Ad Valvas 1989-1990 - pagina 237

i\D\pL\7^

8 DECEMBER 1989 Economiestudenten n a onderzoek in Costa Rica:

'Kleine koffieboeren hebben meer krediet nodig' De armste koffieboeren in Costa Rica zitten gevangen in een negatieve spiraal: hun opbrengsten per hectare zijn laag, daardoor kunnen ze moeilijk kredieten krij­ gen, waardoor ze het volgende jaar nog minder koffie kunnen produceren. Dat concluderen twee Amster­ damse studenten die in Costa Rica de basis van de koffie­economie bestudeerden. De oplossing: meer kre­ dietmogelijkheden. Daar moet de westerse consument maar een stuiver extra voor over hebben. De principes v a n Max Have­ laar­drinkers worden op dit mo­ ment flink op d e proef gesteld. De koffieprijs op d e wereld­ markt is op e e n dieptepunt a a n ­ geland, w a a r d o o r het prijsver­ schil tussen g e w o n e e n zuivere koffie is opgelopen tot bijna e e n gulden per pak. De kleine kof­ fieboer in d e Derde Wereld moet in d e prijscrisis het hoofd boven water zien te houden. Helpt Max H a v e l a a r daarbij? Volgens Floris Schilthuis en Mark van den Boogaard, die economie studeren a a n d e UvA respectievelijk d e VU, wel. De meerprijs die d e bewuste consu­ ment vrijwillig neertelt k a n vooral structurele verbeteringen in d e postitie v a n d e koffieboer betekenen. De twee studenten k e e r d e n

Studieprijs voor dissertatie VU Dr. Friso Wielenga heeft d e Stu­ dieprijs v a n d e Stichting Premi­ um Erasmianum 1989 g e k r e g e n voor zijn proefschrift West­ Duitsland: Partner uit noodzaak. Nederland en de Bondsrepu­ bliek 1949­1955. Wielenga pro­ moveerde d a a r o p in mei a a n d e VU. De Studieprijs v a n vijfduizend gulden wordt jaarlijks toege­ kend als beloning voor e e n bui­ tengewone dissertatie v a n e e n jonge wetenschapper o p het terrein v a n d e letteren, geschie­ denis e n filosofie. De Studieprij­ zen zijn ook toegekend a a n on­ derzoekers v a n vijf a n d e r e uni­ versiteiten. De uitreiking vond plaats in het koninklijk paleis op d e D a m in Amsterdam door dr. W.F. Duisenberg, d e voorzitter v a n d e stichting.

twee weken geleden terug v a n e e n economisch doctoraal­on­ derzoek in Costa Rica. Erg re­ presentatief voor d e koffie­eco­ nomie in d e Derde Wereld is dit land overigens niet; het 'Zwit­ serland v a n Midden­Amerika' is relatief welvarend. Toch lijden d e armste koffieboeren soms gebrek, constateerden d e twee, e n heeft S a n José, zoals elke hoofdstad ten zuiden v a n d e Rio G r a n d e , z'n sloppenwijken.

Leningen Van d e Costaricaanse koffie­ produktie is d e helft in h a n d e n v a n grote, onafhankelijke kof­ fieboeren; d e rest komt v a n d e 36 koffiecoöperaties. Binnen d e coöperaties, die elk e e n p a a r honderd kleine koffieboeren verenigen, b e s t a a n aanzienlij­ ke verschillen in welvaart. De rijke boeren in d e coöperatie verdienen soms wel n e g e n m a a l het inkomen v a n d e arme. Schilthuis e n Van d e n Boogaard wilden weten welke rol het kre­ diet speelt bij d e koffieteelt. Zon­ der e e n uitgebreid leningensys­ teem zou d e koffieproduktie niet draaien. Bijna alle boeren in Costa Rica steken zich ieder j a a r tijdens d e produktie diep in d e schulden. De inkomsten b e ­ ginnen immers p a s binnen te stromen als er geoogst wordt, m a a r voor die tijd moeten er heel w a t kosten g e m a a k t wor­ den. Soms financiert d e coöpe­ ratie wel zeventig procent v a n d e totale kosten voor. Om te b e p a l e n op hoeveel kre­ diet elke boer recht heeft, kijkt d e coöperatie n a a r d e produktie die hij in vorige j a r e n g e h a a l d heeft. Een h o g e produktie is im­ mers e e n bewijs v a n krediet­ waardigheid. Een kleine op­ brengst in het e n e j a a r betekent

Martin Enserink d a n ook e e n lagere lening in het volgende. De twee economiestudenten reisden per auto, bus, motor e n te voet zo'n zeventig b o e r e n v a n zeven verschillende coöperaties langs. Door middel v a n e e n en­ quête over hun financiële reilen e n zeilen probeerden ze te ach­ terhalen welke gevolgen het kredietsysteem heeft. De armste boeren, zo bleek, zitten in e e n n e e r w a a r t s e spiraal w a a r ze niet uit kunnen komen. Doordat hun kredietmogelijkheden b e ­ perkt zijn, h e b b e n ze minder geld voor kunstmest, bestrdij­ dingsmiddelen en snoeien v a n d e koffieplanten. De armste boeren besteden a a n dit 'onder­ houd' v a n d e koffie­akkers zo'n 53.000 colon per hectare; d e rij­ kere 86.000.

Ontworstelen

De grotere investering betaalt zich bij d e rijke boer ruim­ schoots terug: d e netto op­ brengst per hectare b e d r o e g bij hen zo'n 185.000 colon per hec­

De conclusie v a n Van d e n Boo­ g a a r d e n Schilthuis luidt d a n ook d a t d e a r m e boer niet meer land nodig heeft, m a a r meer geld om d a t land op peU te hou­ den; meer krediet dus. Zo zou­ d e n ze zich kunnen ontworste­ len a a n d e n e e r w a a r t s e spiraal. Meer leningen voor d e armste boeren, dat is nu precies w a t er met het Max Havelaar­geld g e ­ beurt in Costa Rica, volgens Schilthuis e n Van d e n Boo­ g a a r d . De extra winst vloeit niet rechtstreeks n a a r d e boeren, m a a r wordt in e e n fonds gestort waaruit kredieten worden ver­ strekt. Bovendien worden d e technische voorzieningen v a n d e coöperatie ermee verbeterd. "Het lijkt misschien e e n beetje paternalistisch; er wordt voor die boeren besloten w a t het bes­ te is, zonder d a t ze het direct merken in hun portemonnee", zegt Schilthuis. "Maar structu­

Van den Boogaard

"Dan moet de consument

Historicus vaak aangewezen op free­lance werk De arbeidsperspectieven voor historici zijn al e e n j a a r of tien uiterst somber. Het ziet er niet n a a r uit d a t dat op korte of middellan­ g e termijn verandert. De arbeidsbureaus regis­ treerden in september 1410 werkloze geschied­ kundigen. In juli vorig jaar bedroeg dat aantal nog 950. De stijging komt doordat er veel studenten oude stijl hun opleidingen h e b b e n afgerond. Geschiedkundigen vor­ men d e d e grootste g r o e p werklozen onder d e letter­ kundigen. Neerlandici h e b b e n 856 werklozen in hun gelederen e n kunst­ historici 641. Taaispecia­ listen d o e n het v a n alle letterkundigen het best op d e arbeidsmarkt.

tare, tegen 70.000 bij d e armere. Dat verschil in opbrengst heeft niet aUeen gevolgen voor d e portemonnee, m a a r ook voor d e kredietverlening in volgende ja­ ren: d e a r m e boer boert minder goed e n m a g dus minder lenen. Zo is d e cirkel rond. G e e n won­ der d a t a r m e r e b o e r e n sneller geneigd zijn tot dekapitaliseren, het verkopen v a n v e e of bezit­ tingen, e e n m a a t r e g e l die d e toestand alleen m a a r verergert.

Jaren g e l e d e n w a s d e on­ derwijssector d e grootste werkgever voor ge­ schiedkundigen. Maar uit e e n onderzoek uit 1988 van de vakgroep Ge­ schiedenis v a n d e VU blijkt d a t d e helft v a n alle

die, studieduur e n afstu­ deerleeftijd v a n invloed waren op de kans op een b a a n . M a a r w a t d e ideale bijvakken zijn, werd niet duidelijk. Een bijvak als economie, zo viel op e e n in oktober g e h o u d e n con­

vorig j a a r afgestudeerde historici die e e n b a a n kre­ gen, in het bedrijfsleven terecht kwam. Nog g e e n dertig procent b e l a n d d e in het onderwijs. Hetzelfde onderzoek con­ cludeerde d a t bijvakken, activiteiten n a a s t d e stu­

gres voor historici te b e ­ luisteren, illustreert d a t e e n student belangstel­ ling heeft voor het b e ­ drijfsleven e n k a n d a a r ­ om nuttig zou ziin. De vakgroep Geschiede­ nis start over enige tijd e e n onderzoek onder per­

en Schilthuis:

1

reel gezien is het zo veel beter. Er zit ook e e n zeker o p v o e d e n d element in." De coöperaties die het duo bezocht verkochten zo'n dertig procent v a n hun op­ brengst a a n Max H a v e l a a r e n verwante organisaties. De twee economie­studenten zijn door het onderzoek n o g sterker overtuigd v a n het nut v a n d e zuivere koffie. Van d e n Boogaard, die n a m e n s d e Pro­ gressieve Kiesvereniging in d e Universiteitsraad zit, wU d a n ook met hernieuwde energie d e invoering v a n Max H a v e l a a r a a n d e VU bepleiten. Hoewel d e huidige proef met d e koffie p a s in september volgend j a a r af­ loopt, zal d e PKV d e komende tijd vast d e evaluatie ter h a n d nemen, en w a a r nodig met "wat d u w e n e n trekken" d e opinie b e ­ ïnvloeden, aldus Van d e n Boo­ gaard. "De restauratieve dienst v a n d e VU zegt bijvoorbeeld: 'we willen d e consument e e n goed kopje koffie voorzetten e n m o g e n daarbij niet discrimineren'. M a a r ja, je beperkt je consu­ ment natuurlijk altij d in z'n keu­ zevrijheid. Ik vind het w a t zwak dat d e VU zich beperkt tot het neutrale 'de consument m a g kiezen'. Van e e n universiteit met e e n kritische instelling m a g je verwachten dat ze d a a r e e n po­ sitieve keuze in maakt. Zelfs als d e consument d a n misschien vijf cent meer moet betalen."

maar vij f cent meer

betalen" Foto Bram de Hollander

soneelsfunctionarissen om te inventariseren wel­ k e eisen d e z e m e n s e n aan letterenacademici stellen. Een personeels­ functionaris v a n Shell zei op het g e n o e m d e congres d a t zijn organisatie men­ sen zoekt die beschikken over analytisch vermo­ g e n e n e e n 'helicopter view' (het vermogen om e e n geheel te kunnen overzien), e n die carrière wülen maken. De eerste twee eigenschappen achtte hij a a n w e z i g bij historici. Omdat er in d e toekomst tekorten op d e arbeidsmarkt ontstaan, zal Shell zeker afgestu­ d e e r d e n uit verschillende disciplines aantrekken. Geschiedkundigen ko­ m e n d a n zeker in beeld, aldus deze functionaris. Het g e g e v e n d a t het b e ­ drijfsleven historici vooral beoordelen op eigen­ s c h a p p e n die niets met het v a k zelf te m a k e n h e b ­

ben, heeft geleid tot twee­ spalt binnen d e gelede­ ren v a n historici. De Stichting Historici Toe­ komstperspectief (SHT) richt zich bij d e arbeids­ bemiddeling vooral op het bedrijfsleven. De Stichting Vakgerichte Be­ langenbehartiging Histo­ rici (SVBH) d a a r e n t e g e n speurt n a a r werk waarbij het v a k meer a a n d e orde is. Voor zover geschiedkun­ digen n a hun studie n o g met hun eigen v a k a a n d e slag kunnen, zullen ze dat v a a k als free­lance histo­ ricus moeten doen. O n d e r auspiciën v a n d e SVBH is e e n groepje geschiedkun­ digen bezig om bij d e m e ­ dia opdrachten voor arti­ kelen los te krijgen. Ook proberen ze opdrachten voor het opzetten v a n ten­ toonstellingen binnen te slepen. Resultaten hier­ m e e worden v a a k moei­ z a a m b e h a a l d . "Soms h e b ik wel e e n s het idee d a t ik

in d e m a r g e bezig ben", verzucht e e n secretari­ acrtsmedewerker. Meer succes h e b b e n his­ torici die particulier of on­ der d e paraplu v a n e e n b u r e a u bedrijven e n in­ stellingen b e n a d e r e n om jubileumuitgaves te ver­ zorgen. Het Centrum voor Bedrijfsgeschiedenis v a n de Erasmusuniversiteit verricht deze bezigheid in d e vorm v a n contractre­ search. In Groningen h e b b e n drie historici deze bezigheid tot hun profes­ sie vérheven e n onderge­ bracht in hun bedrijf Histo Data. "Vroeger w a s het samenstellen v a n jubileu­ muitgaves e e n t a a k v a n e e n personeelslid v a n d e betrokken instelling", zegt e e n medewerker v a n His­ to Data. "De kwaliteit w a s v a a k slecht. Tegenwoor­ dig is er volgens mij meer interesse om d a t uit te b e ­ steden a a n e e n histori­ cus."

(Henk Vlaming)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen