Ad Valvas 1988-1989 - pagina 47

fiD\FJ^/F>S

2 SEPTEMBER 1988

Overplanten hersencellen foetussen roept ethische vragen op De miljarden hersencellen w a a r m e e ieder mens op d e w e ­ reld komt, sterven in d e loop der jaren af. Bij d e e e n wat sneller d a n bij d e ander. Ons brein ver­ slijt zonder dat dat terug te draaien is, want hersencellen kunnen zichzelf niet vervangen. In Nederland lijden zo'n 30.000 mensen a a n d e ziekte v a n P ar­ kinson, d e b e k e n d e trü­ en bib­ berziekte. De oorzaak v a n hun ziekte is e e n gebrek a a n cellen in d e hersenen die dopamine produceren. Een stof die helpt bij het overdragen v a n zenuw­ prikkels. Door het tekort a a n do­ pamine zal d e patiënt zich op den duur moeilijker kunnen b e ­ wegen en g a a n truien. Trans­ plantatie v a n hersencellen zou voor P arkinson­patiënten e e n oplossing zijn. Alleen foetaal weefsel is daarvoor bruikbaar, want alleen cellen die onrijp zijn, overleven bij transplanta­ tie. Tot vier uur n a isolatie uit d e dode foetus zijn d e cellen nog te gebruiken.

Hersencellen transplanteren v a n d o d e foetus­ sen in d e hersenen v a n P arkinson­patiënten teneinde ze te genezen v a n deze slopende ziek­ te. Medici h e b b e n dit doel voor ogen, m a a r zo­ ver is het nog niet. Tot nog toe worden a a n d e VU, met succes, dergelijke transplantaties al­ leen o p r o t t e n geoefend. Onderzoeker dr. H. Steinbusch krijgt n a a s t brieven tegenwoordig zelfs al videobandjes v a n patiënten die zich al­ vast opgeven voor e e n behandeling. Bang voor een h a n d e l in dode foetussen is Steinbusch niet. plantatie in Nederland kunnen komen. Verder kunnen w e ken­ nis uitwisselen e n allerlei af­ spraken maken. Het is goed om al in e e n vroeg stadium met el­ kaar, zowel met onderzoekers

v a n d e VU toestemming ver­ leend. Steinbusch: "We weten nog te weinig om te zeggen op welke leeftijd d e cellen het beste uit d e foetus g e n o m e n kunnen worden, h o e je ze het beste kunt

Cellen uit volwassen hersenen zijn dat niet. Zij h e b b e n in d e loop der jaren al zoveel uitlo­ pers n a a r a n d e r e cellen dat ze dood g a a n als je ze scheidt v a n d e uitlopers. Net als e e n oude boom. Die kun je ook niet over­ planten. Tot nog toe zijn acht v a n derge­ lijke hersenceltransplantaties uitgevoerd: twee in Mexico, vier in Zweden e n twee in Engeland. De ingrepen zijn nog te recent om te beoordelen of ze echt g e ­ slaagd zijn. Maar bij verschil­ lende patiënten is wel verbete­ ring te zien. Tijdens d e operatie legt men het stukje hersenweefsel v a n d e foetus in d e open gelegde her­ senen bovenop d e plek w a a r het nodig is. Of men maakt e e n gaatje in d e schedel e n brengt met behulp v a n e e n d u n buisje het stukje hersenweefsel op d e plek in d e hersenen w a a r het moet komen. Daar drukt m e n het d a n uit het buisje. Een d e r d e manier is om d e cellen v a n het stukje hersenweefsel te schei­ den, in vloeistof op te lossen en vervolgens te injecteren. De be­ handelde patiënt hoeft niet b a n g te zijn dat hij of zij karak­ tereigenschappen v a n d e foetus over zal nemen. Het a a n t a l cel­ len v a n het menselijk brein staat niet in verhouding tot d e dertig­ tot zestigduizend die hij of zij v a n d e foetus krijgt, aldus dr. H. Steinbusch, wetenschap­ pelijk hoofdmedewerker v a n d e vakgroep farmacologie a a n d e VU.

Kennis uitwisselen Steinbusch heeft onlangs e e n wetenschappelijke werkgroep opgericht v a n w e g e d e grote in­ ternationale belangstelling voor hersenweefseltransplantaties. Hij d e e d dat s a m e n met dr. G. Boer v a n het Nederlands Insti­ tuut voor Hersenonderzoek en dr. J. v a n Manen v a n het A c a d e ­ misch Medisch Centrum opge­ richt. Ruim twintig neurologen en neurochirugen uit alle academi­ sche ziekenhuizen in Nederland hebben zich aangesloten bij d e werkgroep, die overigens nog geen officiële n a a m heeft. Half oktober komt d e groep voor d e tweede keer bijeen op d e VU. Steinbusch: "We g a a n d a n kij­ ken wat w e precies willen. Het plan is om eerst te inventarise­ ren of w e tot hersenceltrans­

Diana Doornenbal zen v a n het advies v a n d e G e ­ zondheidsraad." De Gezondheidsraad heeft al in 1984 e e n advies uitgebracht over het gebruik v a n foetussen. Een commissie v a n d e Gezond­ heidsraad, die onder leiding stond v a n prof. H. Kuitert v a n d e VU, stelde destijds dat het g e ­ bruik v a n foetussen tot 24 w e ­ ken is toegestaan voor onder­ zoek en therapie. Mits ze dood zijn en d e moeder toestemming heeft gegeven. Het kabinet heeft onlangs dit advies overge­ nomen e n als dwingende richt­ lijn voorgeschreven. De ethische discussie onder d e deskundigen is echter nog niet verstomd. Vooral over d e voor­ w a a r d e dat d e moeder in moet stemmen met het gebruik v a n h a a r foetus voor onderzoek, wisselen d e meningen binnen de werkgroep aldus Steinbusch. "Een a a n t a l mensen vraagt zich af of je e e n moeder die besloten heeft h a a r foetus te laten doden nog toestemming moet vragen. 'Wij m a k e n er nog nuttig g e ­ bruik van. Wij schenken leven a a n iets wat e e n a n d e r wU laten doden', is d e denktrant." Steinbusch zelf heeft zijn oor­ deel nog niet klaar: "'t Is heel moeilijk. In principe vind ik dat je toestemming moet vragen. Maar kun je dat ook? Een moe­ der die abortus wil laten plegen, zit al in e e n crisissituatie. Die denkt, ten onrechte, 'als ik g e e n toestemming geef voor het on­ derzoek, d a n krijg ik ook g e e n abortus'. Mensen vertrouwen je niet altijd voor honderd procent en denken d a t ze bij 'nee' e e n t w e e d e r a n g s behandeling krij­ gen. Maar toch...ja, je moet het wel vragen."

Vele brieven

Onder d e microscoop: e e n rat. Het uiteindelijke doel v a n onderzoe­ ker dr. Steinbusch is bij m e n s e n hersencellen te transplanteren. Foto Kees Keuch, AVCAHJ

als klinici, v a n g e d a c h t e n te wisselen. Ook kunnen w e ons via zo'n werkgroep sterk m a k e n voor financiële middelen. En bijvoorbeeld d e overheid advi­ seren a a n welke onderzoeks­ groep e e n b e p a a l d b e d r a g het beste besteedt k a n worden." Momenteel worden er vanuit d e werkgroep twee rapporten g e ­ schreven. Steinbusch schrijft e e n rapport over d e resxiltaten die tot nog toe verkregen zijn met proeven op ratten. Van Ma­ nen zal z'n ervaringen als klini­ cus met P arkinson­patiënten toelichten. Rond 1 oktober wordt het rapport opgestuurd n a a r d e Gezondheidsraad. Tevens zal er bij het ministerie v a n WVC een a a n v r a a g worden inge­ diend voor geld voor meer on­ derzoek in het kader v a n d e ont­ wikkelingsgeneeskunde. De komende drie j a a r zal d e VU zich beperken tot dierexperi­ menteel onderzoek, waarbij hersencellen v a n menselijke foetussen worden ingespoten in d e hersenen v a n ratten met Par­ kinson. Voor dit onderzoek heeft d e medisch­etische commissie

b e w a r e n e n w a a r je ze het beste kunt inbrengen. Ook moeten w e nog factoren bestuderen die v a n b e l a n g zijn bij d e uitgroei v a n d e foetale hersencellen. En omdat d e stap v a n d e rat n a a r d e mens wel e r g groot is willen w e ook g r a a g werken met a p e n . Daarover zijn w e in onderhan­ deling met d e VU. De a a p staat veel dichter bij d e mens. We zijn nu nog helemaal niet zo g e ­ b r a n d op patiëntenbehande­ ling. Al is d a t natuurlijk wel het uiteindelijke doel."

Toestemming Alhoewel Steinbusch zelf g e e n ethische problemen als beletsel ziet om op d e n duur hersencel­ transplantaties uit te voeren, zijn er al verscheidene telefoon­ tjes gekomen v a n verontruste mensen. Steinbusch: "Sommige m e n s e n denken dat er bij abortus e e n klein poppetje met armpjes en beentjes uit d e moeder komt, m a a r d a a r is g e e n sprake v a n . De foetussen die wij gebruiken, zijn n e g e n tot elf weken oud. We werken beslist binnen d e gren­

Om patiënten zal Steinbusch niet verlegen zitten als in Neder­ land ooit hersenceltransplanta­ ties g e d a a n zullen worden. De vele brieven, e n d e laatste tijd zelfs videobandjes met o p n a ­ mes v a n d e patiënt, zijn d a a r het bewijs v a n . Veel P arkinson­ patiënten meldden zich al a a n als proefpersoon, om later even­ tueel als eerste v a n hun akelige ziekte bevrijd te kunnen wor­ den. Ook veel oudere P arkin­ son­patiënten, w a a r v a n je mis­ schien verwacht d a t ze tegen abortus zijn, h e b b e n blijkbaar g e e n problemen met d e nieuwe techniek. "Als je weet dat je g e ­ holpen k a n worden, v e r a n d e ­ ren je ethische principes", merkt Steinbusch op. Het zullen waarschijnlijk niet d e ernstigste patiënten zijn die het eerst voor hersenceltransplan­ tatie in aanmerking zullen ko­ men. Er wordt meer gedacht a a n mensen in d e beginfase v a n hun ziekte. Zij genezen n a ­ melijk gemakkelijker. Er zijn bij Steinbusch ook al brie­ ven binnengekomen v a n vrou­ wen die z^vanger w^ülen wrorden om vervolgens abortus laten plegen e n met d e hersencellen v a n d e d o d e foetus hun m a n v a n d e ziekte v a n P arkinson te verlossen. "Die h e b ik afgewe­ zen. Bewust leven wekken om te doden is absoluut ontoelaat­ b a a r . Dat g a a t te ver. Het is ook helemaal niet nodig. Er vinden in Nederland zo'n 17.000 abor­ tussen per j a a r plaats. Volgens grove schattingen uit Zweden kunnen vijf patiënten b e h a n ­ deld worden met d e hersencel­

len v a n é é n d o d e foetus. Er is dus materiaal genoeg. Ik geloof ook niet in e e n z o g e n a a m d e markt voor dode foetussen, want er wordt niet voor betaald. Voor bloed wordt in Nederland ook niet betaald," meent Stein­ busch.

Liberaal Steinbusch is net twee weken in Amerika geweest om e e n con­ gres over d e ziekte v a n P arkin­ son bij te wonen. Hersencel­ transplantatie met cellen v a n dode foetussen wordt d a a r niet b e p a a l d toegejuicht. "Het is niet verboden m a a r m e n heeft het liever niet. Amerika is e r g anti­ abortus. Toch wisselen d e me­ ningen per staat. Zo is Texas sterk tegen. Californië is veel liberaler." Als alternatief voor het gebruik v a n geaborteerde cellen zoeken Amerikaanse artsen het nu in de genetische manipulatie. Ze proberen huidcellen v a n d e p a ­ tiënt zelf zo te v e r a n d e r e n d a t ze dopamine g a a n produceren. Die kunnen d a n in d e hersenen worden geplaatst. "Op het con­ gres werd er vanuit g e g a a n d a t d a a r d o o r ethische problemen vermeden worden. Het g a a t im­ mers om cellen v a n d e patiënt zelf", aldus Steinbusch. Hij ziet zelf ook wel toekomst in d e hier­ boven beschreven methode. "Ik denk dat er over e e n a a n t a l ja­ ren in Nederland wel hersencel­ transplantaties met cellen v a n dode foetussen zullen plaatsvin­ den bij P arkinson­patiënten. Maar het zal wel v a n voorbij­ g a a n d e a a r d zijn. Je moet het zien als e e n tussenstap. Het is gemakkelijker om met cellen v a n de patiënt zelf te werken. Geaborteerde cellen zullen al­ tijd gedeeltelijk afsterven omdat ze lichaamsvreemd zijn." ,

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen