Ad Valvas 1988-1989 - pagina 204

E

i^\pE\^

"Scandinaviërs nemen niet zo makkelijker dingen over, kijken liever de kat uit d e boom. Maar sinds ik in Nederland ben, ben ik wel wat formeler, bureaucra­ tischer geworden. Als lid v a n d e Finse academie v a n weten­ schappen kon ik nog gewoon d e telefoon pakken en vragen: we hebben dat a p p a r a a t nodig, is d a a r geld voor, hoe is dat? Dan kreeg ik ja of nee, of stuur e e n kort verhaal in, d a n is d e z a a k klaar. Hier moet je steeds d e ene n a de a n d e r e begroting maken." De Zweedssprekende Fin prof.dr. A.W. Eriksson (61) is sinds mei '71 hoogleraar antro­ pogenetica a a n de medische fa­ culteit. Zijn onderzoeksobject betreft de mens en zijn erfelijk­ heid. Aldur Eriksson is geboren op d e Aland­eüanden, midden in d e Oostzee. Daar spreekt 98 pro­ cent v a n de bevolking Zweeds. De Finse taalstrijd w a s volgens Eriksson heviger d a n d e Belgi­ sche. "Het is nu g e e n probleem meer, vóór de oorlog wel. Jó jö! Zweedstaligen moesten echt overgekwalificeerd zijn, a n d e r s werd altijd een Finstalige be­ noemd. I k stem nu nog altijd op de Zweedse partij in Finland, ik heb mijn zwak voor minderhe­ den behouden. We vinden het belangrijk dat d e Zweedse taal gesproken blijft in Finland. Als het Zweeds blijft leven, d a n blij­ ven ook d e contacten in weste­ lijke richting leven." Door d e geïsoleerde ligging (weinig invloeden v a n buiten) en door het bezit v a n de oudste en best bijgehouden kerkregis­ ters is zijn geboortestreek vol­ gens Eriksson een eldorado voor erfelijkheidsonderzoekers. "De kerkregisters vermelden heel precies op welke leeftijd die en die blind is geworden. Voor een erfelijkheidsonderzoe­ ker fantastisch fijn om m e e te werken." Een v a n d e eerste onderzoeken van Eriksson, s a m e n met e e n Het requiem v a n Giuseppe Ver­ di is niet b e p a a l d e e n muziek­ werk voor feesten partijen. Evenmin b e n je geneigd e e n kerkgebouw het eerst te zoeken in de rosse beurt v a n Amster­ dam. Toch liep ik afgelopen m a a n d a g a v o n d , met d e b e g r a ­ fenismuziek v a n Verdi op mijn walkman langs d e hoeren­eta­ lages n a a r d e Dominicuskerk op het Spui, a l w a a r het VU­orkest zijn generale repetitie hield voor de uitvoering v a n Verdi's requi­ em. Een prachtige ambiance voor een dodenmis, dat wel: dichte mistbanken in de donkere stra­ ten buiten, een grote Gothische kathedraal e n d e vrieskou zo­ wel binnen als buiten. Overwel­ digend katholiek is het trouwens ook, het prachtig interieur v a n de Dominicuskerk en d e latijnse hoogmis v a n Verdi. Een avond vol weemoed en verlangen. VU­orkest en koorleden h a d ­ Advertentie

DIKS Autoverhuur b.v. Generaal Vetterstraat 55, (aan de Coentunnelweg) Tel. 178505 V. Ostadestraat 278, Amsterdam(Z). Telefoon: 6623366. Filiaal :W. de Zwijgerlaan 101. Telefoon: 183767. 400 nieuwe luxe- en bestelwagens waaronder: FORD-OPEL-RENAULTMERCEDES. NIEUWE (MERCEDES VRACHTW/AGENS tot 42m3 en 9 ton. (groot en klein rijbewijs)

tegen inlevering van deze advertentie 10% korting

11 NOVEMBER 1988

Buitenlandse docenten (6 en slot): prof.dr. A.W. Eriksson

'Goed onderwijs wordt in Finland meer gewaardeerd' Gerard van Schalk

l ­^ ­ f. i^­ifH^HK|t j

^^- "j§g^^tif,^>f^f^^i^^glli

wSmÈf^ÊÊ p*T*?^*j»t '^""^'^B^SSiB^^HI^^^B Prof. Eriksson: 'Mensen met erfelijke a a n d o e n i n g e n worden hier snel gestigmatiseerd.' poto Michel Claus, AVCAfU oogarts, bracht d e overerving van nachtblindheid v a n d e Alanders in kaart. Sinds 1961 bestaat het 'Forsius/Eriksson­ syndroom', in vakkringen ook bekend als 'Aland eye disease'. Voordat zijn benoeming rond was, in mei 1971, moest d e vreemde vogel nog wel v a n alle kanten besnuffeld e n gescreend worden. Toenmalig college­ voorzitter Van Nes kweet zich uitstekend v a n die taak. Hoe zat dat met uw expedities in Rus­ land? Hoe v a a k g a a t u n a a r d e kerk, wat bent u? Eriksson: "De vragen over het geloof w a r e n voor mij als Scandinaviër vreemd. Kerk is bij ons e e n pri­ vé­zaak. De VU w a s in die tijd erg anti­communistisch, dat

speelde ongetwijfeld mee. Zon­ der dat ik er erg in h a d h a d Van Nes me over allerlei onderwer­ pen uitgehoord. Van Nes h a d ervaring in het ondervragen. Na d e oorlog leidde hij d e ver­ horen v a n oorlogsmisdadigers." De Fin k w a m g o e d uit d e scree­ ning en kon a a n d e slag met zijn erfelijkheidsonderzoeken. Ook w a t dat betreft moest hij e v e n a a n d e Nederlandse mentaliteit wennen. "Mensen met erfelijke a a n d o e n i n g e n worden hier snel gestigmatiseerd. Het wordt met­ e e n lastig om e e n b a a n e n e e n levensverzekering te krijgen. Zweden e n Finnen praten er veel openlijker over. 'Wij heb­ ben e e n erfelijke ziekte in d e familie' e n zo. G e e n probleem.

In Zweden is er e e n controle v a n s t a a t w e g e die erop toeziet dat niemand v a n w e g e zo'n a a n d o e n i n g wordt gediscrimi­ neerd." "Hier leeft e e n conservatieve opvatting. Alsof het e e n straf v a n God is, hoor ik heel af e n toe zeggen. De gevoeligheden hier zijn voor mij als Fin gek. Maar ik h e b er ook wel begrip voor gekregen. Wij h e b b e n nooit e e n Hitler langs g e h a d die met behulp v a n registers be­ p a a l d e categorieën mensen wüde uitroeien." Wat overheidszorg betreft vindt Eriksson Zweden een i d e a a l land. "De sociale verantwoor­ delijkheid voor a r m e n e n voor gehandicapten is d a a r heel an­ ders d a n hier. Zweden is links­ minded, in positieve zin. Nie­ m a n d wordt verwaarloosd, echt arme mensen h e b je er eigenlijk niet. De belastingen zijn natuur­ lijk hoog, dat is e e n nadeel, dat geef ik toe." Volgens Eriksson is Zweden in b e p a a l d e opzichten e e n gids­ land voor Nederland. Zonder l a n g n a d e n k e n noemt hij e e n a a n t a l ontwikkelingen die in d e twee landen eender verliepen. Zweden tien j a a r voorop. "Zui­ gelingesterfte bijvoorbeeld, in Zweden sinds lang het laagst ter wereld. Nederland is goed gevolgd. Op sociaal gebied geldt hetzelfde voor d e seksuele revolutie e n voor d e vrouwen­ emancipatie. Zweedse vrouwen

Generale v a n e e n requiem Nico Verbeek den, leek het, minder last v a n dergelijke mistige melancholie­ ke stemmingen. Onder d e be­ zielende e n ook humoristische leiding v a n dirigent Daan Ad­ miraal ("I k heb dit orkest nog nooit zo modderig horen spe­ len") werd het requiem d e laat­ ste g e n a d e s l a g toegebracht. Een 'generale' overigens ook zonder de (gebruikelijke) gie­ rende zenuwen e n nerveuze blikken; het ging er gemoedelijk a a n toe en die enkele verlate violist werd zonder boze blik­ ken, kort voor het sluitingsuur, welkom geheten. Zo bleek ik mij, bij a a n v a n g v a n de repetitie e n niet tot mijn ge­ ringe verbazing, te bevinden te­ midden v a n d e tenoren a a n d e rechterflank. I k h a d i n d e r d a a d o n r a a d moeten ruiken, toen d e m a n naast mij a a n me vroeg "Bent U ook tenor?", net toen ik d e als veilig beschouwde uiterst rechtse zitplaats h a d ingeno­ men. I n ieder geval h a d ik e e n licht moeten zien toen d e heren­ tenoren opzichtig hun partituren tevoorschijn toverden. M a a r goed, weglopen gaf g e e n pas, dus als koorknaap begon e n be­ ëindigde ik d e avond. Het irmiiddels losgebarsten ge­ weld v a n het requiem w a s in­ drukwekkender d a n ooit. Het dramatische, massale e n hoog­

Foto Bram d e Hollander

romantische (of pathetische zo­ als 'tegenstanders' zeggen) mu­ ziekstuk w a s waarlijk gefunde­ nes Fressen voor d e muzikan­ ten. "Een dergelijk stuk vereist e e n grote bezetting en is dus ideaal voor het VU­orkest. Je vindt in Nederland waarschijn­ lijk g e e n orkest dat (permanent) zo groot is", zegt Hans Schepers, bestuursvoorzitter v a n het or­ kest. Het uit 105 leden b e s t a a n d e VU­ orkest krijgt bij zijn uitvoeringen in Haarlem (9 november) e n in het concertgebouw v a n Amster­ d a m (11 november) ondersteu­ ning v a n twee koren: het Hoofd­ stadkoor en het Collegium Musi­ cum Amstelodamense, t e s a m e n goed voor 165­stemmig z a n g g e ­ weld. De samenwerking tussen orkest e n koren is overigens op curieu­

ze e n anekdotisch verantwoor­ d e wijze tot stand gekomen. Wat wü het toeval? De dochter v a n koorleider K. d e Wijs speelt in het VU­orkest, als eerste bassis­ te, en zo is het idee opgevat ­ allereerst in familair v e r b a n d en later daarbuiten­ om s a m e n iets te doen. "Bovendien zijn w e e e n goedkoop orkest e n dus a a n ­ trekkelijk voor amateurkoren, die muzikale ondersteuning no­ dig hebben", zegt Schepers. Over publiciteit voor d e twee uit­ voeringen heeft men trouwens niet te klagen: het concertge­ bouw in Amsterdam is m a a n ­ d a g al helemaal uitverkocht. O p mijn v r a a g of het VU­orkest niet bevreesd is te worden vergele­ ken met het concertgebouwor­ kest, dat vorige week hetzelfde requiem ten gehore bracht, wordt laconiek gereageerd.

zijn op vele gebieden voorlo­ pers geweest. Finland w a s het eerste land w a a r d e vrouwen stemrecht kregen. Prima zaak." "De verhoudfng tussen d e sek­ sen is hier anders. Als e e n Ne­ derlander thuiskomt bij zijn vrouw ­ je m a g niet lachen, ik heb het zelf gezien bij buren ­ d a n neemt zijn vrouw zijn p a r a ­ plu a a n , vraagt n a a r zijn wel­ zijn e n poetst misschien zijn schoenen nog. Dat zal bij ons nooit gebeuren, d a a r houden wij niet van. Wij converseren met vrouwen op hetzelfde ni­ veau. Dat is voor ons een n a ­ tuurlijke zaak, w e praten er al niet meer over. I k weet dat in Nederland vrouwen niet zoveel te zeggen h e b b e n over d e be­ steding v a n geld. Mijn vrouw knapt al dat soort zaken op, ik weet nooit precies hoe arm ik ben." Mocht d e navolging v a n d e noorderlingen ook op het ge­ bied v a n onderwijs doorzetten, d a n heeft Eriksson goed nieuws. Het geven v a n goed weten­ schappelijk onderwijs wordt er maatschappelijk gewaardeerd. "Ik vind het zo jammer dat on­ derwijs in Nederland eigenlijk nauwelijks meetelt. I k h e b een medewerker hier voorgedragen voor een UHD­plaats. Een pri­ m a vent, in het bijzonder heel goed in het onderwijs, redac­ teur v a n e e n heel populair leer­ boek in medische genetica. Maar ik krijg het niet voor el­ kaar. Zijn grote inspanningen voor het onderwijs w e r d e n niet gewaardeerd." "Goed onderwijs kunnen geven wordt in Scandinavië altijd m e e g e n o m e n in d e beoordeling v a n wetenschappers. Het on­ derwijs is er prima: efficiënt en levendig. I n Finland kunnen wetenschappers e e n docentur a a n v r a g e n als ze n a a r aanlei­ ding v a n onderzoek iets interes­ sants te melden hebben. De ver­ goeding daarvoor is gering; men doet het voornamelijk voor d e eer."

Van diverse zijde wordt mij ver­ zekerd dat v a n e e n dergelijke concurrentie g e e n sprake is, al­ leen al omdat het e e n oneerlijke vergelijking is tussen 'profis' en amateurs. Ook vinden d e orkestleden dat je met enthousiasme veel kan goedmaken en e e n dergelijke 'amateuristische' opvoering is eigenlijk ook veel s p a n n e n d e r d a n e e n routineklus v a n e e n prominent orkest. "En w e heb­ b e n natuurlijk e e n ongelofelijk goeie dirigent, D a a n Admiraal, die overigens al sinds 1972 bij ons is. Hij weet op wonderbaar­ lijke wijze v a n d e studenten, w a a r v a n slechts enkelen op het conservatorium zitten e n d e rest dus echt 'liefhebber' is, e e n mu­ zikale eenheid te smeden. Als je die kwijt bent, kun je wel ophou­ den", denkt Schepers. Het is v a n d a a g p a s d e derde keer dat koor e n orkest (en nu ook met d e vier solisten) s a m e n oefenen en tot laat in d e avond wordt g e n e r a a l gerepeteerd en gesleuteld a a n kleine details. De nachtelijke kou wordt mij uit­ eindelijk te machtig e n op d e klanken v a n d e hymne Dies irae (de d a g des oordeels) verlaat ik d e kerk, met e e n g e m e n g d ge­ voel zowel gesticht te zijn als in vervoering gebracht. Als verzachtende omstandig­ heid moge gelden mijn degelij­ ke katholieke opvoeding é n het muzikale geweld v a n het VU­ orkest e n d e koren. Het laatste oordeel over het requiem v a n Verdi wordt overigens geveld door d e luisteraar in d e conce­ rertzaal.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen