Ad Valvas 1988-1989 - pagina 147

/^\^Vps

21 OKTOBER 1988

B

'Wie zegt mij dat Gorbatsjov zich morgen niet als dictator ontpopt?' De R ussische psychiater Anatoli Koryagin is gisteren op de 108e dies natalis van de VU benoemd tot eredoc­ tor. Ruim een jaar geleden ontslagen uit zijn gevangen­ schap in R usland ontslagen, probeert hij sindsdien vanuit het Westen de publieke opinie attent te maken op de psychiatrische misstanden in zijn vaderland. Hij is sceptisch over de huidige ontwikkelingen daar. Zo­ lang men er niet openlijk erkent dat er politiek misbruik gemaakt is van de psychiatrie, is er voor Koryagin niets wezenlijks veranderd. Op e e n d a g werd Anatoli Kory­ agin plotseling geconfronteerd met politiek misbruik v a n d e psychiatrie. Hij kreeg e e n leger­ majoor voor zich die g e e n enkel teken v a n geestelijke waanzin vertoonde en 'alleen m a a r ' dienst geweigerd h a d . Niette­ min stonden d e legerautoritei­ ten erop dat d e majoor officieel tot krankzinnige werd ver­ klaard. Dit w a s Koryagin te gor­ tig en hij weigerde. Deze affaire vormde voor hem het beginpunt van zijn strijd tegen het politieke misbruik v a n d e psychiatrie. Met deze opstelling m a a k t e Ko­ ryagin zich niet b e p a a l d geliefd bij d e autoriteiten. Weldra, in 1981, werd hij beschuldigd v a n 'anti­sovjet agitatie en propa­ ganda'. Hij werd veroordeeld tot zeven j a a r g e v a n g e n i s s c h a p in een k a m p met e e n streng re­ gime en vijf j a a r ballingschap. Maar ook in g e v a n g e n s c h a p was hij niet te stuiten e n hij zette zich krachtig in ten behoeve v a n de rechten v a n g e v a n g e n e n . Hij ging zelfs e e n keer in honger­ staking, iets wat h e m op d e r a n d van d e dood bracht. De autoriteiten wilden wel e e n deal met hem sluiten: vrijlating in ruU voor d e ondertekening van een formulier w a a r i n hij verklaarde af te zien v a n verde­ re anti­sovjectactiviteiten. Kory­ agin hield echter zijn poot stijf. Uiteindelijk werd hij in 1987 vrij­ gelaten, met n a m e onder druk van westerse politici en artsen. Omdat hij g e e n mogelijkheden zag om zijn werk in d e Sovjet­ unie voort te zetten, besloot Ko­ ryagin om met zijn gezin n a a r Zwitserland te emigreren om van daaruit d e psychiatrie in zijn vaderland des te beter on­ der vuur te kunnen nemen.

Desinformatie Zijn er in het h e d e n d a a g s e R us­ land nog veel mensen die van­ wege hun politieke opvattingen in een psychiatrische inrichting zitten en komen d a a r onder d e huidige, gewijzigde politieke verhoudingen nog nieuwe men­ sen bij, v r a a g ik Koryagin. "Die vraag wordt me vaker gesteld en het is moeilijk om er e e n ant­ woord op te geven", zegt Korya­ gin. "Dat komt omdat er g e e n preciese cijfers door d e autori­ teiten verstrekt worden, er Advertentie

"Bloedgeven, daar heb ikdgmlijk nooit aang^chtl' "Dat denkt dus iedereen! DENKNA.GEEFBU)ED:020-123456 LBlJOEDBANKAMSTtRDAM._J

"De sovjet­burger wordt er al v a n jongs af a a n m e e opgevoed dat d e b e l a n g e n v a n d e KGB of v a n d e staat hoger s t a a n d a n welk a n d e r b e l a n g ook. Met die gedachte kun je als psychiater snel je geweten sussen e n tel­ kens weer dezelfde streken uit­ halen. Een dergelijk misbruik v a n d e psychiatrie bestond ook in Nazi­Duitsland." "De KGB is ook e e n zeer machti­

chiaters zijn d a n plotseling be­ reid om te verklaren dat d e p a ­ tiënt weer voUedig gezond is."

Corruptie In het R usland v a n Gorbatsjov lijken d e ogenschijnlijk ver­ steende machtsverhoudingen momenteel toch behoorlijk a a n het d a n s e n te zijn gebracht. Tal­ loze partijfunctionarissen wor­ den fel bekritiseerd e n in het

Koos Neuvel wordt zelfs bewust desinforma­ tie gegeven. Van zo'n twintig tot vijfentwintig mensen zijn wel gegevens bekend m a a r in wer­ kelijkheid zitten er nog veel meer mensen opgesloten." "Ook d e laatste jaren, onder het regiem v a n Gorbatsjov, blijft het voorkomen dat er m e n s e n in psychiatrische richtingen opge­ sloten worden. Dat gebeurt wel­ iswaar niet meer zoveel als vroeger, m a a r je kunt niet zeg­ gen dat er e e n einde a a n het misbruik v a n d e psychiatrie is gekomen. Dat is trouwens ook p a s mogelijk w a n n e e r d e auto­ riteiten officieel erkennen dat er ooit politiek misbruik v a n d e psychiatrie plaatsgevonden heeft. Zolang het verleden niet onder ogen wordt gezien blijft d e mogelijkheid b e s t a a n dat er in d e toekomst nieuwe gevallen zullen zijn v a n mensen die om politieke r e d e n e n in psychiatri­ sche inrichtingen zitten."

Dictator

Ideologie Volgens Koryagin zit het in d e communistische ideologie opge­ sloten dat mensen met 'afwij­ kende' opinies voor gek worden versleten. De stellingen uit d e stoffige marxistisch­leninisti­ sche katechismus luiden immers dat d e b e l a n g e n v a n d e staat naadloos samenvallen met d e b e l a n g e n v a n het individu. De staat wordt geacht op ideale wijze d e wil v a n d e arbeiders­ klasse te representeren. Blijkt iemand d e brutaliteit op te bren­ g e n zijn welbegrepen eigenbe­ lang te willen bestrijden, d a n moet er wel een steekje bij hem los zijn. Er moet echter nog e e n lastig probleempje overwonnen wor­ den: je kunt wel vinden dat er bij iemand een steekje bij iemand loszit, m a a r als zo iemand alle tekenen vertoont v a n e e n bla­ kende geestelijke gezondheid, wordt het toch wat moeilijk om hem op te sluiten. De R ussische psychiater Sheznevski heeft d a a r ooit iets op gevonden. Hij ontdekte een mysterieuze ziek­ te, een bijzonder geval v a n schizofrenie, dat door g e e n en­ kele gewone burger te onder­ kennen valt. De patiënt g e ­ d r a a g t zich uiterlijk volledig normaal, alleen d e psychiater met diens bijzondere capacitei­ ten, kan zien dat er zich onder het kalme gedragsoppervlak talloze geesteszieke woelingen verborgen houden. Het is evident dat een dergelijke diagnose­stelling e e n kant e n klaar geval v a n psychiatrische oplichterij is. Het valt voor veel westerlingen echter moeilijk te begrijpen w a a r o m psychiaters zich ervoor lenen om a a n dat soort g r a p p e n serieus hun me­ dewerking te verlenen. Ontbe­ ren die lui d a n ieder gevoel voor eigenwaarde en beroeps­ ethiek? Voor Koryagin is zoiets echter niet zo'n vreemd verschijnsel:

gen d e zaken niet. Het politiek misbruik v a n d e psychiatrie is een onderdeel v a n het systeem. De staat wü dit. Het niveau v a n d e psychiatrie in e e n land heeft d a a r weinig m e e te maken." "Je kunt kwalitatief heel g o e d e medicijnen e n b e h a n d e l i n g s ­ . methodes hebben, m a a r d a a r heeft iemand die om politieke redenen in e e n inrichting zit weinig a a n . Hij dient simpelweg hoe d a n ook gevrijwaard te blij­ ven v a n psychiatrische b e h a n ­ deling. En zolang dit politieke aspect niet wordt betrokken in d e kritiek op d e psychiatrie, be­ staat de kans dat er in d e toe­ komst weer e e n opleving v a n het misbruik zal plaatsvinden."

Anatoli Koryagin: 'Mensen met 'afw ijkende' opinies voor gek slijten, dat zit in de communistische ideologie.' ^

ver­

Foto Bram d e Hollander

g e organisatie bij het verkrijgen v a n e e n betere b a a n , e e n hoger salaris en a n d e r e privileges ten behoeve v a n 'het g o e d e leven'. Veel psychiaters h e b b e n boven­ dien e e n militaire r a n g in het leger e n ze zijn derhalve ver­ plicht om bevelen v a n hoger­ h a n d op te volgen. Dat wordt door sommige psychiaters ook openlijk erkend, die zeggen: ik b e n in d e eerste plaats lid v a n d e partij of legerofficier e n p a s in d e tweede plaats psychiater."

Handje helpen Wanneer d e diagnose e e n m a a l gesteld is, zijn d e psychiaters in d e inrichting vervolgens niet te beroerd om e e n handje te hel­ pen in het breken v a n d e weer­ stand v a n d e patiënt. Als d e po­ litieke dissident nog niet gek w a s voor hij in d e inrichting kwam, zorgen d e psychiaters er wel voor dat hij het ter plekke alsnog wordt. Koryagin: "Gezonde m e n s e n krijgen insuline­injecties en neuroleptica. Behalve dat ze op die manier e e n fysieke marte­ ling ondergaan, worden ze door middel v a n e e n z a m e opsluitin­ gen ook geestelijk gemarteld. Het doel is om d e patiënt zijn vroegere overtuigingen te laten ontkennen. W a n n e e r dat g e ­ beurt wordt hij vrijgelaten. Psy­

verlengde d a a r v a n wordt e e n a a n t a l psychiaters corruptie verweten. Dat zijn over het al­ g e m e e n precies die psychiaters die zich het gemakkelijkste voor het communistische karretje lie­ ten s p a n n e n . Niettemin ziet Koryagin weinig vooruitgang in e e n dergelijke vorm v a n kritiek: "Er wordt niet openlijk gesproken over het po­ litieke misbruik v a n d e psychia­ trie. Men heeft alleen kritiek op d e huidige kwaliteit v a n het vak. Men verwijt d e psychiaters e e n gebrek a a n g o e d e b e h a n ­ delingstechnieken, e n m e n wil dat d e professionele v a a r d i g h e ­ d e n verder ontwikkeld worden." Kan een schijnbaar a­politieke kritiek in politiek opzicht niet bij­ zonder doeltreffend zijn, luidt mijn v r a a g a a n Koryagin. Als een psychiater d e nadruk legt op strict professionele, weten­ schappelijke argumenten om ie­ m a n d al d a n niet te b e h a n d e l e n k a n hij d a a r d a n g e e n sterk ar­ gument a a n ontlenen om zich te verzetten tegen d e buiten­we­ tenschappelijke, politieke be­ doelingen v a n d e staat? Koryagin is het d a a r niet m e e eens: "Deze indruk wordt wel vaker gewekt in het Westen, m a a r het idee dat e e n dergelij­ ke kritiek indirecte effecten zou kunnen h e b b e n is onjuist. Zo lig­

De scepsis die Koryagin heeft ten aanzien v a n d e veranderin­ g e n in d e psychiatrie, koestert hij ook ten aanzien v a n d e R us­ sische samenleving als geheel. Hij ziet zich d a n ook nog niet binnenkort terugkeren n a a r zijn vaderland. "Ik wü p a s terug w a n n e e r er in Rusland e e n wer­ kelijke democratie bestaat, w a n n e e r er g e e n terreur meer wordt uitgeoefend door d e KGB of door d e autoriteiten." "Democratie zal er p a s zijn w a n ­ neer d e staat afstand doet v a n het machtsmonopolie en w a n ­ neer er e e n politiek pluralisme v a n d e grond komt. D a a r is mo­ menteel nog lang g e e n sprake van, d e huidige situatie kan nog elk moment veranderen. Wie zegt mij dat Gorbatsjov zich morgen niet als dictator ontpopt of dat er e e n a n d e r e vent op zijn stoel zal zitten die dezelfde me­ thodes als voorheen hanteert?" Er zijn R ussische intellectuelen die zich minder compromisloos opstellen als Koryagin. Onlangs werd er e e n organisatie v a n op­ positionele intellectuelen opge­ richt, onder wie Sacharov, die op kritische wijze d e hervormin­ gen v a n Gorbatsjov wü steu­ nen. Men heeft zich onder a n d e ­ re ten doel gesteld te ijveren voor d e vrijlating v a n politieke g e v a n g e n e n . Ziet Koryagin iets in dergelijke organisaties? "Werkelijke invloed zullen ze niet hebben", denkt hij."Het g a a t om e e n kleine groep v a n oude bekenden, v a n a n d e r s ­ derücenden, die alleen in staat zal zijn d e eigen mening te ber­ d e te brengen. Een massa­basis h e b b e n zij niet." "Veel invloedrijker zijn mensen die bij duizenden d e straat op­ g a a n , die ijveren voor d e beëin­ diging v a n het machtsmonopo­ lie v a n d e staat. Tot dusverre zijn dat slecht georganiseerde groepen m a a r zij h e b b e n wel d e juiste ideeën. Er zitten veel n a ­ tionalistische groepen bij die heel verschülend v a n vorm zijn." "Vooral het R ussische nationa­ lisme wordt door d e autoriteiten gevreesd. Kermierkend voor dit soort nationalisme is dat het bol­ sjewisme met Lenin als belang­ rijkste figuur, beoordeeld wordt als een groot orüieü. Bovendien impliceert het R ussisch nationa­ lisme een heropleving v a n d e kerkelijke orthodoxie. Er wordt wel gezegd dat het R ussisch n a ­ tionalisme anti­semitisch v a n karakter zou zijn, m a a r dat is p r o p a g a n d a die gecultiveerd wordt door d e KGB om d e be­ weging in diskrediet te brengen. Het veroveren v a n macht door zulke bewegingen, is nog e e n kwestie v a n tijd."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen