Ad Valvas 1988-1989 - pagina 411

ID

17 MAART 1989

CULTUUR Sonic Youth gebruikt volume als instrument In de zomer v a n 1983 zond d e VPRO­televisie in het kader v a n het Holland Festival e e n recht­ streeks concert uit v a n d e Ame­ rikaan Glenn Branca. O p e e n gegeven moment verscheen on­ der in het beeld e e n veront­ schuldiging v a n d e technici d a t de zendapparatuur niet in staat was het volume zoals het o p dat moment in Carré geproduceerd werd, weer te geven. Ongeveer vier m a a n d e n later trad d e New Yorkse b a n d Sonic Youth voor het eerst o p in P a r a ­ diso, in het voorprogranMna v a n Public Image Ltd. Hoewel het publiek wel enig volume kon verwachten v a n P.l.L. (de latere band v a n Sex Pistols zanger Johimy Rotten), viel hun 'output' in het niet bij d e geluidsmuur die Sonic Youth met behulp v a n slechts twee gitaren, b a s e n drums h a d opgetrokken. De wortels v a n deze b a n d lig­ gen bij voornoemde Glenn Branca, e e n gitaarmagiër uit New York die met zelfgebouwde

Hester Carvalho instrumenten e n e e n geheel ei­ gen opvatting v a n gitaarspelen concerten gaf voor bijvoorbeeld zestien verschillend gestemde gitaren. Twee v a n zijn gitaris­ ten/discipelen, Le e Re naldo e n Thurston Moore , richtten in 1981 s a m e n met Kim Gordon (bas) e n Richard Edson (drums), Sonic Youth op. Wat d e b a n d in ieder geval met h a a r goeroe g e m e e n heeft, is het overweldigende vo­ lume. Er zijn natuurlijk meer muziek­ soorten waarbij het volvime p e r definitie h a r d is (hard core e n speed metal, om er eens twee te noemen). Bij Sonic Youth heeft het hoge volume e e n specifieke functie. J uist door het h o g e a a n ­ tal decibels ontstaat er e e n m e e r w a a r d e in het gitaarge­ luid: e e n hypnotiserende klan­ kenstroom waarbij je het instru­ ment als zodanig niet eens meer kan onderscheiden. Dat hangt

Fotogrammen als 'objectieve' kunst Het woord fotografie doet meestal a a n realistische on­ derwerpen denken. Toch is er meer mogelijk. A a n het begin v a n deze e e u w is er druk geëxperimenteerd in d e fotografie om tot nieuwe vor­ men v a n expressie te komen. Door middel v a n fotogram­ men, fotografie zonder lens óf zonder d e c a m e r a obscu­ re, worden alles behalve herkenbare plaatjes g e ­ maakt. Voortbordurend o p d e foto­ collage die d e Dadaïsten ontdekten, ontwikkelden d e constructivisten het foto­ gram. Voor d e socialistische constructivisten h a d d e n d e conventionele kunstvormen afgedaan. Fel gekant tegen 'de kunst v a n d e bourgeoi­ sie', verwierpen zij het indivi­ dualisme e n d e zelf­expres­ sie in d e kunst. Ze zochten een objectieve uitdrukkings­ vorm. Omdat ze in d e b a n waren v a n alles w a t machi­ naal werd vervaardigd, gre­ pen ze n a a r d e fotografie, een onconventionele kunst­ vorm a a n het begin v a n deze eeuw. Ook d e surrealisten, voortge­ sproten uit d e D a d a ­ b e w e ­ ging, w a r e n enthousiast over het fotogram, zij het om a n ­ dere redenen. Zij zochten een nieuwe s a m e n h a n g tus­. sen d e dingen. Breton, d e lei­ der v a n d e surrealisten in Parijs, repte zelfs over e e n 'crise d e l'object'. In het foto­ gram vervormde d e natuur haar eigen verschijningsvor­ men, e e n soort metamorfose die het onzichtbare zichtbaar moest maken. Het fotogram werd voor beide stromingen een soort cultus­object. Het Exposorium, d e exposi­ tieruimte n a a s t d e hoofdin­ gang v a n d e VU, komt deze week met e e n expositie over dit onderwerp. A a n d e h a n d van reprodukties v a n foto­

g r a m m e n uit kunstenaars­ bladen v a n d e jaren '20 e n '30 e n a a n d e h a n d v a n ei­ gentijdse originele exempla­ ren geeft d e expositie d e ont­ wikkelingen weer v a n het fo­ togram v a n 1918 tot 1988. Mooholy Nagy e n Man Ray spelen e e n belangrijke rol in het ontstaan v a n het foto­ gram. Mooholy Nagy, con­ structivist, woonde vanaf 1921 in Berlijn w a a r hij tallo­ ze technische experimenten uitvoerde. Zijn objectieve lichtschilderijen k w a m e n on­ der meer tot stand door gefil­ terd, gereflecteerd of gefrag­ menteerd licht o p e e n scherm te projecteren e n er e e n foto v a n te nemen. De surrealist e n Dadaïst M a n Ray, die het om d e deforma­ tie v a n het object te doen was, gebruikte vooral licht en chemische middelen. Hij legde d e voorwerpen o p e e n lichtgevoelige plaat w a a r ­ door n a belichting slechts d e

contouren zichtbaar werden. Zijn fotografie m a a k t e zich los v a n het perspectivisch weergeven v a n d e werkelijk­ heid.

(Karin Feenstra) Fotogrammen, 1918 ­1988, Exposori­ um Vrije Universiteit i.s.m. het Goethe Instituut, t / m 24 april, m a t / m vrij v a n 10 tot 20 uur.

Ktti W^' 'l'''"'''^"i'-f'''}

ook s a m e n met d e 'boventoon'­ techniek: bij het spelen v a n é é n toon is e e n spectrum v a n bij­ klanken hoorbaar. Met dit experimentele gebruik v a n volimies stelt Sonic Youth zich op é é n lijn met stadsgeno­ ten als The Swans, Lydia Lunch en Fotus, e e n groep mensen met wie ook e e n verwantschap in thematiek bestaat. Het g a a t bij h e n onder a n d e r e om geweld, sex e n d e romantiek v a n verval. Het opvallende is d a t deze bela­ den thema's bij Sonic Youth nooit tot pathetiek of zwaarmoe­ digheid leiden. Dit wordt n a m e ­ lijk o n d e r v a n g e n door het relati­ verende karakter v a n vooral d e zang, die beurtelings door b a ­ siste Kim Gordon e n echtgenoot Thurston Moore wordt verzorgd. Terwijl Moore's z a n g soms neigt n a a r vlakke onverschilligheid, heeft Kims stem steeds e e n on­ dertoon v a n broeierig verlan­ gen e n begeerte. Dit maakt ook dat d e muziek v a n Sonic Youth uitgesproken romantisch is ­ e e n romantiek die ontstaat uit e e n combinatie v a n hardheid (volu­ me, hectische drums e n cyni­ sche teksten) e n gevoeligheid (strelende gitaarlij nen e n d e sensuele melancholie in Kims stem). Op d e door Sonic Youth uitge­ brachte platen is e e n perfectio­ nering v a n b o v e n g e n o e m d e stijlmiddelen te horen. Daar­ n a a s t is d e muziek sinds d e LP Bad moon rising (1985) a a n m e r ­ kelijk toegankelijk geworden, een tendens die op Sister (1987)

é1 H

.00^

j^

a^

K '^

O ^Ü

X ^^tfSÉfis^^

)

IL ^

^ ^

1

l£\

ff y Ho i \

1 1 1 .È

Sonic Youth: hard, maar nie t

path e tisch

h a a r hoogtepunt bereikt. De r e ­ acties op deze plaat w a r e n e n ­ thousiast, m a a r v a n puristische zijde kwam het oordeel d a t So­ nic Youth te commercieel zou worden. Het verschijnen v a n d e dubbe­ lelpee Day dream nation (1988) logenstrafte deze mening. Hier­ op s t a a n immers mooie pop­ songs die gecombineerd wor­ d e n met e e n stre am of cons­ ciousness v a n oorverdovende klanken. Op The whitey album (1989) g e ­ tuigt Sonic Youth v a n h a a r fas­ cinatie voor het fenomeen Ma­ donna. Voor die gelegenheid

v e r a n d e r d e d e groep h a a r n a a m in Ciccone Youth, H a a r achternaam. De plaat bevat co­ vers v a n Into the groove e n Bur­ ning up. Hoewel d e meningen over het plaatwerk uiteenlopen, is m e n unaniem v a n mening d a t d e live­concerten v a n Sonic Youth e e n sensatie zijn...En wie zou zich d e Madonna v a n het alter­ natieve circuit willen ontzeg­ gen.

Sonic Youth. 26 m a a r t in P a r a d i s o e n 3 april in Doornroosje (Nijmegen).

Brechts satirische anti­fascisme In 1941, enkele m a a n d e n voor zijn vertrek n a a r Ameri­ ka, schreef Bertold Brecht De weerstaanbare opkomst van Arturo Ui. Het stuk speelt zich af in het gangstermüieu v a n Chicago e n toont d e ontwik­ keling v a n e e n onbeduiden­ d e bendeleider, Arturo Ui, tot een even geraffineerde als gewetenloze 'boss' v a n e e n heuse 'bloemkooltrust'. Door corruptie e n intimidatie, m a a r vooral door e e n feilloos politiek instinct weet Ui zich een sleutelpositie te verwer­ ven in het sociale leven v a n d e stad. Nu ging het Brecht niet zo­ zeer om deze bloemkoolreus, m a a r veeleer om e e n a a r d ­ appelneus om wie hij zijn ei­ gen land h a d moeten ont­ vluchten. Zijn stuk is namelijk e e n p a r a b e l over d e opkomst v a n Hitler, in d e oorspronke­ lijke 'mise e n scène' expliciet a a n g e g e v e n door verschil­ lende 'Schrifttafeln', met d a a r o p teksten die betrek­ king h e b b e n o p d e geschie­ denis v a n het nationaal­soci­ alisme. Als Ui bijvoorbeeld in een hotel les krijgt in d e m a ­ gogische vaardigheden, wijst e e n bord op het toneel op d e parallel met Hitler: "Naar m e n zegt kreeg Hitler declamatie­ e n speeUessen v a n d e d e r d e r a n g s acteur Basil". Al heeft Brecht op deze m a ­

nier n a g e n o e g alle belang­ rijke momenten v a n Hitiers politieke bliksemcarrière in het stuk verwerkt, interes­ santer is d e wijze w a a r o p hij d e pe rsoon Ui schüdert. An­ ders d a n d e meeste v a n zijn linkse Exil­vrienden m e e n d e Brecht niet d a t Hitler zomaar e e n trekpoppetje, e e n 'Ham­ pelman', v a n het Kapitaal was, zonder eigen inzichten en ideeën. Volgens Brecht moest Hiüer juist gezien wor­ den als e e n b e k w a a m , g e ­ slepen politicus, zij het e e n v a n e e n allerbelabberdst kleinburgelijk soort, door wiens optreden d e eens zo glorieuze cultuur v a n Duits­ land verworden w a s tot e e n bittere, vernederende farce. Deze visie werd h e m niet door ieder in d a n k afgeno­ men. Theodor Adorno bij­ voorbeeld meende, dat Brecht blijk gaf v a n naïef po­ litiek bewustzijn, door Hiüer het onderwerp te m a k e n v a n een s p a n n e n d e crimi­story. I n d e r d a a d k a n Brecht e e n zekere neiging tot romantise­ ren niet ontzegd worden. Vanwege h a a r antiburgerlij­ ke, vulgaire heroïek koester­ d e hij a l vroeg e e n grote sympathie voor d e misdaad­ wereld, e n het is d a a r o m ook niet voor niets d a t hij Ui n a a s t Hitler ook modelleerde n a a r d e legendarische Al Capone. Bovendien vond

Bertold Bre cht (1931) Brecht dat er in d e zaal gela­ chen moest kunnen worden, d e ernst v a n het g e g e v e n ten spijt. 'Bloemkooltrust' ­ haha!, en die n a a m : Arturo Ui (spreek uit: Oei), die zou e e n stripfiguur niet misstaan. Maar juist daarin ligt d e poli­ tieke kracht v a n Brechts theater. Humor is geweld w a a r o p g e e n antwoord bestaat; het is in ieder geval e e n probater middel d a n 20 delen anti­ fascisme v a n Adorno. Brecht liet h e m g e e n a a r d a p p e l ­ neus dragen, m a a r het h a d gekund.

(Jan O e eg ma) B. Brecht, De w e e r s t a a n b a r e op­ komst v a n Arturo Ui (regie Antoine Uitdehaag). O p 24 e n 25 m a a r t in d e Amsterdamse Stadsschouwburg.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen