Ad Valvas 1988-1989 - pagina 58

9 SEPTEMBER 1988

'Rendementsdenken neemt gevaarlijke vormen aan' Vervolg van pag. 1 De opening v a n het academisch j a a r geschiedde a a n d e Techni­ sche Universiteit Delft met rede­ voeringen v a n zowel d e schei­ d e n d e als d e nieuwe rector magnificus v a n d e instelling, die zich beiden zorgen maakten om het 'rendementsdenken' dat het wetenschappelijk onderwijs lijkt te g a a n beheersen. Volgens prof.drs. P.A. Schenck, d e nieuwe Delftse rector, neemt d e "boekhoudkundige b e n a d e ­ ring" v a n onderwijs en onder­ zoek nu al gevaarlijke vormen a a n , vooral w a a r het begrip stu­ dierendement wordt g e h a n ­ teerd. Volgens d e a a n t r e d e n d e Delftse rector zou d e overheid m a a r be­ ter e e n a n d e r e definitie v a n stu­ dierendement kunnen h a n t e r e n d a n het percentage afgestu­ deerden ten opzichte v a n het a a n t a l eerstejaars studenten. Hij stelde voor het rendement te berekenen op d e g e n e n die zich het tweede j a a r voor dezelfde studie inschrijven ­ ongeacht of zij het propedeutisch e x a m e n h a a l d e n of niet. Van deze stu­ denten m a g men tenminste a a n n e m e n dat zij weten wat zij doen, aldus Schenck. Zijn ambtsvoorganger prof.dr. J.M. Dirken noemde hët een v a n de meer ernstige "bedreigingen voor Academia" dat het rende­ ment tegenwoordig als kwali­ teitsmaat voor het onderwijs wordt beschouwd. Volgens Dir­ ken zijn d e g o e d e regels v a n het spel, dat d e bepaling v a n kwali­ teitseisen grotendeels wordt overgelaten a a n universitaire docenten. Zij b e p a l e n gezamen­ lijk en in een zekere m a t e v a n autonomie wat d e "academi­ sche standaard" is. Dirken w a a r s c h u w d e verder voor d e veelgemaakte fout con­ tract­ onderzoek en ­onderwijs te beschouwen als de grote vet­ pot om de bezuinigingen op te vangen. De ervaringen met

contract­onderzoek tonen niet alleen voordelen, m a a r ook risi­ co's. De universiteiten moeten oppassen dat het door het Rijk gefinancierd onderwijs e n on­ derzoek niet erdoor wordt b e n a ­ deeld. Het zou integendeel in­ houdelijk moeten aansluiten bij het primaire onderzoek, aldus Dirken.

Gebrek a a n inzicht Collegevoorzitter van de Utrechtse universiteit drs. J.G.F. Veldhuis s c h a a r d e zich bij d e r e d e n a a r s die veroordeelden dat d e overheid d e schuld v a n het lange studeren legt bij d e instellingen. 'Uiteraard, d e nieuwe program­ ma's zijn nog niet overal perfect, m a a r in het overgrote deel v a n d e studierichtingen zijn d e doel­ stellingen v a n d e wet consciën­ tieus en verantwoord in vierjari­ g e programma's gerealiseerd. Het wetenschappelijk onderwijs hier strafkortingen opleggen, is d a n ook b e n e d e n aUe maat. Het getuigt v a n een onthutsend ge­ brek a a n kennis en inzicht in d e werkelijke situatie en v a n e e n afkeurenswaardige onder­ waardering v a n d e vele inspan­ ningen v a n stafleden e n studen­ ten,' aldus Veldhuis. Een pleidooi a a n het a d r e s v a n d e overheid om ernst te m a k e n met 'besturen op afstand' viel eveneens te beluisteren a a n d e rijksuniversiteit Limburg.­ Colle­ gevoorzitter drs. L.E.H. Vrede­ voogd zei dat d e overheid wat meer vertrouwen zou moeten hebben in het eigen vermogen v a n de universiteit om creativi­ teit te mobiliseren. A a n d e Technische Universiteit Eindhoven bepleitte prof.dr. F.N. Hooge e e n toegangsselec­ tie a a n d e poorten v a n d e uni­ versiteit. Volgens Hooge zouden de instellingen e e n hoger ren­ dement kunnen realiseren als zij d e kwaliteit v a n d e instro­ m e n d e studenten mochten be­ palen.

Begrotingsmodel Vervolg van pag. 1 Voor d e overige faculteiten stelt het begrotingsmodel dat d e fi­ nanciële gevolgen v a n 'forma­ tie in geld' zeer beperkt zullen zijn. Volgens het college ver­ groot het FI G­systeem d e flexi­ biliteit v a n d e faculteiten e n diensten in hun budgetbeste­ ding. Zij kunnen vrijgekomen formatieruimte op verschillende manieren invullen e n eventueel daaruit voortvloeiende voorde­ len zelf behouden. Het coUege v a n bestuur erkent dat er afwijkingen kunnen ont­ staan tusen d e toekomstige FlG­budgetten e n d e huidige feitelijke budgetten v a n facultei­ ten. Dat komt door het b e p a l e n een normatieve rangenmix die d e verhouding tussen d e ver­ schillende gefinancierde func­ tieniveaus weergeeft, e n door te rekenen met d e feitelijke gemid­ delde kosten voor een perso­ neelslid v a n d e VU. Volgens d e secretaris­beheer­ der v a n SCW drs. P.G. Heems­ kerk zorgt dat laatste er m e d e voor dat zijn faculteit in het voorlopige plan elf procent v a n de begroting moet I nleveren.

"Bij e e n betrekkelijk jonge facul­ teit als SCW is d e personeelsop­ bouw anders. Veel v a n onze mensen zitten a a n het eind v a n hun rang, h e b b e n al veel perio­ dieken opgebouwd, waardoor onze gemiddelde personeels­ last hoger is. Onze indruk is dat met d e specifieke situatie v a n SCW g e e n rekening wordt ge­ houden." Heemskerk wil in ieder geval dat d e oorzaken v a n d e terug­ g a n g in middelen voor SCW a a n g e t o o n d worden. Verder moet SCW d e kans krijgen om negatieve gevolgen v a n d e om­ rekening geleidelijk te verwer­ ken. "Met het systeem op zich h e b b e n wij g e e n moeite. I n z'n algemeenheid ontstaat er inder­ d a a d een wat grotere beheers­ vrijheid, en dat is prettig. Maar als tegelijk d e totale som geld verminderd wordt, is die nieuwe speelruimte weer net zo h a r d in­ geperkt." Het college g a a t er in het begro­ tingsmodel vanuit dat facultei­ ten niet moeten zeuren over e e n p a a r procenten meer of minder geld voor personeel. Neem bij­ voorbeeld e e n p a s s a g e over d e faculteit wiskunde e n informati­

A a n d e Nijmeegse universiteit b a a r d e het voorzitter v a n het college v a n bestuur, ir. W.C.M, van Lieshout zorgen dat d e uni­ versiteiten d e laatste tien j a a r weinig in d e volksgunst e n zeker niet in d e gunst v a n politici heb­ ben gestaan. "Het lijkt erop dat het Nederlandse volk als geheel weinig w a a r d e r i n g meer heeft voor zijn universiteiten,!. aldus Van Lieshout. Hij weet dat a a n de "ongekende bemoeizucht" v a n d e overheid, m a a r bleek toch bereid d e h a n d in eigen boezem te steken: kennelijk ont­ brak ook d e inspirerende uit­ straling die d e maatschappij v a n e e n universiteit verwacht'.

oplappen m a a r dat leidt altijd tot een te duur produkt, dat nooit optimaal voldoet." Volgens Van den Kroonenberg is er m a a r een goede mogelijkheid: het he­ rontwerpen v a n het produkt. Het herontwerpen v a n het stel­ sel v a n hoger onderwijs zou door de instellingen zelf dienen te gebeuren. De overheid is vol­ gens hem onvoldoende op d e hoogte v a n d e problemen om hierin een wezenlijke rol te kun­ nen spelen. I n ieder geval is de overheid volgens Van den Kroonenberg "gebruikerson­ vriendelijk". D a a r e n t e g e n m a ­ ken d e universiteiten d e fout dat ze te weinig marktgericht zijn. "In de trits bedrijfsleven, univer­ siteit, overheid is d e eerste groep ­ het bedrijfsleven ­ per definitie ondernemend. De uni­ versiteiten zijn thans onderne­ mend a a n het worden. De over­ heid is vervolgens a a n d e beurt. Dat klinkt ongewoon, m a a r dat is nu e e n m a a l zo bij creatief denken. De onmogelijke dingen worden mogelijk," aldus Van den Kroonenberg.

Creativiteit

De Twentse rector prof. H. H. v a n d e n Kroonenberg: 'Univer­ sitaire produkt herontwerpen'. Foto Bram de Hollander

Prof.dr.ir. H.H. van den Kroon­ enberg, scheidend rector v a n de Technische Universiteit Twente, sprak v a n een "deplo­ rabele toestand" waarin het we­ tenschappelijk onderwijs zou verkeren. "Het volstrekt chaoti­ sche proces dat zich thans in het wetenschappelijk onderwijs af­ speelt toont frappante gelijkenis met e e n verkeerd ontworpen produkt. Zo'n produkt g a a t men ca, die n a d e invoering v a n 'for­ matie in geld' é é n procent min­ der geld over houdt. Als effect v a n e e n voornamelijk admini­ stratieve e n niet­inhoudelijke procedure vindt d e faciolteit dat wat veel. Het begrotingsmodel zegt: "Zo­ als ieder normatief model kent ook het VU­verdeelmodel e e n ruwheidsmarge die onvermij­ delijk is. De afwijking voor Wis­ kunde/informatica ligt, net als d e meeste a n d e r e afwijkingen in ons voorstel, binnen d e ruw­ heidsmarge v a n enkele procen­ ten, die wij hanteren." Volgens Heemskerk is é é n pro­ cent op d e personele begroting voor SCW altijd nog zo'n zestig a zeventig duizend gulden. Pre­ cies een personeelslid dat ont­ slagen moet worden op grond v a n e e n rekenmethode? "Je komt a a r d i g in d e buurt, ja. Maar ontslagen... dat vind ik al­ tijd zo moeilijk. Wij h e b b e n net als a n d e r e faculteiten, e n dat wordt met die groeiende d e r d e geldstroom alleen nog meer, heel veel mensen met e e n kort­ lopend dienstverband." Aan wie de faculteit geen nieuw contract hoeft aan te bieden? "Precies."

Minder geld Het begrotingsmodel rekent voor dat d e VU over vier j a a r tien miljoen gulden minder te

Een opvallend a n d e r geluid w a s te horen a a n d e Universiteit v a n Amsterdam, w a a r d e p a s a a n g e t r e d e n collegevoorzitter drs. J.K.M. Gevers het a c a d e ­ misch j a a r opende. Gevers stoorde zich nogal a a n d e ja­ renlange discussies over uni­ versitair bestuur omdat zij "een totale preoccupatie met d e structuur" vertonen. "Of e e n r a a d wat groter of kleiner is, d e verhouding der geledingen wat meer zus of zo, d e bevoegdhe­ den wat meer of minder, zelfs ­ durf ik te stellen ­ of d e facultei­ ten wat meer of minder auto­ noom zijn, het zijn allemaal g e e n kwesties die raken a a n het wezen v a n d e universiteit." Volgens Gevers k a n het wezen v a n d e universiteit geraakt wor­ den door ­ binnen welke struc­ tuur d a n ook ­ het oordeelsver­ mogen v a n d e bestuurders tot gelding te laten komen. Zoals in de wetenschapsbeoefening, moet men ook in het bestuur v a n d e universiteit over 'serendipi­ tisme' beschikken: d e g a v e .creativiteit toe te laten en te vin­ den wat men niet zocht. Alleen

besteden heeft voor personeel. Voor dit j a a r j a a r staat er nog 213 miljoen gulden op d e perso­ nele begroting, in 1992 is dat 203 miljoen. Vertaald in vaste formatieplaatsen b e d r a a g t d e bijbehorende vermindering m a a r liefst 126. Op het a a n t a l beschikbare plaatsen voor uit­ zendkrachten (veertig) en de­ claranten (35) wordt d e komen­ d e jaren niet bezuinigd. Een werknemer v a n d e VU kost gemiddeld 75 duizend gulden, inclusief sociale lasten. De duur­ ste categorie is die v a n d e hoog­ leraar B: goed voor 155 duizend gulden per jaar. I n geld uitge­ drukt 'passen' in é é n zo'n hoog­ leraar ongeveer 4,5 assistenten in opleiding, die op het ogen­ blik, a a n het begin v a n hun aanstelling, voor d e buitenge­ woon schappelijke prijs v a n ge­ middeld 34 duizend gulden per j a a r tewerkgesteld kunnen wor­ den. Dat is ruim tienduizend gul­ den minder d a n d e laagst inge­ schaalde categorie v a n het niet­ wetenschappelijk personeel. De faculteiten e n diensten h e b ­ ben deze m a a n d nog d e tijd om op d e voorstellen v a n het colle­ g e te reageren. Eind november wordt d a n d e definitieve nota Verdelingsvoorstellen geschre­ ven, g e r e e d voor behandeling in d e universiteitsraad v a n 13 december.

wie b a n g is voor pech e n geluk bouwt vaste structuren om zich heen, m e e n d e de Amsterdamse collegevoorzitter. De o p g a v e w a a r d e universiteit voor staat, is zich niet alleen ob­ jectief, m a a r ook "affectief" rele­ vant voor d e samenleving te maken, aldus Gevers. "Als we niet meer zouden zijn d a n e e n kennisfabriek, zullen we ook als fabriek b e h a n d e l d worden, met kil ontzag, beoordeeld op d e winst e n als schroot w a a r het nut niet telbaar is."

Kernuniversiteit Volgens d e Groningse rector prof.dr. S. Kuipers zou d e uni­ versiteit opgedeeld moeten wor­' den in e e n 'kernuniversiteit' e n 'scholen' die opleiden voor maatschappelijke functies. I n zijn visie zou d e kernuniversiteit dicht in d e buurt komen v a n d e universiteit v a n d e middeleeu­ wen. "In essentie g a a t het om d e be­ oefening v a n d e w e t e n s c h a p om d e wetenschap zelf. I n d e kernuniversiteit is het onderzoek ondergebracht, alsmede e e n n a d e propedeuse startende oplei­ ding tot onderzoeker. Ook d e culturele t a a k v a n d e universi­ teiten valt binnen d e keruniver­ siteit. De maatschappelijke t a a k van d e universiteiten, b e s t a a n ­ d e uit het verzorgen v a n oplei­ dingen voor maatschappelijk nuttige beroepen en het verrich­ ten v a n direct maatschappelijk relevant onderzoek wordt ver­ richt binnen d e scholen." Van het a l g e m e n e patroon af­ wijkend w a s ook d e rede v a n d e collegevoorzitter v a n d e Katho­ lieke Universiteit Brabant, prof.dr. P.A. Verheyen, die zich uitsluitend concentreerde op d e ontwikkelingen binnen d e eigen instelling. Zijn steUing w a s : "AUe faculteiten v a n d e Katholieke Universiteit Brabant zullen in 1992 tot d e beste drie in het l a n d behoren". Volgens Verheyen kan de universiteit zijn toekomst alleen b e p a l e n "door vrijheid te geven a a n d e goede professio­ nals".

(Zie ook pag. 9)

CX>LOFON Redactie­adres: De Boelelaan 1105, 1081 HV Amsterdam, tel. 020 ­ 548 4330; b.g.g. 548 6930, 548 4325, 548 4397, Redactiekamers: OD­Ol en 0 D ­ 0 9 , Hoofdgebouw VU. Redactie: Jan v a n der Veen (hoofdredac­ teur), Wim Crezee (eindredacteur), Ge­ rard v a n Schalk, Gert v a n Maanen, Mari­ a n n e Creutzberg (redactie­assistente). Medewerkers: Koos Neuvel, Ally Smid, Diana Doornenbal, Henk Vlaming, Han­ ne Obbink, René Zwaap. Fotografen: Peter Wolters, Kees Keuch, Michel Claus (allen Audio Visueel Cen­ trum VU), Bram d e Hollander. Tekenaars: Monica d e Wit, Frenk Dries­ sen Ontwerp lay­out: Frans Rodermans. Beleidsraad: dr. O.Scholten (voorzitter), dr.M.A.J. Eijkman, drs. C.J.M, v a n Ger­ ven, G.H, de Jong, A,L. Burger, G.P, Broers, drs. R,I,G, Tonkens, drs, R.K. Pop­ ma, Secretariaat: mr, J,W, Mekking, ka­ mer 2E­67, Hoofdgebouw VU, tel,D20­548 4612. Stichting Hoger Onderwijs Persbureau (samen werkende universiteitsbladen): jos Dohmen Advertenties: opgeven bij Bureau Van Vliet b,v„ postbus 20, 2040 AA Zandvoort, tel. 02507­14745, telexnr, 41753; behalve 'Adjes'(zie hieronder) en advertenties v a n VU­instanties (opgeven op redactie­ adres) Adjes: max, 30 woorden, kosten: f 7,50 a contant; alleen voor VU­personeel en ­ studenten. O p g e v e n vóór m a a n d a g 10,00 uur voor plaatsing in diezelfde week, Produktie: Drukkerij Randstad, Stations­ w e g 38, 1431 EG Aalsmeer, tel, 02977 ­ 25141, Toezending: per j a a r g a n g (of deel d a a r ­ van) f 30,­, Betaalkaart v a n post of b a n k onder vermelding v a n 'Abon, Ad Valvas 35e irg,'87/'88 zenden a a n : Vrije Univer­ siteit, Bureau Pers en Voorlichting, Hoofd­ gebouw k, lD­02, De Boelelaan 1105, 1081 HV Amsterdam, Voor klachten: tel, 020 ­548 2671, Fax­nummer: 020 ­ 428998 onder vermel­ ding v a n 'Redactie Ad Valvas'. Int.Standaard Serie Nummer: 0166­0098.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen