Ad Valvas 1988-1989 - pagina 150

21 OKTOBER 1988

PD\ï'J^/ps

Verbaasde auteur op zoek n a a r geheim achter succes Turbotaai Bij velen staat het in d e boeken­ kast: Turbotaai. Algemeniteit, linkserig, labbekakkig, moder­ no, oergevoel, rete­goed, w a r a ­ tje, de gekste woorden vind je in dit boekje 'hedenlands'. Tot gro­ te verbazing v a n d e auteur gin­ gen in e e n j a a r tijd 250.000 exemplaren v a n d e pocket als warme broodjes over d e toon­ bank. Tijdens e e n lezing op d e VU, afgelopen donderdag, ging d e auteur ondermeer op zoek n a a r d e geheimen achter het succes v a n z'n best­seUer. Turbotaai, geschreven door journalist Jan Kuitenbrouwer (1955), geeft een beeld v a n wat er in het Nederlandse taalge­ bied a a n modieus e n eigentijds taalgebruik in omloop is. Van socio­babble tot yuppie­speak en v a n jongerentaal tot compu­ tertaal. Al is Turbotaai alweer verouderd, nog steeds is Kuiten­ brouwer, in ieder geval op d e VU, populair. De g e p l a n d e col­ legezaal voor zijn lezing is te klein om alle nieuwsgierigen te herbergen. Er wordt schaterend gelachen om 'grappen' die ook in het boekje staan. Blijkbaar is het extra leuk om ze eens te horen uit de mond v a n d e g e n e die ze op papier zette. Kuitenbrouwer vraagt zich af waarom d e zaal zo vol zit. Zijn z'n lezers nog niet bevredigd met Turbotaai e n wiUen ze méér horen over eigentijds taalge­ bruik? Of willen d e a a n w e z i g e n fl4,90 besparen? Regelmatig valt Kuitenbrouwer terug op zijn boek. Als voorbeeld weltever­ staan, om a a n te geven wat er p a k w e g d e afgelopen twintig j a a r is veranderd a a n onze taal. Tot begin jaren zeventig w a s het allemaal nog heel overzich­ telijk, volgens Kuitenbrouwer. Je Het forum over dierproeven w a s door d e medische faculteitsver­ eniging M FVU georganiseerd voor eerstejaars studenten, die in januari moeten deelnemen a a n het prakticum anatomie. Een vast onderdeel v a n dit prakticum vormt d e ontleding van een rat, een werkje w a a r veel studenten met tegenzin a a n deelnemen al w a s het al­ leen m a a r om het feit dat het een 'vieze bezigheid' is. Naast deze gezonde afkeer v a n alles wat zich onder d e huid be­ vindt, is er ook een groep men­ sen die om principiële r e d e n e n het snijden in dieren afwijst. Voor deze groep h a d d e M FVU dit forum over het gebruik v a n proefdieren d a n ook vooral op poten gezet. Marjan Hoexum v a n d e M FVU: "In v o o r g a a n d e jaren wisten d e meeste studenten p a s e e n week voor het prakticum dat ze in e e n rat zouden moeten snijden. Het komt d a n zo snel op je af dat je g e e n tijd hebt om er over n a te denken of met d e prakticumlei­ ding te g a a n praten over moge­ lijke alternatieven. Door dit fo­ rum h e b b e n d e eerstejaars in ieder geval d e kans dat alle­ m a a l wel te doen". Naast d e eerder g e n o e m d e Es­ t a b a n Rivas v a n het Interuni­ versitair Overleg Diergebruik, w a r e n er in het forum drie plaat­ sen ingeruimd voor vertegen­ woordigers v a n vakgroepen anatomie, fysiologie e n histolo­ gie, en een zetel voor e e n bio­ technologisch medewerker, die dagelijks met proefdieren te werkt. Als inleider en discussieleider w a s d e Leidse bijzonder hoogle­ r a a r in proefdiervraagstukken T. de Cock Buning gekozen. Hij

Diana Doornenbal w a s arbeider of bourgeois, ka­ tholiek of protestant. Er w a r e n niet zoveel verschillende groe­ pen, dus ook niet zoveel 'talen'. Toen werd het welzijnswerk ge­ boren. G e e n b r a n c h e heeft zo­ veel invloed g e h a d op ons taal­ gebruik, vindt Kuitenbrouwer. "Stap in d e Jordaan e e n café binnen, bestel bij d e asblonde, in bloemetjesjurk gestoken waardin een pilsje en begin een gesprek met h a a r . G e g a r a n ­ deerd dat ze binnen vijf minuten een p a a r welzijnsfrasen ge­ bruikt heeft. Of het gesprek ver­ volgens op h a a r 'probleemsitu­ atie' d a n wel 'het likeurgebeu­ ren' komt, is louter e e n kwestie v a n stemming." Met d e geboorte v a n het wel­ zijnswerk trad voor het eerst, buiten onderwijs e n kerk, e e n klasse v a n (semi)­academische professionals m a s s a a l in con­ tact met d e l a a g opgeleide m a s ­ sa, vervolgt Kuitenbrouwer. "Om problemen b e s p r e e k b a a r te maken, is taal nodig. In te­ genstelling tot het onderwijs h a n t e e r d e het welzijnswezen op dit punt g e e n enkele norm en rommelde m a a r wat. Intussen ontkerkelijkte Nederland w a a r ­ door een taalgebied b r a a k kwam te liggen. D a a r hoefde ook m a a r iets op d e vallen of er ontstond wildgroei v a n d e nieu­ we welzijnstaal. Iedereen ver­ stond e n a a n v a a r d d e d e wel­ zijnstaal."

Bont tableau Nu zijn het mensen uit d e mode­, reclame­ e n zakenwereld die d e toon bepalen, vertelt Kuiten­ brouwer. Deze mensen praten

anders d a n d e welzijnswerkers. Met het grote verschil dat het g e e n voorwaarde meer is dat iedereen iedereen moet ver­ s t a a n en overal over m e e moet kunnen praten. Er is g e e n be­ hoefte meer a a n e e n taal die zowel door collega en onderge­ schikte als door cliënt e n subsi­ dieverstrekker wordt begre­ pen." Volgens Kuitenbrouwer ver­ klaart deze ontwikkeling het succes v a n Turbotaai. "We wil­ len op d e hoogte blijven of a n ­ dermans taal leren spreken. De talen v a n d e jaren tachtig zijn echter zo grillig, veelvormig e n veranderlijk dat v/e ons onzeker voelen en houvast zoeken. Tur­ botaai voorziet misschien in die behoefte." Makkelijk is het volgens Kuiten­ brouwer niet om 'de talen' v a n de jaren tachtig' op e e n rijtje te zetten. Waren d e trendsetters v a n d e zeventiger jaren in te delen als een coherente sociale groep met overeenkomstige le­ venstijl, met d e trendsetters v a n nu lukt dat niet meer. "Het is e e n bont tableau v a n uiteenlopende types e n levensstijlen. De socia­ le monolieten zijn g a a n scheu­ ren ­en versplinterd tot e e n mo­ zaïek v a n talloze kleine groep­ jes." Om toch d e verschillende talen te leren spreken hield Kuiten­ brouwer, n a a s t natuurlijk d e oren goed open te houden, vraaggesprekken met allerlei mensen. Zag hij e e n groepje jongeren in een café zitten, d a n schoof hij a a n en vroeg n a a r hun manier v a n praten. Kuiten­ brouwer: "Het antwoord op d e v r a a g 'wat zeg je als je e e n on­ voldoende hebt voor e e n repeti­ tie', w a s d a n 'ik h e b e e n onvol­

De auteur Jan Kuitenbrouwer k reeg op de VU een volle zaal voor zijn nu mondelinge 'Turbotaaï. Foto Peter Wolters, RVCfVö d o e n d e voor e e n repetitie'. Zo werkte het dus niet. Eerst moet je mensen in d e stemming bren­ gen, zodat ze hun eigen taal g a a n spreken, leerde ik."

Gerda's e n Annie's Om a a n te geven dat t a a l g e ­ bruik v a n bijvoorbeeld jongeren tegenwoordig op een Babel lijkt, brengt hij d e n a m e n t a a l ter sprake. Dat wil zeggen het ge­ bruik v a n voornamen als kwali­ ficatie. Zijn kennis d a a r v a n is het resultaat v a n e e n oproep v a n Kuitenbrouwer a a n jonge­ ren om 'hun taal op te sturen'. Zo schreef e n e Rick dat je bij e e n jongen met spijkerbroek (strak model) en e e n wollen trui in d e broek zónder overhemd eronder en gympen te m a k e n hebt met een Henk. Van e e n Corrie is sprake bij e e n meisje in een v a a l rokje e n e e n niet echt opwindend hempje. Arie is in z'n vocabulaire e e n niet al te slimme, wat lacherige jongen met iets teveel jeugdpuistjes. Als je Harry heet, b e n je ook mooi klaar. W a a r je hem ook tegenkomt, hij deugt niet!

MFVU organiseerde forum dierproeven voor afwijzende studenten

Voor snijden in ratten b e s t a a n weinig alternatieven "Waarom zou je wel in ratten mogen snijden, maar niet in pasgeboren baby's of geestelijk gehandicapten?!" Met. deze stelling probeerde Estaban Rivas van het Interuniversitair Overleg Dierproeven op een forum op de VU aan te tonen dat het 'rationele' argument van verminderd bewustzijn, vaak aangevoerd als recht­ vaardiging voor dierproeven, net zo goed een emotio­ neel argument genoemd kan worden. h a d d e zware t a a k in e e n klein uurtje d e verschillende partijen a a n het woord te laten e n ook nog mensen in d e zaal e e n k a n s

te geven te reageren. Zijn inlei­ d e n d e woorden, dat er bij ethi­ sche kwesties altijd sprake is v a n e e n spanningsveld tussen

Ratten worden als proefdier intensief gebruik t, vaak worden ze na gedragsexperimenten als deze, gebruik t in het anatomiepra k ticum. FotoAVCAfU

Gert van M aanen rationele argumenten e n gevoe­ lens, w e r d e n tijdens d e latere discussies b e w a a r h e i d . De heer Smeets v a n d e vak­ groep anatomie, hield d e ruim honderd eerstejaars voor dat uit zijn ervaring gebleken w a s dat studenten meer moeilijkheden h a d d e n met het snijden in het menselijk lichaam (afkomstig v a n mensen die zich ter be­ schikking gesteld h e b b e n v a n d e wetenschap), d a n met het rattenprakticum. Het snijden in een rat is eigenlijk d e enige keer dat medische studenten tijdens hun opleiding te m a k e n krijgen met echt vlees e n veel over d e totale opbouw v a n het zoogdie­ ren lichaam te weten kunnen komen. Net als d e overige vertegen­ woordigers v a n d e vakgroepen benadrukte Smeets het efficiën­ te gebruik v a n proefdieren; er wordt n a a r gestreeft om met een minimaal a a n t a l ratten e e n zo hoog mogelijk studierende­ ment te halen. Voor d e 220 eer­ stejaars wordt er d a n ook m a a r op elke drie mensen e e n rat ver­ strekt e n dit zijn d a n ook nog veelal ratten die voor ander­ zoek zijn afgeschreven. Zo g a u w d e discussie zich weer toespitste op

Volgens Laura is Harry in Maastricht gewoon 'een dom fi­ guur'. En een Sjors is volgens h a a r altijd d e pineut. Een John heeft volgens Laura e e n brom­ mer. Achterop die brommer is meestal e e n Anita (type met lang, blond, golvend h a a r tot even over d e schouders) te vin­ den. Uit d e brieven die Kuitenbrou­ wer ontving, blijkt dat er bij die n a m e n t a a l verschil in betekenis is per regio, per plaats e n zelfs per school. John uit Amsterdam gebruikt namelijk d e n a a m Bep voor types die hij tot voor kort Annie's e n Gerda's noemden. In Veenendaal h e b je volgens Matthieu Corrie's die eigenlijk gewoon Beppen zijn. Carola's definitie voor Corrie is echter 'een tutje, e e n verlegen, ouder­ wets, zielig meisje.' En kom je een ordinaire jongen tegen met het h a a r in d e nek, een spijker­ broek met gympen en trui in de broek, d a n heb je volgens Caro­ la te m a k e n met een John. Net als de Henk dus. Het dreigt nog behoorlijk ingewikkeld te wor­ den met die n a m e n t a a l .

de v r a a g of wij als mensen dit nu zomaar mogen doen en w a a r d e grenzen v a n dit alles lagen, bleek dat ook d e mensen v a n d e praktijk hier nog niet uit waren. Een forumlid constateer­ de heel nuchter dat "mensen in ieder geval g e e n proefdieren zijn", m a a r op het w a a r o m wist hij ook g e e n antwoord. Begrip voor mensen die bezwa­ ren h a d d e n tegen het snij prakti­ cum w a s er bij d e vakgroepen­ vertegenwoordigers wel, een echt alternatief voor die gewe­ tensbezwaarden blijkt echter niet eenvoudig te verwezenlij­ ken. M ensen die niet a a n het prakticum willen deelnemen moeten eerst e e n brief schrijven met e e n toelichting op hun be­ zwaren. Als vervanging wordt dat eventueel d e aanwezigheid bij operaties v a n dierenartsen geaccepteerd. Estaban Rivas vergeleek n a af­ loop deze procedure met die v a n dienstweigeraars. Als een student een b e p a a l d deel van een prakticum niet wil volgen, zou dat mogelijk moeten zijn; de student neemt d a n gewoon zelf d e veraiitwoordelijkheid voor zijn opleiding. Zolang vakgroepen die touwtjes zelf liever in h a n d e n houden, wü het lUOD die gewetensbe­ z w a a r d e n steunen bij het zoe­ ken n a a r alternatieven. Voor zijn organisatie is Amsterdam nog e e n geheel blanco kaart: "Dat is ook e e n reden w a a r o m ik hier ben, misschien blijven er na zo'n bijeenkomst wel mensen achter die actief willen worden in d e strijd tegen dierproeven in het onderwijs. Zo zijn al die anti­ snij­groepen in het Noorden en Oosten v a n het l a n d ook ont­ staan".

'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen