Ad Valvas 1988-1989 - pagina 469

Mevrouw Van d e n Berg is hoog­ bejaard. H a a r lichaam is, zoals ze zelf zegt, versleten: ze hoort en ziet slecht, loopt moeizaam met een looprekje e n k a n zich­ zelf niet meer wassen. Geeste­ lijk is ze echter nog honderd procent. Ze weet goed wat ze wil: dood. En wat ze niet wil: in een steeds v e r d e r g a a n d e af­ hankelijkheid e n e e n z a a m h e i d wachten op d e dood. H a a r zoon en de bejaardenverzorgsters geloofden e n b e g r e p e n het eerst niet, m a a r l a n g z a a m a a n verandert dat in begrip. De huisarts laat zien hoe hij over d e vraag v a n z'n patiënte nadenkt en na vele m a a n d e n tot e e n po­ sitief antwoord komt. De arts loopt daarbij alle zorg­ vuldigheidseisen na: hoe echt is de doodswens, zijn er alterna­ tieven, consultatie v a n e e n an­ dere arts e n een geestelijk raadsvrouw e n het inlichten v a n familie en verzorgers. Dat ze écht dood wil blijkt als ze, op de d a g dat ze uit het leven stapt, d e arts nog m a a r é é n ding vraagt: 'Heeft u alles bij u?', en vervolgens zelf het euthanati­ cum inneemt. Het symposium v a n vorige week, georganiseerd door d e Stichting Sympoz, eindigde met een documentaire over deze mevrouw Van den Berg. Eigen­ lijk h a d d e n d e studiedagen daarmee moeten beginnen. De film 'Klaar met leven' laat im­ mers op e e n indringende ma­ nier hulp bij zelfdoding of eutha­ nasie zien.

Rompslomp Mr. A.N.A.J. Jitta, hoofdofficier van justitie in Alkmaar, vindt dat de hulp v a n d e huisarts in het geval v a n mevrouw Van den Berg zowel juridisch, m a a t ­ schappelijk als menselijk ver­ antwoord is. Hij zou h e m dus niet straffen. "Anders dwing je wanhopige mensen tot e e n ge­ welddadige vorm v a n dood­ gaan, die niet alleen voor hen­ zelf uiterst pijnlijk is m a a r ook hun omgeving b e l a a d t met schuldgevoelens," meent Jitta. De uitslag v a n e e n enquête on­ der de bezoekers v a n d e eerste

Twijfel a a n noodzaak wetgeving tijdens symposium euthanasie

'Mag er nog gestorven worden?' Euthanasie is momenteel verboden, alhoewel het ver­ volgingsbeleid wel wat ruimte geeft. Hoeveel ruimte is onduidelijk. Euthanasie wordt d a n ook zelden op over­ lijdingsverklaringen ingevuld. Als voorafje op d e Ka­ merdebatten werd vorige week tijdens e e n congres a a n de VU d e dilemma's v a n hulp bij sterven, op e e n rijtje gezet. Twee d a g e n l a n g leek d e taboesfeer rond­ om dit tricky thema even verdwenen. Duidelijk a a n w e ­ zig w a s de huiver voor e e n wet over euthanasie. symposiumdag, voornamelijk mensen uit d e gezondheidszorg, maakte duidelijk dat elf procent het afgelopen j a a r vier keer of meer euthanasie in zijn werk had meegemaakt. Volgens schattingen wordt m a a r twee procent v a n het werkelijke a a n ­ tal euthanasie­ingrepen inge­ vuld op het overlijdingsformu­ lier. Uit angst voor vervolging en administratieve rompslomp. En wat is er eenvoudiger d a n invullen dat iemand e e n natuur­ lijke dood gestorven is? Sommige ziekenhuizen h e b b e n inmiddels hun eigen regels voor euthanasie opgesteld, zodat arts, patiënt en verpleegkundi­ g e weten w a a r ze a a n toe zijn, m a a r ook met d e hoop dat eut­ hanasiegevallen zich minder in het verborgene zullen afspelen. Volgens Jitta worden d e meeste gevallen v a n euthanasie mo­ menteel door d e officier v a n jus­ titie geseponeerd zolang a a n d e zorgvuldigheidseisen is vol­ d a a n . Dat beleid verandert w a n n e e r het regeringsvoorstel door d e Kamer wordt a a n ­ v a a r d . Daarin wordt immers toetsing door d e rechter bepleit; euthanasie blijft strafbaar. Al neemt e e n arts d e procedurele voorschriften in acht d a n biedt dat nog g e e n garantie dat hij niet wordt vervolgd. In het wetsvoorstel v a n D66 g a a t d e arts vrijuit als hij zorg­ vuldig heeft gehandeld. Ook wordt in dit wetsvoorstel niet

Diana Doornenbal a a n d e rol v a n d e verpleegkun­ dige voorbijgegaan. Wanneer zij onder toezegging v a n e e n arts euthanasie verricht, d a n is zij niet verantwoordelijk.

Doodswens Ruim d e helft v a n d e zaal v a n het symposium is gevuld met verpleegkundigen. Zij worden meestal ook het eerst gecon­ fronteerd met d e doodswens v a n een patiënt. "Ik b e n hier naartoe gekomen omdat ik het dagelijks meemaak", vertelt e e n verpleegster die op e e n kanke­ rafdeling werkt. "Zelf zou ik nooit euthanasie verrichten. Je hebt toch het recht niet om ie­ m a n d te doden, al vraagt hij of zij het a a n je?" Prof.dr. H.M. Dupuis, hoogle­ r a a r medische ethiek (RU Lei­ den) bekijkt het v a n d e a n d e r e kant. "M ag er nog gestorven worden?", v r a a g t zich af. "Het is steeds moeilijker om te ontko­ men a a n het imperatief v a n d e technologie. Ieder moment dat we iets kunnen doen, doen w e het als slaven. En als w e twijfe­ len over d e zin v a n medisch h a n d e l e n d a n zorgt d e officier v a n justitie en arts wel dat die twijfel verdwijnt. Hoe l a n g is het nog a a n v a a r d b a a r dat mensen met messen worden openge­ sneden, giftige stoffen krijgen toegediend e n a a n het infuus

'In het VU ziekenhuis waren er communicatie­problemen' In de afgelopen twintig j a a r is er een p a a r honderd keer eu­ thanasie verricht in het VU­ ziekenhuis. Dat is e e n ruwe schatting v a n prof. C. van der Meer, voorzitter v a n d e com­ missie medische ethiek v a n dit ziekenhuis. In 1987 zette deze commissie e n d e directie een aantal richtlijnen op papier, w a a r a a n aUe afdelingen zich moeten houden bij e u t h a n a ­

Dr. C. van der Meer. op papier gezet

richt l ijnen

Foto Michel Claus, AVC/VU

sie­ingrepen. Zo moet d e p a ­ tiënt er bij herhaling om ge­ v r a a g d hebben, zonder druk van anderen. Er moet sprake zijn v a n e e n ondraaglijk lij­ den, duurzaam en onherstel­ b a a r . Het is d e b e h a n d e l e n d specialist die d e euthanatica moet toedienen. Hij is echter niet verplicht om m e e te wer­ ken. Volgens Van der M eer is het goed werken met deze richtlij­ nen. Ze zijn op papier gezet om uitwassen, waardoor het ziekenhuis twee j a a r geleden met d e rechtbank te m a k e n kreeg, te voorkomen. Vier ver­ pleegkundigen lieten in 1983 en 1986 drie coma­patiënten sterven zonder toestenmiing van e e n arts, en werden g e a r ­ resteerd op verdenking v a n moord. De vier w e r d e n veroor­ deeld tot voorwaardelijke ge­ vangenisstraffen v a n twee tot zes m a a n d e n met e e n proef­ tijd v a n twee jaar. De recht­ bank liet in d e motivering v a n het vonnis doorschemeren dat xDverpleegkundigen niet ex­ lusief d e zwarte piet toege­ schoven mochten krijgen, om­ dat d e interne communicatie in het ziekenhuis niet d e u g d e . De verpleegkundigen noem­ den hun d a a d destijds immers

e e n w a n h o o p s d a a d , omdat er volgens hen met artsen niet te conmiuniceren w a s over hun problemen. Van der M eer: "Er w a r e n communicatie­moeüijk­ heden, m a a r dat er niet over g e p r a a t kon worden, is niet w a a r . Het hoofd v a n d e afde­ Üng wees euthanasie fel v a n d e h a n d . Toch h a d d e n d e ver­ pleegkundigen legio a n d e r e mogelijkheden. Ze konden bij­ voorbeeld n a a r d e hoofdver­ pleegkundige e n d e commis­ sie medische ethiek, m a a r ze wisten niet eens dat die be­ stond. En dat terwijl w e nog voor die hele affaire vier dis­ cussie­middagen over eutha­ nasie h e b b e n gehouden." Coma­patiënten, die niet hun wil k e n b a a r kunnen maken, moeten in het VU­ziekenhuis 'in leven' gehouden worden. Van der M eer: "Je kunt je af­ v r a g e n of dat m e n s w a a r d i g is, m a a r in artikel 2 v a n grondwet staat dat d e integriteit v a n d e persoon niet m a g worden aangetast. Van e e n grondwet m a g je niet afwijken." Volgens Van der M eer kan iedere ver­ pleegkundige echter uit g e w e ­ tensbezwaren weigeren om een coma­patiënt te verzor­ gen."

(Diana Doomenba l)

Foto Guus Rijven, Hollandse Hoogte

liggen? Zolang ze dat zelf wil­ len. Bij zij die dat zelf niet kun­ nen vertellen, zoals p a s g e b o r e ­ nen die ernstig gehandicapt ter wereld komen, zou ik zeggen: 'Bij twijfel, doe niets'. Het moet niet zo zijn dat w e ingrijpen om­ dat we het besluit zo moeilijk vinden. Je moet alleen ingrijpen als je d a a r g o e d e argumenten voor hebt. Ik twijfel a a n d e prio­ riteit v a n het leven boven d e dood voor elke prijs." Als er ergens over beslist moet worden, d a n doen d e ouders dat in d e eerste plaats, d a a r n a d e arts. De wetgever moet zich er niet m e e bemoeien, vindt Du­ puis. Toetsing via tuchtcolleges is volgens h a a r voldoende. Mr. E.Ph.R. Sutorius, advocaat en raadsheer, is het niet mei h a a r eens. Medisch­ethische di­ lemma's, die hij vergelijkt met d e problemen v a n e e n tove­ naarsleerling, mogen volgens hem niet worden overgelaten a a n medici. De samenleving moet tot keuzes komen. Dat wil volgens hem echter niet zeggen dat er ook een wet moet komen. Hij zou liever zien dat d e wetge­ ver gedragsregels voor artsen vastlegt in e e n medisch statuut. "Het gemeenschappelijke w a a r d e n p a t r o o n is in onze plu­ riforme samenleving klein, de individuele vrijheid groot. Wij h e b b e n meer behoefte a a n een kompas d a n a a n e e n snel ver­ ouderende routekaart. M aar het is het recht dat op d e bok zit en d e teugels houdt v a n het twee­ s p a n 'technologie' e n 'econo­ mie' die d e vaart erin houden," m e e n d e Sutorius stellig.

Ruimte Zoals Sutorius e n vele a n d e r e n die op d e studiedagen a a n w e ­ zig waren, staat ook prof.mr. F.C.B, van Wijmen, hoogleraar gezondheidsrecht (RU Limburg),

niet te springen om e e n wettelij­ ke regeling voor euthanasie. "Alleen omdat wij nog g e e n a n ­ dere vorm h e b b e n kunnen vin­ den om het h a n d e l e n v a n art­ sen te controleren, houden we d e hypocrisie in stand, w a a r o n ­ der dergelijke hiilp in d e sfeer v a n criminaliteit moet worden verleend", vertelt hij. In tegen­ stelling tot Sutorius vindt hij dat het d e arts is die besluit of hij helpt om m e n s w a a r d i g te ster­ ven. Het is e e n beslissing is tus­ sen arts en patiënt. M aar d e arts m a g niet g e d w o n g e n worden tegen zijn geweten in om eutha­ nasie te verrichten, ook niet vanuit d e instelling w a a r hij werkt. Wijmen vraagt in zijn le­ zing niet om regels, m a a r om ruimte. Wel of g e e n wet voor e u t h a n a ­ sie? Welke patiënten willen nu eigeiJijk dood? Hebben zieken­ huizen en verpleeghuizen op dit moment e e n beleid? Wanneer is er sprake v a n e e n ondraaglijk lijden? En wie beslist er over coma­patiënten? Allemaal di­ lemma's v a n onze moderne ge­ neeskunde en virtuoze technolo­ gie die heel wat hoofdbrekens kosten. De tovenaarsleerling en zijn klanten s t a a n voor veel keu­ zes. Volgens e e n v a n d e sprekers, prot.dr.ir. E.K. Schuurman, hoogleraar reformatorisch recht (TU Delft) is d e discussie nog niet eens echt begonnen. De ge­ neeskunde weet volgens hem niet eens wat 'geneeskunde' is. En d a a r moet eerst m a a r eens over g e p r a a t worden, vindt hij. "Levensbeëindiging hoort niet tot d e geneeskunde. Zowel d e discussie in d e politiek als in d e gezondheidszorg moet een ver­ dieping lager plaatsvinden. Ge­ neeskunde, g a terug n a a r je cri­ teria e n grijp niet n a a r het tech­ nologisch imperatief."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen