Ad Valvas 1988-1989 - pagina 100

w

PD\FS^^

"Voor ouden v a n d a g e n is het een verzetje om als vrijwUliger a a n ons experiment m e e te doen", zegt promovendus Jan Berend Deijen v a n d e vakgroep Psychonomie. "Zo komen ze nog eens buiten d e deur." Deijen verricht onderzoek n a a r d e a a n d a c h t v a n mensen met be­ hulp van d e pupillom eter, e e n soort c a m e r a die oogbewegin­ gen registreert. Deijen onder­ zoekt in hoeverre geneesmidde­ len invloed h e b b e n op deze a a n d a c h t v a n mensen. Daar­ voor worden testpersonen ge­ observeerd terwijl ze n a a r e e n filmpje kijken. Deijens b e j a a r d e n worden in Provisorium­2 getracteerd op e e n fümpje met beelden uit het Amsterdamse verkeer ­ e e n pro­ duktie v a n d e onderzoeker e n diens medewerkers zelf, opge­ nomen uit e e n rijdende auto. Hij onderzoekt onder a n d e r e d e ef­ fecten v a n een vitamineprepa­ raat op ouden v a n d a g e n . Let­ ten d e oudjes nog wel op aUes wat zij in het filmpje z a g e n n a ­ dat ze het medicijn h a d d e n ge­ slikt? Een verticale witte lijn door het beeld ­ d e onderzoeker kijkt in de controlekamer ook n a a r het verkeersfilmpje ­ verraadt of d e testpersoon n a a r links of n a a r rechts kijkt. Blikt d e persoon n a a r links, d a n g a a t d e lijn op het beeldscherm ook n a a r links. Voor n a a r boven of n a a r b e n e ­ den kijken is er e e n op en neer­ g a a n d e horizontale witte lijn. Een kijkje in d e cabine met d e pupillometer roept beelden op van vivisectie. Een testpersoon, voor d e gelegenheid een stu­ dent­assistent, zit in e e n soort van tandartsstoel. Zijn hoofd wordt v a n onderen op d e plaats gehouden door een stang e n v a n boven door twee klepjes op het voorhoofd. Op e e n monitor in d e controlekamer wordt het geheel w e e r g e g e v e n als e e n solide ingeklemd hoofd, omge­

23 SEPTEMBER 1988

Onderzoeksapparatuur (6)

De pupillometer ven door stangen e n beugels. Dat d e werkelijkheid niet zo wreed is als het lijkt, wordt dui­ delijk als d e student voor het oog v a n d e c a m e r a e e n stroop­ wafel in het ingeklemde hoofd steekt e n smakelijk begint te eten. Ter observatie v a n het oog zendt d e pupillometer e e n licht­ straal n a a r d e ogen. Hoewel dit licht onschadelijk voor het oog heet te zijn, schijnt n i e m a n d te weten of dat echt zo is. Volgens

De oogbewegingen treerd.

Het w a s in d e tijd dat d e j a r e n '50 zich ten einde spoedden en d e '60er jaren met r a s s e schreden n a d e r ­ den. Deze ontwikkeling echter bleef n a g e n o e g onopge­ merkt in het b e n e p e n dorp w a a r mijn roots liggen. De tijd ging d a a r zo langzaam, dat ik me nu a f v r a a g of bij mijn toenmalige dorpsgenoten d e onthutsende tijding v a n het h e e n g a a n v a n Dr A b r a h a m Kuyper ih novem­ ber 1920 al wel voUedig w a s doorgedrongen. Eén hoogtepunt in ons gezapige gereformeerde dorps­ leven indertijd herinner ik me levendig. Het w a s e e n lezing voor VU­verenigingsleden door e e n beroemd professor, die toen reeds heel markt­ e n klantgericht dacht: d e bioloog J. Lever. Ik mocht er met mijn ouders heen. Deze beminnelijke m a n reisde stad e n l a n d af om a a n de VU­achterban uit d e doeken te doen dat d e gereformeerde bêta­geleerden in Amsterdam best heel erg wetenschappelijk bezig w a r e n v a n het geld uit hun VU­busjes, m a a r dat ze desondanks toch ook n o g stug geloofden in het scheppingsverhaal. Wat je nu nog wel eens op d e EO ziet, w a s toen in veel b r e d e r e kring populair: het urenlang ouwenelen over d e z o g e n a a m ­ d e strijd tussen evolutionisme en creationisme. In zijn volksverheffende lezingen over dit onderwerp rond 1960 probeerde Lever altijd b e h o e d z a a m tussen Dar­ win e n M ozes door te laveren. Zo s p a a r d e hij kool e n geit, wat zowel uit ethisch, als ook uit biologisch oog­ punt bezien een lofwaardig streven m a g heten. Bij mijn v a d e r sloeg het verlichte optreden v a n Lever zo goed a a n , dat hij ferme druk op m e b e g o n uitoefenen om als studie m a a r biologie te kiezen. Hij hoopte onge­ twijfeld dat deze geleerde gelovige mijn puberale ge­ loofstwijfels in zekerheden zou kunnen doen verkeren. Quod non. De eerste m a a n d e n als aspirant­bioloog kreeg ik alleen m a a r onsmakelijke details voorgescho­ teld over het slijmspoor v a n d e zoetwaterslak e n het p a a i g e d r a g v a n gyrinus n a t a n s . En toen ik voor het eerst een levende kikker moest opensnijden, viel ik tegelijkertijd v a n d e biologie en v a n mijn geloof af. Vervolgens koos ik voor sociologie om te achterhalen hoe het toch allemaal zover met me h a d kunnen ko­ men. Aan mijn kortstondige studie der levende natuur, h e b ik echter wel een open oog en e e n w a r m hart voor b e e s ­ ten overgehouden. Dat betekent bijvoorbeeld dat ik allerlei dieren w a a r n e e m w a a r e e n a n d e r wellicht weinig a a n d a c h t voor heeft. Zo is het voor mij onmoge­ lijk om o n a a n g e d a a n langs d e medische faculteit te

Henk Vlaming Deijen is d e vuistregel d a t e e n oog niet langer belicht moet worden d a n nodig is. M aar, zo weet d e student, elders schrikt men er soms niet voor terug om deze periode wel e e n uur te la­ ten duren. ~" De" pupUlometer registreert ook d e diameter v a n d e pupil. De gegevens gebruikt onderzoeker

van een testpersoon,

tt

dr.M.L. Heem stra (ook v a n d e vakgroep Psychonomie) voor onderzoek n a a r mentale arbeid, werken met 'het koppie' zoge­ zegd. Zodra iemand informatie opneemt e n verwerkt, verwijdt d e pupil zich g e d u r e n d e e e n korte periode. Hoe z w a a r d e r d e mentale arbeid, des te groter is d e pupilverwijding. "Lichamelijke arbeid kun je me­ ten door te kijken n a a r d e bloeddruk, zuurstof gebruik of d e hartslag", zegt Heemstra. "M aar het is minder makkelijk om n a te g a a n wat er in d e hersenen ge­ beurt als iemand zich m e n t a a l inspant. Vroeger wist m e n niet eens of er verschillende inspan­ ningsniveaus waren." De pupübewegingen zijn echter

die haar een film pje kijkt, worden m et een cam era geregis­ Foto Michel Claus, AVC/VU

DOCTOR DEGEN

VUvee lopen, omdat men d a a r zo duidelijk het agressieve e n angstige blaffen v a n d e voor dierproeven bestemde honden in d e kooien op het dakterras k a n horen. An­ derzijds k a n ik intens genieten v a n die t w e e of drie fanatieke hondenbezitters op d e VU die zover g a a n in hun dierenliefde dat ze hun trouwe viervoeter m e e n e ­ men n a a r het werk. Je komt ze soms tegen in d e g a n g e n of in d e üften op w e g n a a r het onvermijdelijke uiüaten. Niet zelden zoek ik zelf het gezelschap v a n e e n vreem­ d e diersoort in het uitgestrekte netwerk v a n o n d e r a a r d ­ se gangen, dat d e verschillende g e b o u w e n op d e cam­ pus met elkaar verbindt. ledere keer als d e werksfeer bovengronds ondraaglijk wordt, trek ik m e terug in d e jongensboekachtige geheimzinnigheid die in d e verla­ ten VU­gewelven heerst. D a a r b e n ik d a n alleen met d e krekels die zich in d e behaaglijke hitte rond d e slecht geïsoleerde verwarmingsbuizen h e b b e n genesteld. Het is e e n vreemde g e w a a r w o r d i n g om in alle rust te kunnen genieten v a n d e onophoudelijke sjirp­concer­ ten v a n deze insekten, terwijl boven je hoofd d e ruzies, achterklap e n kinnesinne onverminderd d o o r g a a n . Die krekels h e b b e n menig droef v e r h a a l v a n m e a a n moe­ ten horen. M aar ze slagen er steeds weer in om me op te monteren. Ik vrees overigens dat het binnenkort met mijn ondergrondse rust g e d a a n zal zijn. Evenals d e verwarmde metroperrons e n rioleringssystemen in alle wereldsteden bevolkt worden door d e plaatselijke ver­ schoppelingen, zo zullen waarschijnlijk binnenkort d e studenten met hun steeds m a a r verslechterende inko­ mens, een toevlucht vinden, d a a r w a a r d e krekels h e n voorgingen. Het heeft mij v a a k v e r b a a s d dat zo weinig m e n s e n zich

een g o e d e w e e r g a v e v a n deze inspanningen. M et d e pupUlo­ meter zijn ze te volgen. De test­ personen krijgen in plaats v a n e e n film op het beeldscherm cij­ fers, kleuren e n kleine opdracht­ jes te zien. "We moeten precies weten w a a r d e inspanning v a n d e testpersonen op slaan", zegt Heemstra. "Als je e e n fUm draait weet je niet precies op welk g e ­ deelte v a n het beeld d e pupü­ verwijding betrekking heeft." Ook bij dit onderzoek draait het weer om het checken v a n ge­ neesmiddelen. Heemstra e n a n ­ deren kijken in hoeverre medi­ cijnen invloed h e b b e n op men­ tale inspanning. De farmaceuti­ sche industrie e n ook d e over­ heid in d e g e d a a n t e v a n het ministerie v a n VROM heeft grof geld voor dit soort onder­ zoek over. Heemstra schat dat er sinds 1982 gemiddeld enkele tonnen per j a a r worden ver­ diend a a n gedragsonderzoek v a n d e vakgroep, w a a r het werk v a n Deijen e n hemzelf on­ derdeel v a n uitmaakt. In okto­ ber komt er een groep depres­ sieven n a a r het laboratorium ten behoeve v a n onderzoek n a a r e e n anti­depressie medi­ cijn. De proefpersonen die meewer­ ken a a n onderzoek met d e pu­ pillometer worden zorgvuldig geselecteerd e n begeleid. Ze worden medisch onderzocht e n n a iedere proef met d e auto thuisgebracht. "Je plukt ze niet zomaar v a n d e fiets", zegt Heemstra. "Je oefent d e testper­ sonen eerst onder verschUlende omstandigheden. Voor je het weet h e b je er zo al zes keer mee gewerkt. Het liefst gebrui­ ken we diezelfde proefpersoner voor verder onderzoek. "M aai als je je onderzoeksresultaten wU generaliseren moet je toch wat variatie in je proefpersonen aanbrengen."

het ontbreken v a n vogels op het VU­terrein lijken te realiseren. Wel vindt m e n veel heüige koeien e n zelfs e e n olifantje tussen d e betonkolossen, m a a r bijna g e e n g e v e d e r d e vrienden. W a n n e e r heeft U hier voor het laatst d e overigens in Amsterdam alomtegenwoordige duif w a a r g e n o m e n ? Is er soms te weinig e e t b a a r s te vinden in deze troosteloze e n onherbergzame stenen omgeving? M ijden vogels misschien instinctmatig het droge e n dorre klimaat dat heerst op ons intellectualis­ tische eilandje? Van oudsher geldt d e uU als het symbool v a n d e a c a d e ­ mische wijsheid. Zelfs a a n d e christelijke VU vindt m e n d e klassieke godin v a n uUen e n wijsheid, Athene ofte­ wel M inerva, afgebeeld o p d e majorette­staf v a n d e pedel. M aar ook deze vogel v a n d e diepzinnigheid zoekt men tevergeefs a a n d e De Boelelaan. Helaas h e b ik d a a r e n t e g e n in d e loop der jaren moeten ondervin­ d e n dat het a a n t a l uilskuikens hier verbazend groot e n n o g immer groeiende is. Een vogelsoort die men hier ook veel ziet, is merkwaar­ dig g e n o e g e e n b e p a a l d type pinguïns. Als m e n zich in d e n a m i d d a g e n in d e buurt v a n d e a u l a ophoudt, ziet men ze v a a k in triootjes langs waggelen, o p g e j a a g d door e e n troepje t o g a d r a g e n d e hooggeleerden. Ik her­ inner me nog m a a r al te goed w a t d e promovenduspin­ guïn en d e paranimfpinguïns daarbij o n d e r g a a n . Het promotiegebeuren heeft wel wat w e g v a n e e n milde vorm v a n dieren pesten. G a a r n e zou ik U nog e e n e n a n d e r m e e d e l e n over d e rest v a n d e VU­fauna. Er is nog zoveel wat groeit e n steeds weer boeit. Goed, het zij toegegeven d a t er weinig te beschrijven valt a a n al die ijverige werkpaar­ d e n e n werkbijen die in d e g a n g e n e n b u r e a u s rond­ darren. Jammer voor d e etholoog in mij, is ook dat d e studieduurverkorting er voor heeft gezorgd dat studen­ ten tegenwoordig g e e n tijd meer h e b b e n om e e n s lekker d e beest uit te h a n g e n . M aar er blijft g e n o e g wonderlijks over. Helaas ontbreekt me d e ruimte. Daarom moet ik het tot een volgende keer uitstellen om met U te spreken over al dat kleurrijke academische ongedierte, zoals d e luipaarden, d e ongelikte beren, d e pluimstrijkende pauwen, d e p r a a t g r a g e p a p e g a a i e n , d e onverzadig­ b a r e geldwolven, d e bekrompen boekenwurmen en d e democratische varkens met hun g l a d d e tongen, die toch altijd nog e e n beetje gelijker zijn d a n d e rest v a n het VU­vee. "^

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen