Ad Valvas 1988-1989 - pagina 379

PDVpsy/ps

3 MAART 1989 Babylonische spraakverwarrin­ gen zijn, als het goed is, uitge­ sloten bij d e studierichting lexi­ cologie. Professor W. Martin e n drs. E. ten Pas, d e complete w e ­ tenschapppelijke staf, weten al­ les van d e g e v a r e n v a n het g e ­ bruik v a n dubbelzinnige ter­ men. Sinds september 1986 kunnen talenstudenten n a hun propae­ deuse kiezen uit d e afstudeer­ richtingen l exicol ogie e n termi­ nologie. Lexicologie is d e studie van d e structuur v a n d e alge­ mene woordenschat e n vormt de basis voor d e l exicografie, het schrijven v a n woordenboe­ ken. De terminologie richt zich op de woordenschat v a n e e n bepaald vakgebied. Een terminoloog bedenkt nieu­ we (Nederlandse) termen voor woorden als desk top pub l ishing en zou d a n ook goed kunnen helpen bij het opstellen v a n e e n lijst met Nederlandstalige termi­ nologie voor d e informatica. Een terminoloog probeert ook om vaktaal te standaardiseren: termen zo definiëren dat ze on­ dubbelzinnig en consequent ge­ bruikt kunnen worden. Momen­ teel buigt zich bijvoorbeeld e e n conamissie over d e standaardi­ sering v a n medische taal. Opti­ male medische communicatie is belangrijk met het o o g , op d e Europese eenwording in 1992: dan moeten medische compu­ terbestanden makkelijk uitwis­ selbaar zijn.

Trein Hoe bepaalt professor Martin wat e e n g o e d e Nederlandse term is voor d e F r a n s e TGV­

Afgestudeerden komen snel a a n de slag

Lexicologen ijken termen De eerste lexicologe, die vorige week afstudeerde a a n de VU, kon direct a a n de slag. Toch zit de vrije studie­ richting lexicologie na drie jaar nog steeds te springen om studenten. Een schets van een klein wetenschappe­ lijk gezelschap. dat snelheidsconcept duidelijk in zit, vergelijken met e e n term als fl itstrein, die n a a s t het snel­ heidsconcept ook e e n analogie vertoont met stoptrein. Door e e n a n a l y s e v a n dergelijke concep­ ten k a n ik met g o e d e orgimien­ ten a a n g e v e n w a a r o m ik bij­ voorbeeld flitstrein verkies bo­ ven supersnelle trein."

Joy Herkl ots: eerste l exico l oge Foto Kees Keuch, AVCAfU

trein, I e train a tres g r a n d e Vi­ tesse? "Het woord trein blijkt in het Frans gekoppeld a a n het concept snelheid. I k v r a a g m e d a n in d e eerste plaats af of d a t in het Nederlands ook zo is. Als ik dat weet k a n ik e e n term zoals supersnelle trein (SST), w a a r

Martin, e e n Vlaming, verricht momenteel onderzoek n a a r het verschil tussen Algemeen Be­ schaafd Vlaams e n Algemeen Beschaafd Nederlands. Hij kijkt s a m e n met drie Noordnederlan­ ders n a a r het Vlaamse jour­ naal: "Zij h e b b e n n o g e e n maagdelijk oor voor het Vlaams e n kunnen b e p a a l d e dingen b e ­ ter zien d a n ik. Anderzijds k a n ik dingen opmerken die hun ont­ g a a n omdat ze d e Vlaamse kant niet kermen. Het is e e n explora­ tief onderzoek. Het vinden v a n e e n methode om lexicale eigen­ a a r d i g h e d e n v a n het Zuidne­ derlands op te sporen is b e l a n g ­ rijker d a n het resultaat, w a n t daarvoor zou je zo'n onderzoek veel grootschaliger moeten op­ zetten."

Elektrische energie gaat niet door de kabel f^ijct^c^%i^te^ Samenstelling: Gert v a n M a a n e n

Er zullen nogal wat mensen zijn die er, net als ik, v a n uitgaan dat energie in een elektriciteitsnet door d r a d e n g e ­ transporteerd wordt. We steken toch met voor niets e e n steker in het stopcon­ tact? Volgens e e n artikel in het februari­ nummer v a n het blad MENS WETEN­ SCHAP is dit echter e e n te simplistische kijk op d e g a n g v a n zaken: energie gaat in e e n elektrische schakeling door de ruimte e n niet door d e d r a d e n . Deze voor het gevoel afwijkende voor­ stelling v a n d e werkelijkheid, is volgens de schrijver v a n het artikel echter n a ­ tuurkundig gezien even juist. De consta­ tering dat d r a d e n toch heet worden als er een te hoge stroom door gaat, w a t wijst op vermogenverlies e n dus ener­ gietransport, is volgens d e auteur hier­ mee alles behalve in tegenspraak. Het is slechts e e n illustratie v a n e e n niet gewenst bijverschijnsel, ten gevolge van het inferieure materiaal v a n d e iraden. Eigenlijk zouden d r a d e n v a n supergeleidend materiaal moeten zijn; ronder weerstand e n dus zonder warm­ e­ontwikkeling. Het energieverlies in 3en d r a a d is niet het bewijs dat aUe 3nergie door d e d r a a d loopt, m a a r juist iet bewijs dat dit niet het geval is. Alle slektromagnetische energie die in d e draad terecht komt, moet als verloren worden beschouwd. Ze wordt omgezet m warmte die, met e e n uitzondering voor gloeidraadjes, nutteloos is. Het zou dus zelfs vermeden moeten worden dat energie door d e d r a a d heenstroomt. Gelukkig legt het artikel redelijk duide­ lijk uit hoe d e energie­overdracht in e e n stroomkring d a n wel te beschrijven valt. Een verhaal dat met d e natuurkunde kennis v a n d e middelbare school te vol­ gen valt. Het a a n g e h a a l d e voorbeeld is dan ook d e eenvoud zelve: e e n stroom­ kring met e e n batterij, twee d r a a d j e s e n een lampje. Om deze stroomgeleidende

draadjes bevinden zich e e n stelsel v a n elektrische e n magnetische velden. Het netto­effect v a n al deze velden is elek­ tromagnetische streding, w a a r v a n d e richting beschreven k a n worden met d e z o g e n a a m d e Poynting­vector. Deze geeft het energietransport a a n , d e richting verkrijgt m e n door denkbeel­ ding e e n rechtsdraaiende kurketrekker op het kruispunt v a n e e n elektrische (E) e n magnetische (H) veldlijn v a n E n a a r H te draaien. We vinden d a n d a t d e z e vector, in d e vrije ruimte rond beide (!) d r a d e n grofweg in d e richting v a n het lampje wijst. Dit alles betekent niet d a t d r a d e n niet nodig zijn om e e n lampje te laten b r a n ­ den. Zonder d r a d e n is er g e e n stroom v a n elektronen, g e e n velden e n dus g e e n energietranport. Het heeft dus g e ­ lukkig nog steeds zin om af e n toe e e n stekker in het stopcontact te steken. Dit artikel in Mens Wetenschap is illustratief voor het blad, dat acht keer per j a a r uitkomt. Het staat vol met klei­ n e weetjes, die worden toegelicht in korte artikels. Deze zijn overzichtelijk ondergebracht onder rubrieken als 'Na­ tuur', 'Medisch' e n 'Ruimtevaart'. Het blad is rijkelijk geïllustreerd e n d e arti­ kels zijn goed l e e s b a a r . Echt 'heet nieuws' op het gebied v a n d e weten­ s c h a p vindt m e n in dit blad niet.

Het blad TOEGEPASTE WEr^JVSCHAP wordt uitgegeven in opdracht v a n TNO en dat merk je d a n ook. I n bijna elk artikel kom je d e afkorting voor d e z e centrale organisatie voor toegepast n a ­ tuurwetenschappelijk onderzoek wel eens tegen. Het is d a n ook vooral on­ derzoek v a n deze instelling dot onder het voetlicht wordt gebracht. Verder is er vooral a a n d a c h t voor in d e n l a n d e gehouden symposia e n conferenties. In het februari­nummer ondermeer a a n d a c h t onderzoek op het gebied v a n het allerlei milieubedreigingen (broei­ kaseffect, zure regen, afname v a n d e ozonlaag, enz.) e n d e invloed hiervan op het Europese miliebeleid.

Frank van Kolfschooten De computer is e e n onmisbaar instrument voor d e lexicologen. Studenten leren met het pro­ g r a m m a dBase3+ snel informa­ tie uit b e s t a n d e n te halen. Ook leren ze om zelf computerbe­ s t a n d e n op te zetten (termen­ banken). Bij het m a k e n v a n e e n woor­ denboek is d e computer even­ eens niet meer w e g te denken. De computer zal d e lexicologen in d e toekomst bovendien steeds meer v a n dienst kunnen zijn bij fundamentelere zaken d a n het opvragen v a n e e n sy­ noniem voor kat, omdat er pro­ gramma's ontwikkeld worden die zelfstandig v e r b a n d e n kun­ nen leggen tussen woorden: d e computergebruiker krijgt meer informatie d a n w a a r hij expli­ ciet om vraagt. De systematische catalogus v a n e e n bibliotheek zou bijvoor­ beeld kunnen worden omge­ vormd tot e e n zeer verfijnd e n betrouwbaar onderzoeksinstru­ ment. Een wetenschapper die li­ teratuur verzamelt over e e n on­ derwerp, k a n d a n met e e n een­ voudige druk op d e knop e e n overzicht krijgen v a n verwante onderwerpen e n v a n d e litera­ tuur die hem v a n nut k a n zijn. Relevante literatuur uit v a k g e ­ bieden die normaal gesproken

buiten zijn gezichtsveld vallen, g a a t d a n niet langer verloren. De arbeidsmarkt ziet er veelbe­ lovend uit voor afgestudeerde lexicologen. Joy Herkl ots, die vorige week d o n d e r d a g als eer­ ste lexicologe afstudeerde, kon direct a a n d e slag bij het termi­ nologie­bureau Topterm, dat grote bedrijven te hulp schiet die hun taalgebruik in orde wil­ len brengen. Merkwaardig g e n o e g is het a a n t a l hoofdvakstudenten lexi­ cologie tot nu toe erg l a a g . Er arriveren jaarlijks drie of vier nieuwe studenten. Terminologe" Ten Pas: "Het is niet ideaal, w e h a d d e n meer studenten ver­ wacht. De mogelijkheden voor contract­research voor het be­ drijfsleven bestaan, m a a r d a a r ­ voor ontbreekt d e mankracht." De lexicologen verzorgen d a a r ­ om op 14 aprü e e n voorlich­ tingsdag. Elsemiek ten Pas zal d a n onder a n d e r e een demon­ stratie geven v a n d e termen­ bank v a n d e EEG, Eurodicau­ tom. Hoe is het om te werken in zo'n kleine vakgroep? Ten Pas: "Mijn coUega Martin is m a a r e e n d a g in d e week in Amsterdam, want hij doceert ook computerlinguïs­ tiek in Antwerpen. Er zijn dus weinig mensen op wie ik k a n terugvallen, hoewel België niet het a n d e r e eind v a n d e wereld is. I k ken inmiddels ook wel mensen die in Nederland bezig zijn op mijn vaktterrein, m a a r d a n merk je toch dat in tijden v a n contract­research e n con­ currentie tussen d e universitei­ ten onderling, het uitwisselen v a n ideeën v a a k wat veel ge­ v r a a g d is."

E4^

EA Hef stroomcircuit l( inks de batterij en rechts het l ampje) waarin fragmentarisch electrische (E) en magnetische (H) vel dl ijnen zijn aangegeven. Het energietran­ sport (S) wijst voor beide draden naar rechts en gaat door de vrije ruimte. Bijna lachwekkend is e e n artikel dat handelt over d e tijdsbesparingen die bereikt zouden kunnen worden in d e metaalsector. De plarming binnen d e z e bedrijftak blijkt niet zozeer gericht op e e n snelle doorstroming v a n orders, m a a r op het maximaliseren v a n machi­ nebezetting e n het voorkomen v a n leegloop. Het Metaalinstituut v a n TNO ontdekte n a zorgvuldig onderzoek dat er met nuchter n a d e n k e n veel tijd b e ­ spaart k a n worden. Het geheim v a n d e smid blijkt gelegen in het opsporen v a n problemen in pro­ cessen die verdacht l a n g e doorlooptij­ d e n of grote wachttijden kennen. Tegen deze vertragingen m a a t r e g e l e n te ne­ men, om d a a r n a eventueel op zoek te g a a n n a a r a n d e r e 'verdachte proces­ sen'. Een bedrijf dat op deze wijze werd doorgelicht heeft zijn omzet met bijna e e n kwart zien stijgen. Het lijkt kinder­ lijk simpel e n d e lezer v r a a g t zich d a n ook af of er binnen die metaalsector g e e n m a n a g e r s rondlopen, die ook zon­ der d e TNO op dit idee h a d d e n kurmen komen. Volgens het artikel zijn m a n a ­ gers echter vooral geïnteresseerd in au­ tomatisering e n d e aanschaf v a n

'hoogst ingewikkelde software­pakket­ ten'. Interessant is verder e e n artikel over het beperken v a n ongerief bij proefdie­ ren. Eén v a n d e methoden om dit onge­ rief te bekorten is het toepassen v a n euthanasie. Een probleem blijft echter het juiste moment hiervoor vast te stel­ len: enerzijds moet lijden zoveel moge­ lijk worden voorkomen, m a a r ander­ zijds moeten er voldoende dieren over­ blijven om d e proef wetenschappelijk verantwoord te voltooien. Een medewerkster v a n TNO stelde d a a r o m enkele toesingscriteria voor eu­ thanasie op. Zo blijkt het "afsterven v a n poten en/of staart" of "een warrige of vuile vacht" een mogelijke reden te zijn om het dier te laten 'inslapen'. De beslis­ sing zal echter gewoonlijk worden g e ­ b a s e e r d op e e n combinatie vön symp­ tomen. Zo is e e n "opgezette buik" welis­ w a a r een indicatie voor ziekte v a n het proefdier, m a a r k a n dit ook wijzen op e e n zwangerschap.

Mens Wetenschap, Postbus 108, 1270 AC Huizen­ Nh. Losse nummers: ƒ8,50. Toegepaste Wete'\schap F n e s e Pers Tijdschriften, Postbus 619, 9200 AP Drachten. Losse nummers: ƒ6,95.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen