Ad Valvas 1988-1989 - pagina 485

PD\ps^/Fs

12 MEI 1989 Met h a a r nota 'NWO n a a r '95: route en horizon' ­ op 1 mei a a n minister Deetman a a n g e b o d e n ­ wil d e onderzoeksorganisatie bijdragen in d e recente profile­ ringsbehoefte v a n d e universi­ teiten. Die proberen zich steeds meer v a n elkaar te onderschei­ den door onderzoek op gebie­ den waarin zij uitblinken. De door NWO gewenste nieuwe onderzoekscentra p a s s e n goed in die ontwikkeling, die bestem­ peld wordt als een 'dynamise­ ring' v a n het universitaire be­ stel. De nieuwe activiteit v a n NWO krijgt de n a a m 'Stimulus', wat staat voor Stimuleringspro­ gramma voor d e inter­ e n multi­ disciplinaire universitaire sa­ menwerking. De 40 miljoen gul­ den die ermee gemoeid zijn, zou door minister Deetman gefour­ neerd moeten worden. Het is d e bedoeling dat d e financiering van de multidisciplinaire centra na tien j a a r wordt overgeno­ men door d e universiteiten waarin ze zijn ondergebracht. NWO vraagt Deetman ook om meer geld voor d e ontwikkeling van het nieuwe gebied v a n d e technische wetenschappen. Dit gebied wordt toegevoegd als NWO binnenkort d e Stichting voor de Technische Weten­ schappen (STW) overneemt. Hiervoor is in d e komende zes jaar 10 miljoen gulden extra no­ dig. Een gelijk b e d r a g wordt verwacht v a n het ministerie v a n economische zaken. Vorig jaar heeft NWO ook al om extra middelen voor nieuw be­ leid gevraagd. Naast d e gebrui­ kelijke projectfinanciering ging de organisatie e e n z w a a r d e r accent leggen op meer gerichte stimuleringsprogramma's. In dat kader is toen het instrument van d e 'persoonsgebonden groepssteun' geïntroduceerd, waarmee zeer e r v a r e n onder­ zoekers in staat moesten wor­ den gesteld om zelf gekozen medewerkers a a n te stellen. Hiervoor werd 25 miljoen gul­ den extra g e v r a a g d . Minister Deetman heeft zich e e n voorstander getoond v a n ver­ dere uitbouw v a n NWO, m a a r zag d a a r weinig k a n s e n voor gezien d e toestand v a n 's Rijks

Voorzitter dr. J. Borgman: M eer geld nodig voor fundamenteeLonderzoek

NWO: ervaren onderzoekers in centra laten samenwerken De Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) wil zich actiever opstellen. In de komende zes jaar zouden 15 tot 20 nieuwe universitaire onderzoekscentra moeten worden gevormd die uit­ gaan van inter­ en multidisciplinaire samenwerking, vindt zij. Kosten: 40 miljoen gulden. "De totale uitgaven voor fundamenteel onderzoek in Nederland moeten echt omhoog," aldus NWO­voorzitter dr. J. Borgman. kijkend naar de sterke groei in het buitenland.

Dr. J. Borgman: Niet acht erblijven

bij het

bui t enland. Foto: Bram d e Hollander

financiën. M ede op a a n d r i n g e n v a n het parlement heeft d e b e ­ windsman vorig j a a r toch vijf miljoen gulden uit d e budgetten v a n d e universiteiten overgehe­ veld n a a r NWO. Een eventuele verdere groei v a n NWO lijkt al­ leen op dezelfde manier reali­ seerbaar. "Dat is op zich tragisch," zegt NWO­voorzitter Borgman,

"want dat betekent dat je het geld alleen m a a r rondpompt. Anderzijds denk ik dat door zo'n overheveling n a a r NWO toch e e n zekere verdeling v a n het geld ontstaat. M aar eigenlijk b e n ik toch v a n mening dat d e totale uitgaven voor fundamen­ teel onderzoek in Nederland echt omhoog moeten. In a n d e r e beschaafde l a n d e n zien we

Nadruk op bèta­onderzoek Het universitaire onderzoek wordt voornamelijk recht­ streeks door het ministerie v a n onderwijs en w e t e n s c h a p p e n gefinancierd. In deze 'eerste geldstroom' is d a a r m e e in 1989 een b e d r a g gemoeid v a n 1530 miljoen gulden. Een a a n ­ zienlijk geringer deel v a n het universitaire onderzoek wordt betaald door tusserikomst v a n een onderzoeksinstelling, dit jaar ten b e d r a g e v a n onge­ veer 200 miljoen gulden. De Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek is de belangrijkste interme­ diair in deze 'tweede geld­ stroom', s a m e n met d e Stich­ ting voor d e Technische We­ tenschappen (STW) die bin­ nenkort in d e NWO wordt op­ genomen. NWO is een sterk gedecentra­ liseerde organisatie. De be­ oordeling en selectie v a n on­ derzoeksvoorstellen e n d e toe­ kenning v a n geld zijn g e m a n ­ dateerd a a n enkele tientallen stichtingen. Sommige van deze stichtingen b e h e r e n ook een eigen onderzoeksinstituut. Per wetenschapsgebied wor­ den ze overkoepeld door e e n gebiedsbestuur, dat op zijn beurt onder het a l g e m e e n be­ stuur ressorteert. De stichtings­ structuur bestaat al lang, d e indeling in gebieden is echter

B

p a s e e n j a a r geleden geïntro­ duceerd toen d e organisatie e e n nieuwe wettelijke grond­ slag kreeg. (Voordien h a d NWO ook een a n d e r e n a a m : Nederlandse organisatie voor Zuiver Wetenschappelijk On­ derzoek.) Er zijn nu gebiedsbesturen voor d e geesteswetenschap­ pen, d e exacte wetenschap­ pen, d e maatschappij­ e n g e ­ dragswetenschappen, d e me­ dische wetenschappen e n d e biologische, oceanografische e n a a r d w e t e n s c h a p p e n . Als d e integratie v a n STW e e n feit wordt, komt er e e n zesde ge­ biedsbestuur ­ dat v a n d e technische xDwetenschappen ­bij. Van oudsher geeft d e t w e e d e geldstroom­organisatie finan­ ciële steun a a n universitaire onderzoeksprojecten die in een open competitie geselec­ teerd zijn. In d e loop der tijd zijn ook a a n d a c h t s g e b i e d e n omschreven die voor steun in aanmerking komen en boven­ dien worden tegenwoordig prioriteitenprograiimia's on­ dernomen, waarbij ook niet­ wetenschapsinhoudelijke overwegingen e e n rol spelen. Recent heeft NWO e e n nieuw instrument ontwikkeld, dot van de 'persoonsgerichte groepssteun'.

De exploitatie v a n NWO kost 238 miljoen gulden per jaar, w a a r v a n 128 miljoen n a a r het universitaire onderzoek g a a t en d e rest n a a r d e instituten. Aangevuld met e e n investe­ ringsbudget v a n 45 miljoen e n straks ook het STW­budget v a n 40 miljoen, beloopt het to­ tale budget 323 miljoen gul­ den. D a a r m e e worden (omge­ rekend n a a r voUedige werk­ tijd) 2.250 medewerkers a a n d e universiteiten betaald. In d e instituten heeft NWO 1.030 medewerkers in dienst e n bij d e bureau's v a n d e organisa­ tie nog eens ruim tweehon­ derd. Bij d e verdeUng v a n het ex­ ploitatiebudget over d e ver­ schillende wetenschapsgebie­ den, valt e e n sterke nadruk op d e exacte wetenschappen. Het universitaire bèta­onder­ zoek heeft e e n a a n d e e l v a n 38 procent, d e overige gebieden krijgen tussen d e tien en vijf­ tien procent. Als d e exploitatie v a n d e instituten wordt mee­ geteld ­ die vooral op d e terrei­ nen v a n d e natuur­, wis­ e n sterrenkunde b e s t a a n ­ loopt het a a n d e e l v a n d e exacte wetenschappen zelfs op tot 63 procent.

(Jos Dohmen)

Jos Dohmen hierin e e n sterke groei optre­ den. D a a r willen wij toch niet bij achterblijven? Er moeten poli­ tieke keuzes worden g e m a a k t e n e e n nieuw kabinet heeft d a ­ delijk d e kans om dit a a n d e orde te stellen." Op zich "mogen w e niet moppe­ ren" over het onderzoeksbeleid zoals minister Deetman dat heeft gevoerd, meent Borgman. "Maar bij d e wisseling v a n d e wacht moeten w e d e b a l a n s op­ maken en kijken of er scherven zijn blijven liggen." De NWO­ voorzitter doelt ook op d e n o g niet volledig gerealiseerde fi­ nanciële wensen v a n vorig jaar. "Wij denken d a a r niet a n ­ ders over. We h e b b e n zelfs ge­ meend er e e n schepje bovenop te moeten doen door vanaf 1991 vijf keer tien miljoen gulden er­ bij te v r a g e n voor d e uitbouw v a n STW en voor het Stimulus­ programma." Via d e op te richten centra wil NWO onderzoeksprogramma's beginnen die aanzienlijk groot­ schaliger kunnen zijn door e e n bundeling v a n b e s t a a n d e re­ search. De concretisering d a a r ­ v a n wil men d a n ook niet meer overlaten a a n individuele a a n ­ vragen, zoals bij d e gebruikelij­ ke projectsteun ­ m a a r a a n d e universiteiten. "Dat w e met zo'n voorstel zou­ den komen, hing in d e lucht," zegt Borgman. "Soortgelijke ont­ wikkelingen zie je ook in d e Bondsrepubliek, in Engeland e n d e Verenigde Staten. D a a r heeft men zich d e noodzaak v a n bun­ deling v a n monodisciplines ge­ realiseerd. Ook in Nederland moeten er centra zijn die opval­ len door een multidisciplinaire en interdisciplinaire aanpak." Dat NWO denkt a a n e e n a a n t a l v a n 15 of 20 v a n dergelijke on­ derzoekscentra, is volgens Borgman niet meer d a n e e n schot in d e lucht. "We willen in­ spelen op d e tendens dat alle universiteiten zich proberen te profileren. Reken dus m a a r op een centrum per universiteit, in enkele gevallen twee. Hogere aantallen moet je ook niet n a ­ streven, want d a n kom je steeds meer bij d e middelmaat te­ recht." In dezelfde lijn ­ "meer rende­ ment h a l e n uit je investeringen" ­ ligt het voornemen v a n NWO om d e a a n d a c h t meer te richten op ervaren onderzoekers. "Dat klinkt misschien wat negatief, alsof NWO iets tegen aio's (as­ sistenten­in­opleiding) of oio's (onderzoekers­in­opleiding) heeft. M aar dat is niet het geval. We h e b b e n er e e n natuurlijk be­ lang bij dat er steeds nieuwe onderzoekers worden opgeleid. Op dit moment h e b b e n w e dui­ zend oio's in dienst, in e e n eind­ fase moeten dat er ooit 1.700 worden. In sommige disciplines horen we echter d e waarschu­ wing dat oio's het echte topon­ derzoek niet aankunnen," cddus Borgman. Bij d e aanstelling v a n onder­ zoekers wordt in d e eerste plaats gezocht n a a r mensen die e e n b e p a a l d project ook a a n ­ kurmen. D a a r n a a s t wordt er echter nogal g a u w op gelet dat ze niet te duur zijn. Met beperkte middelen kun je d a n immers meer onderzoekers aanstellen. Borgman: "Het is dus niet zo, dat wij voortaan g e e n projecten

voor oio's zullen honoreren. Maar er zal bij ons meer d a n in het verleden begrip zijn als om d e aanstelling v a n e e n duurde­ re, ervaren onderzoeker wordt g e v r a a g d . Als men dat g r a a g wil, werken we mee. We zetten echter g e e n premies op het a a n ­ trekken v a n ervaren mensen ­ d e beschikbare hoeveelheid geld blijft gelijk." Met het instrument v a n d e 'per­ soonsgebonden groepssteun' heeft NWO nog g e e n praktijker­ varing kunnen opdoen. M a a r d e selectieprocedures zijn bijna afgerond. "Dit zijn natuurlijk buitenge­ woon aantrekkelijke aanstellin­ gen. Iemand krijgt voor vijf j a a r die steun e n k a n zelf gekozen medewerkers aanstellen. Het g a a t d a n per j a a r om e e n b e ­ d r a g v a n vier of vijf ton, w a a r d e universiteit ook nog e e n s e e n bijdrage a a n levert ­ dat is d e voorwaarde die wij stellen. Op die manier zet je toch e e n on­ derzoeksgroep v a n gewicht op, die moet p a s s e n binnen d e in­ stelling," zegt d e NWO­voorzit­ ter. Volgens Borgman is er zeer veel belangstelling voor d e per­ soonsgebonden groepssteun, m a a r is nog niemand definitief a a n g e w e z e n : "Uiteraard alle­ m a a l mensen die in d e facultai­ re o m g a n g al het nodige a a n ­ zien genieten. Sommigen zullen al voor d e afloop v a n d e proce­ dure hoogleraar zijn." NWO mikt overigens wel op mensen die 'professorabel' zijn, m a a r voelt er voorlopig niets voor zelf hoogleraren a a n te stellen. "Maar misschien zullen w e d e figuur v a n het bijzonder hoogle­ r a a r s c h a p nog wel eens gebrui­ ken om in b e s t a a n d e , grote la­ cunes te voorzien," aldus Borg­ man.

Imago In het nieuwe beleidsplan doet NWO nogal zijn best om het imago v a n e e n bèta­organisatie (zj'e kader) kwijt te raken. Voor alle wetenschapsgebieden voorziet NWO groei, behalve voor d e exacte wetenschappen. D a a r moet in d e komende vijf, zes j a a r een 'pauze in d e groei' worden ingelast. Borgman: "Het is juist dat d e exacte weten­ schappen e e n zeer fors a a n d e e l hebben. Dat is e e n situaüe die je moet a a n v a a r d e n : d e bèta­we­ tenschappen w a r e n er het eerst bij. De stichting FOM (Funda­ menteel Onderzoek der M ate­ rie) bijvoorbeeld is ouder d a n ZWO/N WO. In sommige disci­ plines is m e n p a s recent wakker geworden om steun uit d e twee­ d e geldstroom g a a n vragen. Langzaam is men zo ver geor­ ganiseerd, dat men k a n zeggen dat het eigen gebied wordt on­ dergewaardeerd." "We h e b b e n d e bèta­weten­ schappen nu op d e nullijn gezet, terwijl we voor bijvoorbeeld d e geesteswetenschappen een groei v a n 12 n a a r 18 miljoen gulden voorzien. Het gebieds­ bestuur exacte w e t e n s c h a p p e n heeft trouwens wel om extra ge­ v r a a g d . Als we dat zouden ho­ noreren, w a s dat b e p a a l d niet weggegooid ­ integendeel. Maar onze positie in d e overige gebieden w a s te onaanzienlijk. We wilden die e n e h o g e berg die er ligt dus niet meer verder verhogen," aldus Borgman.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen