Ad Valvas 1988-1989 - pagina 427

7 APRIL 1989 Er zijn in Nederland ruim veer­ tigduizend rolstoelgebruikers, waarvan zo'n negentig procent zich in een met de hand voort­ bewogen rolstoel verplaatst. Het is een voortbeweging die verre van efficiënt is. Van al het vermogen dat door de arm­ en rompspieren wordt geleverd, wordt slechts tien procent ge­ bruikt voor de effectieve ver­ plaatsing. Ter vergelijking: bij fietsen is die efficiëntie onge­ veer 23 procent. Volgens Van der Woude zijn ar­ men niet zo ingesteld op het le­ veren van constante inspan­ ning. Zij zijn, mede door de rela­ tief grote vrijheid die het schou­ dergewricht biedt, meer ge­ schikt voor het hanteren van voorwerpen. Als armen kracht in een bepaalde richting leve­ ren, moeten de spieren in de schouder er voor zorgen dat de gewrichtskop in de kom blijft. In die fixatie gaat een groot deel van de energie zitten en dat gaat ten koste van de energie die nodig is voor het voortstu­ wen van een rolstoel. Luc van der Woude heeft in zijn vijf jaar durend onderzoek naar met de hand voortbewogen rol­ stoelen dan ook veel aandacht besteed aan de positie die de rolstoelgebruiker moet innemen om een gunstige voortbewe­ gingsefficiëntie te verkrijgen. Dat leverde informatie op die praktisch toepasbaar is. Voor de in Nederland veel gebruikte hoepelrolstoel, een rolstoel waarbij met de hand de wielen worden aangedreven via een in het wiel gemonteerde hoepel, bleek de zithoogte van de rol­ stoelgebruiker een grote in­ vloed te hebben op de efficiëntie van de voortbeweging. Dit hangt direct samen met de hoek die de elleboog maakt bij de aandrijving.

i\D\pL\g^ Proefschrift bepleit gebruik van testcircuits

Het rendement van de rolstoel kan omhoog De vormgeving van rolstoelen is een compromis tussen zit­ en rij comfort. Bewegings wetenschapper dr. Luc van der Woude, die 22 maart promoveerde op hand­ aangedreven rolstoelen, meent dat er bij het aanme­ ten van rolstoelen nog te veel aandacht is voor het zitten. Hij is er dan ook voorstander van dat toekomsti­ ge gebruikers op een testcircuit en in een eenvoudige experimentele opstelling proefondervindelijk de meest geschikte rolstoel aangemeten krijgen. wegingsefficiëntie van een be­ paalde opstelling afleiden".

spanning van de proefpersoon kan worden gevarieerd door de helling van de band te laten toe­ Bij het rolstoelonderzoek werd nemen of de rolstoel te verzwa­ gebruik gemaakt van een lo­ ren", aldus Van der Woude. pende band {"trottoir roulant") Er werden ook nog krachtenre­ waarbij de proefpersoon zich te­ gistraties uitgevoerd met een gen de richting van de bond in zogenaamde rolstoel­ergome­ beweegt. "Eigenlijk het tegen­ ter. Dat is een meet­opstelling gestelde principe van de lopen­ die de bewegingswetenschap­ de band op Schiphol; je komt pers in staat stelt meer informa­ niet sneller vooruit maar blijft tie te krijgen over de coördinatie als het goed is juist op je plaats. en vermogenlevering van ver­ Zo kun je iemand een heel par­ schillende spiergroepen. Om te cours laten afleggen zonder dat kunnen corrigeren voor de ge­ de meetapparatuur achter de oefendheid van de proefperso­ proefpersoon aangesleept moet nen werden naast rolstoelsp)or­ worden. De grootte van de in­ ters, die Van der Woude zonder

Gert van Maanen al te veel moeite ronselde bij sportclubs of via advertenties, ook ongetrainde mensen ge­ vraagd aan het onderzoek mee te werken. "Dat waren voornamelijk men­ sen uit m'n directe omgeving, voornamelijk stagestudenten. Het is gewoonlijk geen pro­ bleem mensen in een rolstoel te krijgen. Als je een niet te for­ meel gezelschap bij een proef­ opstelling met rolstoelen neer­ zet, gaan ze er op een gegeven moment vanzelf in zitten. Bij de exp)erimenten draaide ik altijd eerst zelf proef, om te achterha­ len of de opzet niet te zwaar was. Maar ook wel voor het ge­ voelsmatige aspect: Hoe ervaar je zoiets?", aldus de kersverse doctor.

E

tuigd dat zijn onderzoeksgege­ vens een bijdrage kunnen leve­ ren aan de ontwikkeling van rolstoelen. En hij niet alleen; het onderzoek werd deels gefinan­ cieerd door het lOP ­HG (Irmo­ vatiegericht onderzoekspro­ gramma voor Hulpmiddelen Gehandicapten). Bovendien wist hij zo'n tachtig proefschrif­ ten voor ongeveer het dubbele van de kostprijs te slijten aan rolstoelfabrikanten. Ook op het gebied van de ver­ strekking van rolstoelen is er nog het nodige zendingswerk te verrichten. Van der Woude: "Er wordt nog erg veel uitgegaan van het zitcomfort. De rolstoel wordt aangemeten op de lengte van het dijbeen en de hoogte van de knie. Maar mensen moe­ ten natuurlijk ook met zo'n rol­ stoel uit de voeten kunnen. Ik ben er een voorstander van dat je aspirant­gebruikers proefon­ dervindelijk laat uitzoeken wel­ ke rolstoel het meest geschikt is. Je zou kurmen denken aan test­ circuits met hobbels en drem­ pels, maar ook aan een rolstoel­ ergometer die door het land kan reizen".

Van der Woude deed zijn onder­ zoek bij de werkgroepleider functionele anatomie, p ro f.dr. R.H. Rozendal, bij wie bijvoor­ beeld ook het onderzoek naar het schaatsen is ondergebracht. De experimenten die in de rol­ stoelen werden uitgevoerd wij­ ken in principe niet veel af van die naar andere (cyclische) voortbewegingsvormen.

Een goede rolstoel is volgens Van der Woude voor de gebrui­ ker essentieel. Er bestaat het gevaar van overbelasting van de rolstoelgebruiker, waardoor het hart­ en vaatstelsel te veel wordt aangesproken. Het om­ gekeerde kan echter ook het ge­ val zijn: de rolstoel is dan opti­ maal. Dat kan er toe leiden dat de rolstoelgebruiker zijn li­ chaam te weinig gebruikt (on­ derbelasting). Er bestaat dan de kans op overgewicht en daar­ mee samenhangende hart­ en vaatziekten. De werkgroep inspanningsfy­ siolocfie en gezondheidskunde van de faculteit bewegingswe­ tenschappen, waar Van der Woude nu werkzaam is, wü ge­ handicapten in de dagelijkse praktijk gaan volgen om te kij­ ken of de rolstoel of de woonsi­ tuatie de belenmierende factor vormt. "Als er bijvoorbeeld sprake is van onderbelasting zou je kunnen adviseren tot ge­ dragsverandering, waarbij de gehandicapte zijn mogelijkhe­ den tot bewecring meer uitbuit", meent Van der Woude.

Van der Woude: "We maken ge­ bruik van de technieken uit de inspanningsfysiologie, waarbij proefpersonen in een bepaalde opstelling gevraagd wordt een steeds grotere inspanning te le­ veren. Door daarbij zaken als hartslagfrequentie en zuurstof­ verbruik te meten kun je de be­

Zijn visie op de rolstoel van de toekomst: "Het donkerblauwe skai en glanzend chroom gaat eruit. Vanuit de rolstoelsport ("daar zitten de slimme jon­ gens") is er een trend tot het gebruik van modernere kleuren, lichtgewicht materialen en ver­ stelbare zittingen.

Fabrikanten Van der Woude is er van over­

Inspanning

Negentigduizend suikerpatiën­ ten in Nederland zijn afhanke­ lijk van insuline om hun suiker­ gehalte van het bloed te verla­ gen. Houtzagers onderzocht twee nieuwe manieren om insu­ line toe te dienen: de hogedruk­ spuit en de insulinepen. Vooral voor mensen met 'naaldangst' zou het toedienen van insuline onder hoge druk (zonder naald) uitkomst geven. Uit een experi­ ment bij veertien mensen bleek echter dat deze spuit geen suc­ ces is. Zij klaagden over pijn bij de injectie, blauwe plekken, het teruglekken van insuline, bloe­ dingen en napijn. De NovoP en, een insulinepen die het bedrijf van Houtzagers maakt, werd in twee experimen­ ten onderzocht. Een kleinschali­ ge met zestien patiënten van de polikliniek van het VU­zieken­ huis, en één met 187 patiënten uit achtentwintig Nederlandse klinieken. Vergeleken werd vier keer per dag een injectie met de insuline­ pen en twee keer per dag een met een gewone spuit. Volgens

Luc van der Wouden in rolstoel op de 'trottoir roulant'

Foto Peter Wolters, AVC/VU

Diabetici hebben meer baat bij insulinepen dan bij 'spuit' Viermaal daags een injectie met een insulinepen is beter en prettiger voor een suikerpatiënt dan twee keer met een injectiespuit. Dat concludeert dr.C.M.G.J. Hout­ zagers in haar proefschrift 'Insulin delivery systems', waarop zij woensdag promoveerde. De instdinepen, die lijkt op een vulpen, is een nieuwe manier om suiker­ patiënten van insuline te voorzien. Dat de promoven­ dus medisch directeur is van een bedrijf dat insuline­ pennen maakt, bleek geen beletsel te zijn. Houtzagers is een viermaal­ daagse toediening beter omdat grafieken met de 'toestand van het bloed' dan veel minder ber­ gen en dalen vertonen. Boven­ dien zorgen vier injecties voor een grotere vrijheid. Bij twee in­ jecties moet de patiënt inmiers op gezette tijden (na de injectie) eten.

Ook vinden veel patiënten de insulinepen handiger dan een gewone injectiespuit. "Hij is ge­ makkelijk mee te nemen in je handtas of je jaszak. Je hoeft geen flessen en naalden mee te sjouwen zoals bij een gewone injectiespuit", vertelt Houtza­ gers. Sinds 1985 is ze lid van de dia­

Diana Doornenbal beteswerkgroep van het VU­zie­ kenhuis, om betrokken te blijven bij het wel en wee van de pa­ tiënten. Ze benadrukt dat het Initiatief voor haar onderzoek vanuit de werkgroep is geko­ men en niet vanuit het bedrijf waar ze werkt, Novo Industrie B.V.: "De inhoud van m'm proef­ schrift valt onder verantwoor­ ding en controle van de VU. Geen van de leden van de dia­ beteswerkgroep heeft enige binding met mijn bedrijf. Ook slechte resultaten waren gepu­ bliceerd", vertelt de prille doc­ tor. Echt bang dat de insulinepen

een slecht cijfer zou krijgen, hoefde de jonge doctor ook niet te zijn. In Engeland en Dene­ marken waren immers al, met goed resultaat, vooronderzoe­ ken gedaan. Ook promotor prof.E.A. van der Veen zag geen reden om het onderzoek door iemand anders te laten doen. "Zolang je objec­ tief blijft en er zorvuldig voor waakt dat er geen 'verkoopver­ haal' uit het onderzoek rolt, is er niets aan de hand. Een produkt kan trouwens wel op een goed­ kopere manier aan de man wor­ den gebracht dan door promo­ tie­onderzoek. In Houtzagers draaide het ook niet echt om het produkt Novopen, maar om de voor­ en nadelen van verschil­ lende methodes." Van der Veen is niet van plan om van nu af aan extra reclame te maken voor insulinepennen. ledere suikerpatiënt krijgt een individueel advies en mag zelf uitproberen welke methode het beste bevalt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen