Ad Valvas 1988-1989 - pagina 93

iUDVT^A^

23 SEPTEMBER 1988 Naar China g a a n is leuk e n ver­ warrend. H a n g e n aUe M ao­ pakjes definitief in d e kast? Zijn wij westerlingen echt zo vrijge­ vochten? Sommigen k w a m e n met meer v r a g e n terug d a n w a a r m e e ze vertrokken. Van één v r a a g staat het antwoord echter vast: als je wüt onder­ handelen met Chinezen, zeg d a n nooit 'nee' tegen e e n kopje thee. In totaal vertrokken vierentwin­ tig leden v a n Chain, e e n stich­ ting die in 1986 is opgericht door studenten v a n d e UvA e n d e VU, 15 juli n a a r China. Ze wer­ den vergezeld door vier docen­ ten e n hoogleraren. De groep bestond vooral uit studenten recht en economie. De reis werd deels zelf e n deels door spon­ sors betaald. G e s l a p e n werd op h a r d e b e d d e n v a n d e university of Po litic Sciences and Law in Peking. Gewerkt werd in d e schoolbanken v a n dezelfde uni­ versiteit. Zes d a g e n per week, afgewisseld door excursies.

Amsterdammers ontdekken opbloei en scheefgroei in China Bijna allemaal zijn ze weer terug, de leden van de Stichting Chain. Voor het eerst reisde een aantal van hen naar China. Het land waar ze de afgelopen twee jaar zoveel over gepraat en gelezen hebben. Met als doel: samenwerking op wetenschappelijk niveau en uitwisseling. m e e te praten: "Er ontstaat e e n soort scheefgroei. M ensen g a a n rare prioriteiten stellen. In oude wijken v a n S h a n g h a i zie je hui­ zen met op tafel e e n fles cola é n een televisie. Een l a m p is ner­ gens te bespeuren." Prof.mr J.A. Winter, hoogleraar Europees recht weet e e n nog sterker voor­ beeld. Z'n collega dr D. Keuning logeerde in e e n gloednieuw ho­

kast." Jongeren d e n k e n er a n ­ ders over, aldus Manneke Bannink, studente rechten. Ze sprak slechts é é n jongen die negatief w a s over 'de hervormingen'. Maoïsme is bij jongeren verle­ den tijd, volgens h a a r . Er ver­ dwijnen ook steeds meer beel­ den v a n hem. Zo is er bij d e universiteit midden in d e nacht é é n omgehakt, vertelt ze. Een

Diana Doornenbal g a a n is iets o n e e r b a a r s . Niet voor niets wordt d e rechter 'de muil v a n d e tijger' genoemd. In plaats v a n e e n rechtbank zijn er in ieder dorp soort arbitrage­ commissies. Die houden in d e g a t e n hoe je je g e d r a a g t en los­ sen problemen op. Hanneke: "Een privé­leven h e b je zo niet. Toch zitten er wel g o e d e kanten a a n dit systeem. Als je e e n niet al te zware m i s d a a d hebt be­ g a a n , blijf je gewoon in je eigen omgeving. Je wordt aUeen extra in d e g a t e n gehouden. Ook zware misdadigers worden niet voor eeuwig als uitschot be­ schouwd. Chinezen geloven meer d a n wij in het g o e d e v a n d e mens. Zodra e e n misdadiger weer 'goed is opgevoed', g a a t hij terug Ln d e maatschappij. Dan is er gewoon werk voor hem e n wordt hij niet met d e nek a a n g e k e k e n . Want e e n k a m e ­ r a a d laat je niet in d e steek, is d e gedachte."

Vaantjes

Er verdwijnen in China steeds meer beelden van Mao . De Amsterdamse studenten o ndervo nden dat op een universiteitsco mplex een standbeeld van de vo o rmalige Gro te Leider midden in de nacht werd weggehaald. Een kale so kkel (foto rechts) was het enige dat o verbleef Als e e n groep padvinders trok d e Amsterdamse groep door Peking e n Sjanghai. O p zoek n a a r het w a r e leven v a n deze geheimzinnige, intrigerende cultuur. Ying Lan M an, studente economie, e n Bart Dolmans, stu­ dent rechten, w a r e n voor d e tweede keer In China. Ze ken­ den het straatbeeld nauwelijks meer terug. Zoveel is er v e r a n ­ derd in e e n j a a r tijd. Er rijden meer auto's, winkels zijn langer open e n verschUlende kleine marktkraampjes vullen de straat. Ook d e kleding is a n d e r s d a n voorheen. M inirokjes v a n spijkerstof zijn 'in' en zwarte kle­ ding is niet aUeen meer bestemd voor d e oudere g a r d e . Het g a a t d e Chinezen, vooral in d e steden, economisch beter. Ei­ genlijk is China dertig j a a r a a n het inhalen. De moeizame ont­ wikkeling v a n d e soms nog mid­ deleeuwse samenleving werd tijdens d e Culturele Revolutie (1966­1976) voor jaren a a n b a n ­ den gelegd. Inmiddels zijn in China 'de deuren open gezet' om door middel v a n investerin­ gen, technologie, kennis v a n m a n a g e m e n t e n a n d e r e kno w how uit het Westen d e economie te moderniseren e n zo tot bloei te brengen. Tegelijkertijd wor­ den ook n a d e l e n v a n d e snelle economische groei zichtbaar. Ying Lan: "Als m e n s e n als idio­ ten hifi­torens, koelkasten e n wasmachines g a a n kopen d a n kan d e stroomvoorziening dat niet a a n . Je moet die ontwikke­ ling temperen, a n d e r s is het g e e n harmonische groei. Reisgenoot Gustaaf Weber, stu­ dent economie, weet er over

H

tel w a a r d e tegeltjes v a n d e badkamerwand vielen. "Er wordt v a n d e Chinezen w a a r ­ schijnlijk verwacht dat ze net zulke hotels als in het Westen bouwen. Tegelzetters h a d d e n het betegelen v a n dergelijke b a d k a m e r s echter nog niet on­ der d e knie." Intussen proeven steeds meer Chinezen voorzichtig m a a r in­ tens d e zegeningen en verlok­ kingen v a n e e n nieuwe tijd. M et cassette, koelkast, e e n 'eigen' bedrijfje e n meer persoonlijke vrijheid d a n ooit. China staat op e e n historische drempel. Kij­ kend n a a r e e n toekomst met grote veranderingen e n tegelijk n a a r zijn wortels in e e n ver ver­ leden. Drs. D. Winkel, docent bedrijfs­ psychologie: "Je merkt a a n d e mensen dat ze enthousiast zijn. Ze kunnen meer kopen, boeren worden d e b a a s over hun eigen produktie en d e werkgelegen­ heid neemt toe. D a a r e n t e g e n is er wel e e n sterke inflatie. En nog steeds leeft onder sommigen het idee e e n socialistische staat te blijven. Hoe ze dat willen combi­ neren met d e sinds 1980 inge­ stelde Speciale Ekonomische Zones e n in 1997 Hong Kong als motor v a n d e economie, weet ik niet. Ik ben b a n g dat grote ver­ anderingen niet g e a c c e p t e e r d worden door het achterland. Two systems, o ne co untry, is het gevolg." Winter: "Vooral oude m e n s e n zijn voorzichtig. Ze steken niet teveel d e nek uit. Iedereen heeft het M ao­pakje uitgetrokken m a a r h a n g t het n o g wel in d e

kale sokkel w a s het enige dat overbleef. Socialistische idealen worden stiekum afgebroken.

Uitschot De Chinezen h a d d e n e e n spe­ ciaal, voornamelijk juridisch, collegeprogramma voor de groep samengesteld. Het viel H a n n e k e Bannink o p d a t d e Ne­ derlandse juristen veel breder opgeleid zijn. "De Chinese colle­ ga's weten wel aUes v a n hun eigen vakje, m a a r zodra je iets anders vraagt, worden d e boe­ ken g e r a a d p l e e g d . Tijdens het college krijg je e e n stencil dat gewoon wordt voorgelezen. Als je vraagt of ze iets extra's willen vertellen, slaat d e schrik h e n om het hart. Ze zijn dat niet ge­ wend. Er wordt ook alleen op d e theoretische kanten v a n het recht i n g e g a a n . De praktijk is minder belangrijk." Bart Dolmans: "Eigenlijk h e b je twee soorten recht. Het algeme­ n e recht voor d e bevolking, w a a r tot nog toe niet veel a a n veranderd is, é n het recht voor contacten met het buitenland. Dat laatste recht wijkt af v a n het a l g e m e n e recht. Geschülen tus­ sen Chinese fabrieken onder­ ling vaUen onder het a l g e m e n e recht. M et als gevolg dat zij bij­ voorbeeld g e e n e e n s contrac­ trecht kennen. Zodra er e e n bui­ tenlander in het spel is, wordt het allemaal anders." Alhoewel...ook al is er e e n con­ tract volgens het contractrecht gesloten, h a n d e l e n op basis v a n vertrouwen staat in China zeker zo hoog in het v a a n d e l als 'recht', want n a a r d e rechter

Het groepsgevoel is typisch voor d e Chinezen. Iedereen be­ moeit zich overal mee. Wij wes­ terlingen zijn primair e e n indivi­ du. Als voorbeeld geeft Winter a a n hoe Chinezen e e n envelop adresseren. Bovenaan staat Nederland, vervolgens de woonplaats, d e straatnaam, d e familienaam e n d e voornaam. Naast het feit dat Nederlanders zich in tegenstelling tot d e Chi­ nezen als 'individu' g e d r a g e n , moesten d e mensen v a n d e uni­ versiteit in Peking ook erg wen­ n e n a a n onze vrijgevochten­ heid, aldus Winter. "Ze vonden ons m a a r e e n amor­ fe m a s s a zonder é é n echte lei­ der die af e n toe e e n s d e zweep uitsloeg." De inwoners v a n Shanghai, d e tweede stad die werd bezocht, zijn al meer g e w e n d a a n wes­ terse manieren. Bart: "Deze stad met z'n grote h a v e n heeft altijd veel meer buitenlanders over d e vloer g e h a d . Dat merk je a a n d e mensen. Ze zijn opener d a n in Peking." De lao To ng University v a n Shanghai, w a a r d e studenten ook coUeges volgden, speelde, meer d a n in Peking, in op d e westerse mentaliteit. Toch ziet Winter o p l a n g e termijn meer in een samenwerking met Peking. "Peking is uitgeroepen tot zus­ terstad v a n Amsterdam. In S h a n g h a i is iedereen al ge­ weest. Een kast op d e universi­ teit d a a r stond vol met vaantjes uit allerlei landen. Er lopen al zoveel contacten." Winter e n Winkel h e b b e n tij­ dens hun verblijf een intentie­ verklaring met d e Pekinese uni­ versiteit opgesteld, w a a r i n staat hoe er verder wordt s a m e n g e ­ werkt, met medewerking v a n d e Stichting Chain. Winter: "In d e

intentieverklaring staat dat die samenwerking eventueel met beide Amsterdamse universitei­ ten kan plaatsvinden." Alhoe­ wel Winter er nog niet met d e UvA over heeft gepraat, vindt hij 'dat we elkaar in dit kleine stadje v a n achthonderdduizend inwoners g e e n vliegen moeten af vangen'. Toch zet hij zo af e n toe wel vraagtekens bij het nut v a n dit alles: "Wat zijn je ontwikkelings­ doelen. Zijn het g e e n druppels op gloeiende platen? Eén mil­ jard mensen! Wonend in een maatschappij die zo in zichzelf gekeerd is en zo'n fundamenteel wantrouwen in d e buitenwereld heeft omdat ze in d e negentien­ d e eeuw slecht b e h a n d e l d is. Ik heb nu veel meer v r a g e n d a n toen ik vertrok, 't Zijn ook zulke moeüijke mensen. Ze zeggen nooit 'nee'!. Toch h e b ik e e n warm gevoel voor d e Chinezen. Als je vriendschap met ze k a n sluiten, is dat heel waardevol­ ...denk ik."

Aanvaring Naast het volgen v a n colleges stonden er ook bedrijfsbezoe­ ken bij Philips, Unilever e n Volkswagen op het programma. Grote vestigingen zijn het niet. Volkswagen maakt alleen het type S a n t a n a . Unilever produ­ ceert slechts Lux­zeep. Ying Lan: "Bedrijven zijn erg voorzichtig. Ze willen niet te veel risico's lopen. Als het goed gaat, komt er nog e e n fabriek bij. Als het fout gaat, zijn ze snel weer weg." Een probleem voor bedrijven in China is dat d e lokale valuta {de rmb) niet k a n worden omgewis­ seld in dollars. Als Unüever e e n grondstof uit Thailand wil in­ voeren, moet hij in dollars beta­ len. D a a r n a a s t is er het cultuur­ probleem. Winkel: "Ik h e b twee weken nodig g e h a d om te wen­ nen a a n de a n d e r e manier v a n denken e n h a n d e l e n v a n d e Chinezen. Al die, op zich kleine, 'aanvaringen' werken op je ze­ nuwen. De problemen die wij in het klein h e b b e n meegemaakt, m a a k je in het groot m e e als je een bedrijf wüt starten." Al met al is China, volgens Win­ kel, h a r d op w e g e e n grote rol te g a a n spelen in d e wereldecono­ mie. "Jongeren die nu n a a r d e universiteiten g a a n , komen veel meer met het buitenland in a a n ­ raking. Ze zullen meer weten en vrijer in hun schoenen staan, want ze h e b b e n niet d e erfenis v a n d e Culturele Revolutie. Als d e Chinezen ooit in staat zuUen zijn om d e landbouwtechniek op te voeren e n het platteland effi­ ciënt te bewerken, d a n kunnen ze de halve wereld voeden. Dan zul je 'ns wat beleven. Wij kun­ nen d a n wel inpakken met onze Noordoostpolder. Kunnen w e bossen e n parken g a a n a a n l e g ­ gen. Zou toch a a r d i g zijn, niet­ waar?"

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen