Ad Valvas 1988-1989 - pagina 429

IQ

7 APRIL 1989

CULTUUR Het zware leven van Benner In het Singermuseum in L aren loopt momenteel e e n overzicht­ tentoonstelling v a n het werk van d e Friese schilder Gerrit Benner (1897­1981). De drie za­ len die daarvoor zijn ingericht, geven tevens d e fasen a a n waarin zijn werk zou kunnen worden ingedeeld. Donkere landschappen met molens e n bomen in d e eerste zaal e n ein­ digend met brede horizontale heldere kleurvlakken in d e laat­ ste. Benner, die aanvankelijk in Leeuwarden e e n z a a k h a d , trok zich steeds meer terug om te schilderen: d e z a a k ging op d e fles. Als autodidact sloot hij zich niet a a n bij e e n of a n d e r e stro­ ming. Hij w a s e e n Einzel g an g er die het liefst l a n d s c h a p p e n schilderde. De gewezen textielhandelaar Loek Brons organiseerde in het

Karin Feenstra kader v a n zijn studie kunstge­ schiedenis a a n d e VU e e n ten­ toonstelling v a n zijn werk. Door zijn j a r e n l a n g e zakenverleden w a s fundraising voor Brons geen probleem. Bovendien heeft hij e e n groot a a n t a l Ben­ ners in eigen bezit. Brons liefde voor Benner leidde ertoe dat hij diens levensloop in kaart bracht. "Ik probeerde m e in te leven in d e ellende die hij doormaakte", vertelt hij. Benner werkte tegen d e verdrukking in. Miskenning, e e n z a a m h e i d e n vooral a r m o e d e w a s zijn lot. Benner m a a k t e hetzelfde door als Van Gogh. Het werk v a n e e n kunstenaar k a n volgens L oek Brons niet los v a n d e persoon worden gezien.

'Soul man Isaac Hayes terug in Paradiso 26 april wordt zonder meer een historische d a g . In Rot­ terdam zullen Nederland e n West­Duitsland elkaar v a n de mat proberen te spelen. En in Amsterdam zal soul­ zanger Isaac Hayes zijn pu­ bliek, n a e e n afwezigheid van meer d a n tien jaar, weer voor zich willen winnen. Isaac Hayes b e g o n in het midden v a n d e j a r e n zestig als songwriter voor Stax, het fameuze soullabel uit Memp­

his. Met collega Dave Porter schreef hij e e n schier einde­ loze stroom hits voor mensen als Carlo Thomas e n Sam and Dave. D a g e n nacht werd er gewerkt, d e samen­ werking w a s harmonisch e n songteksten ontstonden als bij toeval. Zoals d e S a m a n d Dave­klassieker "Hold on, I'm coming ": Porter ging naar d e w . c , Hayes werd ongeduldig, w a a r o p Porter riep: 'Hold on, man, I'm co­ ming', e n e e n hit w a s gebo­ ren. In 1969 bracht I s a a c Hayes zijn eerste eigen plaat uit waarop, tegen verwachting in, praktisch g e e n zelf ge­ schreven composities ston­ den. "Hot Buttered Soul" b e ­ vatte l a n g uitgespormen ver­

sies v a n b e k e n d e popsongs. Het o p n e m e n v a n door (blanke) artiesten reeds b e ­ kend g e m a a k t e nimuners loopt als e e n rode d r a a d door Hayes' werk e n met zijn zwoele stem e n uitgekiende arrangementen v a n violen en achtergrondkoortjes, transformeert hij d e song daarbij bijna tot e e n zelf­ standig produkt. In 1972 bereikte I s a a c Hayes het grote publiek met d e soundtrack "Shaft". Na het failliet g a a n v a n Stax in 1974 h a d hij echter moeite zijn succes te prolongeren. Veel v a n zijn platen bleven nagenoeg onopgemerkt. Maar in 1986 bracht d e in­ middels als sociaal werker werkzame Hayes, n a vijf jaar stilte, "LMum"uit e n die werd goed ontvangen. Voor­ al d e singel "Hey Girl", e e n dringende waarschuwing te­ gen drugs ('Don't b e a resi­ dent of crack city'), h a d oude kwaliteit. Zoals veel num­ mers v a n I s a a c Hayes begint het met e e n 'rap'. Onder 'rap' moeten we d a n echter niet verstaan d e agressief ge­ sproken w o o r d k a n o n n a d e s van groepen als Public Ene­ my e n Run D.M.C., m a a r e e n melodieus verteld verhaaltje ter introductie v a n het thema. Sociaal b e w o g e n w a s Hayes altijd aL m a a r bovenal is hij een romanticus, die met zijn diepe bariton d e liefde pre­ dikt in gevoelige ballades. Zijn laatst verschenen lp "Love Attack" is hier w e e r een getuigenis v a n . [n Paradiso zal I s a a c Hayes zich laten begeleiden door een negenkoppige b a n d , sompleet met achtergrond­ zangeressen. Voor iedereen die niet voetbalkijkend a a n de buis gekluisterd zit is het concert e e n w a r e a a n r a d e r . To ball or not to ball, that's the question.

(Hester

Carvalho)

[saac Hayes, 26 april in Paradiso, Amsterdam.

De ruime a a n d a c h t die hij b e ­ steedde a a n Benner zelf in plaats v a n a a n zijn werk, ont­ lokte d e kritiek v a n galeriehou­ der e n kunstcriticus L ambert Te­ genbosch e n v a n docenten v a n d e VU. Het g a a t niet om a n e c d o ­ tes m a a r om d e principes achter het werk, zo luidt het commen­ taar. Loek Brons zegt echter: "Ik wü g e e n droog v e r h a a l over Ben­ ners werk schrijven, het onder­ werp moet toegankelijk zijn. Ik wU gelezen worden." AJs Bermer in 1954 n a a r d e L ohmanstraat 12 in Amsterdam verhuist, e n hij het atelier v a n d e inmiddels n a a r Parijs vertrokken Appel overneemt, kijkt hij verbitterd terug op zijn tijd in L eeuwarden. Toch w a r e n er, n a a s t d e mis­ kenning, g e n o e g Friezen die in hem geloofden. Zijn huisarts bij­ voorbeeld, liet zijn consulten vergoeden in natura. Zijn col­ lectie hangt nu in L aren. Het bezoek v a n Appel e n Cor­ neille a a n L eeuwarden vond in hetzelfde j a a r plaats w a a r i n Sandberg, d e toeimialige direc­ teur v a n het Stedelijk Museum in Amsterdam, overstag ging. Aanvankelijk vond hij dat er in Bermers werk weinig nieuws school, m a a r in 1954 nodigde hij hem toch uit om zijn eerste solo­ tentoonsteUing te houden. Deze korte succesperiode duurde v a n 1954 tot 1960. Volgens L oek Brons "raakt hij in die periode a a n Cobra" zonder d a a r t o e gerekend te kunnen worden: "Benner is groot gewor­

Gerrit Benner: Voor/aar (1970) d e n door het schilderen v a n l a n d s c h a p p e n e n Cobraleden hielden zich d a a r nooit m e e be­ zig." Zijn echte hoogtepunt bereikte hij in d e periode d a a r n a , als hij teruggaat n a a r L eeuwarden, vindt L oek Brons. Een nieuwe theorie, noemt hij het zelf, w a n t tot nog toe w e r d e n d e late jaren vijftig als hoogtepunt a a n g e ­ merkt. "Na zijn terugkeer breekt e e n periode v a n verirmerUjking a a n die ik laat lopen tot '70." Het l a a g over l a a g schilderen e n "het smijten met verf", zoals Brons dat noemt, m a a k t e plaats

Burgerlijke 'Sehnsucht' van Alberdingk Thijm Dichter, zakeimian, schrijver v a n historische romans, cul­ tuurfilosoof, uitgever, boek­ handelaar, tijdschriftredac­ teur, gelegenheidscomponist e n professor in d e esthetiek. Hij heeft e e n hoop verzet in zijn leven, Joseph Alberdingk Thijm, m a a r alles w a t hij deed, d e e d hij in d e eerste plaats als katholiek. Zijn gro­ te pijn w a s d e culturele e n politieke achterstelling v a n rooms­katholieke deel v a n Nederland, e n heel zijn leven heeft hij zich beijverd om zijn vaderland weer iets v a n zijn p a a p s e luister, sinds Op­ stand e n Reformatie jam­ merlijk verbleekt, te herge­ ven. "Holland bloeit weerl Hol­ land groeit weerl", riep hij in é é n v a n zijn gedichten, e n zijn calvinistische tegenstre­ vers wisten precies wat ze d a a r achter moesten zoeken. Thijm, die leefde v a n 1820 tot 1889, w a s door zijn vele maatschappelijke functies e n activiteiten e e n invloed­ rijk man. Dat hij d a a d w e r k e ­ lijk heeft bijgedragen tot d e emancipatie v a n het katho­ lieke volksdeel e n dat hij ook anderszins e e n belangrijk stempel heeft gedrukt op het 19de eeuwse Nederland, staat buiten twijfel: het Rijks­ museum en het Centraal Sta­ tion hier in Amsterdam, be­ dacht e n ontworpen s a m e n met geloofsgenoot e n archi­ tect Pierre Cuypers, vormen d a a r het levende bewijs v a n . Voldoende reden dus voor het Amsterdams Historisch Museum om deze Amster­

dammer­in­hart­en­nieren in zijn sterfjaar met e e n kleine overzichtstentoonstelling te eren. Thijms beroemde zoon Lodewijk van Deyssel d e e d in zijn biografie afbreuk a a n d e b e ­ tekenis v a n zijn v a d e r door h e m af te schilderen als e e n kneuterig bourgeois, m a a r wie op d e tentoonstelling rondloopt, k a n zich het oor­ deel v a n zoonlief wel voor­ steUen. Afgezien v a n d e bouwmaquettes e n ­tekenin­ gen, a d e m e n d e uitgestalde dichtbundels, portretten e n prullaria allemaal dezelfde hardnekkige zoetgevooisd­ heid. Maar, e n dat moet ge­ zegd, zijn burgerlijkheid w a s niet zonder systeem. A a n g e r a a k t door d e roman­ tische 'Sehnsucht' n a a r d e Middeleeuwen, stond Thijms

Spotprent uit 1885 op de opening Rijksmuseum.

voor e e n trefzekere manier v a n schilderen. W a a r het L oek Brons om g a a t is dat Benner e e n nieuwe beeldtaal ontwikkelde; dat hij d e erfenis v a n het Hol­ landse landschapschilderen verwerkte tot e e n synthese. Hij wil a a n t o n e n d a t Benner dit o p e e n eigen manier vertaalde e n daarbij overeenkomsten ver­ toont met Van Gogh. Bermer verdient waardering; L oek Brons "zoekt het publiek".

Tot en met 7 mei. Het Singer Museum (Oude Drift 1, Laren) is geopend van di. t/m zot. van 11.00 tot 17.00 uur; zon­/­ feestdagen: 12.00­17.00 uur.

denken geheel in het teken v a n d e Eenheid e n Harmo­ nie die hij voor deze e r a zo kermierkend achtte. Harmo­ nie tussen God e n mens, weerspiegeld in ieder facet v a n het maatschappelijk le­ ven: dat w a s d e kern v a n zijn regressief­corporatistische fi­ losofie, e n het w a s m e d e d a a r o m dat hij het vreed­ zaam­genoeglijke overac­ centueerde. M a a r het zou flauw zijn Thijm hierop vast te pinnen. De tentoonstelling laat zien dat Thijm meer w a s d a n al­ leen e e n 'burger' (wie w a s dol in zijn tijd trouwens niet). In zijn veelzijdigheid e n vast­ houdendheid is hij gezichts­ b e p a l e n d geweest voor het Nederland v a n d e vorige eeuw, en het is meer d a n te­ recht dat er op deze (mis­ schien wat al te) bescheiden wijze a a n d a c h t wordt geves­ tigd op zijn persoon.

(Jan Oe g ema) Katholicisme en kunst in Amsterdam in de 19e eeuw. Tot en met 7 mei in het Amsterdams Historisch Museum, Kalverstraat 92.

van het

Amsterdamse

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen