Ad Valvas 1988-1989 - pagina 480

"Muzikanten die voorovergebo­ gen over hun gitaar Bob Dylan­ liedjes spelen, verdienen g e e n cent," zegt Harriet Kroon, die binnenkort zal afstuderen als cultureel antropologe. Ze heeft tweeëneenhalf j a a r gewerkt a a n h a a r scriptie over profes­ sionele straatmuzikanten in Am­ sterdam. Dat lijkt erg l a n g voor een scriptie in het tweefasen­ tijdperk, m a a r e e n antropoloog m a g niet over é é n nacht ijs g a a n , vindt ze. "Sommige patro­ nen zou ik niet h e b b e n kunnen ontdekken als ik d e muzikanten m a a r één zomer h a d gevolgd." De muzikanten komen uit aU e hoeken v a n d e wereld n a a r Amsterdam. Tsjechen, Ameri­ kanen, Fransen, Duitsers, En­ gelsen ­ Harriet is ze allemaal tegengekomen op h a a r speur­ tocht. Ze sprak d e muzikanten a a n op straat of zocht ze op in d e Rodos Bar, hun ontmoetings­ plaats bij d e Nieuwendijk. "In die kroeg wisselen d e muzikan­ ten informatie uit over het spe­ len in Amsterdam e n vertellen ze over hun muzikale lotgeval­ len in landen als Thailand of Japan." Straatmuzikanten zijn moderne n o m a d e n die door d e wereld zwerven op zoek n a a r nieuw publiek. Ze leven v a n d a g tot d a g e n v r a g e n zichzelf niet af wat ze over e e n p a a r m a a n d e n zullen doen. Die instelling moe­ ten ze zich wel eigen maken, omdat hun werk v a n omstan­ digheden afhankelijk is die ze zelf niet in d e h a n d hebben. "Het weer kan tegenzitten, e e n poli­ tie­agent k a n ze wegsturen om­ dat omwonenden klagen over de geluidsoverlast of omdat e e n ijsco­man voor zijn klandizie vreest. Als je voortdurend g e ­ dwongen wordt om je a a n te p a s s e n a a n allerlei wissewas­ jes, d a n m a a k je je niet zo snel meer druk."

'Op topdagen verdienen ze honderd gulden per uur' Straatmuzikanten kunnen heel goed rondkomen als ze er in slagen d e mensen te entertai­ nen. Op straat werken is heel anders d a n op e e n podium spe­ len, want d e muzikanten moe­ ten het publiek n o g voor zich winnen. De mensen zijn meestal onderweg n a a r iets a n d e r s e n stoppen niet zo m a a r . "Je moet hun a a n d a c h t trekken door grapjes, rare kleding of schreeuwen, e n d a n moet je die a a n d a c h t ook n o g zien vast te houden. De echte professionals kunnen dat e n verdienen op topdagen honderd gulden per uur. O p e e n gemiddelde d a g

Harriët Kroon: 'Van een geordend

Ik ben e e n fervent congresganger, vanuit d e hartstoch­ telijke d r a n g om deel te n e m e n a a n het heldhaftig pionieren en rusteloos grensverleggen, w a a r a a n m e n zich tijdens dit soort academische bijeenkomsten wijdt. Ik reken mijzelf derhalve tot het genus der intrinsiek e n vakmatig gemotiveerde congressisten. Zij zijn makke­ lijk te herkennen a a n hun wakkere luisterhouding tij­ dens d e workshops, a a n d e ijver w a a r m e e ze notities maken in meegebrachte schrijfblokken, a a n d e alert­ heid w a a r m e e ze tijdens d e diskussie kritische v r a g e n formuleren, e n a a n d e helderheid w a a r m e e ze voortdu­ rend nieuwe e n vruchtbare gezichtspunten n a a r voren brengen. Maar er zijn h e l a a s ook nog a n d e r e categorieën con­ gresbezoekers. Zo is er d e soort die ik d e visueel gemo­ tiveerden zou willen noemen. De intentie v a n deze wetenschappers is voornamelijk om vakgenoten te zien, c.q. door hen gezien te worden. Ze rennen rond, turen reikhalzend om zich h e e n om vast te stellen wie er is en wie niet, ze vallen deze e n g e n e om d e hals e n lijken haast met iedere collega e e n intieme e n beteke­ nisvolle relatie te onderhouden. Onder deze p r a a l h a n z e n e n ijdeltuiten vindt u d e sub­ categorie der hulpvaardige v e m e d e r a a r s . Dit zijn d e mensen die met aplomb tijdens d e discussie a a n e e n debuterend spreekster v r a g e n of zij het recente, hoogst relevante en voor d e onderhavige kwestie onmisbare artikel v a n Johnson en Peeters toch wel gelezen heeft. Quod non, want d a n h a d ze het in h a a r lezing wel genoemd en behandeld, natuurlijk. Spreekster in d e w a r en d e vragensteller g a a t bedenkelijk kijkend (maar toch onmiskenbaar vergenoegd) snel weer zit­ ten. Hij brandt immers v a n verlangen om zich zo spoe­ dig mogelijk weer te m e n g e n onder d e overige visueel gemotiveerden, die vooral buiten d e sessies actief zijn. Daar g a a n ze weer: ze zwermen uit in d e w a n d e l g a n ­ gen en over d e agora, schuimen d e posterpresentaties af, schieten iedereen a a n , kakelen onophoudelijk door, zelfs in d e gewijde omgeving v a n e e n toüetoase, e n nemen a a n alle lunchtafels tegelijk plaats. U veronderstelt wellicht, op grond v a n mijn formulerin­ gen, dat ik deze collega's minder hoog acht d a n d e eerstgenoemde soort. Toch prefereer ik h e n n o g boven d e derde categorie, w a a r i n d e lapzwansen, luiwamme­ sen en nitwitten ondergebracht worden. Dezen bezoe­ ken d o l g r a a g conferenties, omdat ze d a a r niets hoeven uit te voeren behalve vakantievieren e n potverteren, terwijl ze bij zichzelf toch het idee kunnen koesteren d a t

verdienen ze altijd n o g zo'n der­ tig gulden per uur." Professionals moeten ook over e e n groot repertoire beschikken, want ze moeten kunnen spelen wat het publiek g r a a g wü horen, en dat verschU t per land. Ze moeten zowel hits uit d e jaren zestig als d e nieuwe nummer één uit d e Top Veertig ten geho­ re kunnen brengen. Op w a r m e zomerdagen liggen d e beroepsmuzikanten nog wel eens overhoop met hun a m a t e u ­ ristische collega's. Amsterdam heeft namelijk m a a r e e n be­ perkt a a n t a l plekken die g e ­ schikt zijn om op te treden. De

burgerlijk bestaan

Frank van Kolfschooten Dam, het Stationsplein, het Leidseplein, d e onderdoorgang v a n het Rijksmuseum e n d e Stadsschouwburg ­ het zijn alle­ m a a l plaatsen w a a r op drukke d a g e n gestreden wordt om e e n plekje. De Kalverstraat e n d e Leidsestraat zijn officieel verbo­ d e n gebied, omdat d e muzikan­ ten d e winkeliers zouden scha­ den. De stilzwijgende afspraak on­ der professionele straatmuzi­ kanten is d a t ze n a e e n uur s p e ­

willen ze nog steeds niets

weten

len plaats m a k e n voor e e n an­ dere groep. Amateurs hebben d a a r echter g e e n boodschap a a n , e n komen als ze eenmaal spelen niet meer v a n hun plaats. "Steve the Bagpipe­ player is e e n uitzondering. Die begint 's ochtends midden op de Dam te spelen op zijn doedelzak e n schuift in d e loop v a n d e dag op n a a r het Damrak. Niemand k a n op tegen dat lawaai." Een belangrijke figuur is de m a n of vrouw met d e pet. Veel toeschouwers zijn te be­ schroomd om in d e kring te stap­ pen w a a r d e b a k met geld staat, e n komen alleen over d e brug als het ze g e v r a a g d wordt. Har­ riet Kroon heeft er zelf ook erva­ ring m e e o p g e d a a n in d e tijd d a t ze met h a a r conga's op straat speelde: "In het begin w a s het net alsof ik a a n het be­ delen w a s . Je moet d e mensen in hun o g e n kijken e n als je ze ziet twijfelen nog e v e n aandrin­ gen, zodat ze toch wcrt geven." De beroepsmuzikanten worden niet meer g e d r e v e n door het ideaal v a n e e n alternatieve sa­ menleving, zoals a a n het begin v a n d e jaren zeventig. De oude­ re muzikanten onder h e n heb­ b e n irmiiddels wel ingezien dat ze d e wereld niet zo eenvoudig kunnen veranderen. Ze zijn te­ vreden als ze zelf vrij e n onaf­ hankelijk door het leven kunnen g a a n . Van e e n geordend bur­ gerlijk b e s t a a n willen ze nog steeds niets weten. Harriet Kroon vindt zulke 'randfiguren' fascinerend. "Ik zoek zelf ook al­ tijd d e moeilijkste weg." Straatmuzikanten worden vaak met d e onderwereld geasso­ cieerd. Zakkenrollers, prosti­ tuees, druggebruikers e n zwer­ vers verdienen hun geld immers ook o p straat. "Beroepsmuzikan­ ten willen niets met h e n te ma­ ken hebben, want ze zijn er trots op dat ze met eerlijk werk aan hun geld komen."

Foto Bram de Hollander

Congressen ze heel ijverig voor hun werk bezig zijn. Hun bijdrage a a n e e n congres b e s t a a t voornamelijk uit het onbenul­ lig e n (na d e lunch) glazig voor zich uitstaren. Zij veroorzaken overigens niet veel hinder, b e h a l v e d a n dat ze permanent aanstoot g e v e n als levend bewijs dat niet weinig wetenschappers gemakzuchtige minkukels zijn. In d e literatuur over congresethologie onderscheidt men gemeenlijk ook nog d e categorie v a n d e "fobici". Zij bevinden zich steevast op d e hoekplaatsen v a n e e n stoelenrij, dichtbij het g a n g p a d , het geruststellende groene bordje met "Uit" binnen oogbereik. In d e pauzes s t a a n ze wat verloren in d e periferie, d e rug t e g e n d e muur, het liefst in e e n nis of half­verscholen onder e e n gangpalm. Ze n e m e n zelden koffie, omdat ze het hin­ derlijk trillen v a n die behekste kop e n schotel in hun h a n d e n duchten. Hun gelaatsuitdrukking is afwisse­ lend angstig, beduusd, nerveus, verlegen, bedrem­ meld, panisch, onthutst e n beteuterd. Het ergste w a t een congrescorrmiissie e e n fobicus k a n a a n d o e n , is hem of h a a r voor e e n lezing uitnodigen. Het is trouwens ook het ergste wat ze d e rest v a n d e c o n g r e s g a n g e r s kan aandoen. Wij kennen toch allemaal d e o n a a n g e n a m e g e w a a r ­ wording der p l a a t s v e r v a n g e n d e s c h a a m t e over het zenuwachtige geschutter achter d e katheder, w a n n e e r juist weer d e fobicus getroffen wordt door catastrofes als: e e n uitvallende microfoon, e e n d o o r g e b r a n d e lamp in d e overheadprojector, hordes laatkomers, niet op volgorde liggende blaadjes, e e n kikker in d e keel, d e Babylonische spraakverwarring v a n elkaar steeds harder overschreeuwende tolken, bommeldingen, feU e kritiek v a n onwelwülende discussiajiten, e n zich onver­ wachts e n o n w e e r s t a a n b a a r opdringende twijfels a a n d e zin v a n het leven. En tot overmaat v a n r a m p blijkt d a n ook nog dot d e voorbereide voordracht veel te

l a n g is voor d e toegemeten tijd, zodat d e chairp)erson reeds begint af te vlaggen, als d e fobicus nog maar halverwege d e inleiding op zijn thema is gekomen. Het publiek m a g d e rest d a n thuis in d e hand­out nalezen. En het ging toch allemaal zo goed toen d e spreker thuis voor het front v a n het gehele (met stopwatches gewa­ pende) gezin tot vervelens toe zijn lezing h a d gerepe­ teerd. O n d a n k s dit alles b e n ik zelf niet geneigd om de fobici als e e n a p a r t e ondersoort der congressisten op te vatten. Behoren wij immers niet allemaal bij tijd en wijle tot deze groep? Wel moet ik nog uw a a n d a c h t vestigen op twee betrek­ kelijk nieuwe, n a u w met elkaar verweven categorieën congresgangers: d e aio's e n d e schuinsmarcheerders. Deze laatsten hoorden vroeger n o g thuis bij d e lap­ zwansen. Zij hingen op symposia e n w a t dies meer zij, verveeld e n ongeïnteresseerd rond, e n boorden dU es d e grond in met hun goedkope cynisme. Totdat de minister in zijn onpeilbare wijsheid besloot om een groot a a n t a l jonge onderzoekers voor vier jaar in dienst te nemen, die reiskostenvergoedingen krijgen in het kader v a n professionalisering e n internationalise­ ring, e n die overwegend jong, aantrekkelijk e n v a n het vrouwelijk geslacht zijn in het k a d e r v a n d e positieve discriminatie. Die zo a a r d i g e a p a r t e damesprogram­ ma's v a n vroeger zijn hierdoor h e l a a s enigszins in , onbruik geraakt, m a a r d e congressen zelf zijn sinds­ dien leuk opgefleurd. Dit ministeriële ingrijpen is ook d e r e d e n dat de schuinsmarcheerders zich recentelijk v a n d e kantjesaf­ lopers zijn g a a n onderscheiden. Sinds d e inlijving der vrouwen d r a v e n ze ineens bedrijvig rond, opgetogen roepend: "Dit congres is hardstikke interessant, jóh!" Sommigen overschrijden in hun nieuwe ijver weleens d e grenzen v a n het betamelijke. Gedachtig het feit dat d e Latijnse term "congressus" eertijds d e bijslaap aan­ duidde, raken ze geobsedeerd door d e w e n s om in het luxueuze conferentieoord e e n kamertjeszonde te be­ g a a n . Maar: "van geyle min, komt dolle sin", zei Vader­ tje Cats reeds. Ik ken e e n ex­aio v a n d e VU die vanwe­ g e het opdringerige g e d r a g v a n h a a r begeleider in en om congres e n bijbehorend hotel, ontslag heeft geno­ m e n e n h a a r toevlucht nu in het bedrijfsleven zoekt. Alwaar h a a r overigens ongetwijfeld (haar uiterlijk in aarmierking genomen) hetzelfde m a c h o g e d r a g zal we­ dervaren. Want ook buiten d e wereld der wetenschap wordt heel wat af geconfereerd e n ­gresseerd. Ik vrees dot d e typ)ologie v a n congresgangers d a a r dus niet veel a n d e r s zal kunnen zijn d a n d e hier gebodene.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen