Ad Valvas 1989-1990 - pagina 531

AD VALVAS 31 MEI 1 9 9 0 |

PAGINA 1 1

loofd je iemand qua vetverdeling niet ver­ anderen. Bij transseksuelen verandert de vetverdeling door de geslachtshor­ monen die ze moeten slikken. Bij vrouwen die man worden, verhuist het vet van de billen naar de buik." Naast onderzoek van algemeen be­ lang wordt ook gekeken hoe goed of slecht de hormoonbehandeling voor de patiënten zelf is. Gooren: "Tot nog toe blijkt het redelijk veilig. Al­ leen is er bij 'man naar vrouw'­trans­ seksuelen een kleine kans op trombo­ se. Verder zijn de bijwerkingen verge­ lijkbaar met die van de pil, maar dan tien keer versterkt." Vrouwen die man zijn geworden, zijn er beter van­ af; het mannelijk hormoon heeft nauwelijks bijwerkingen.

Hersenen Speurend naar oorzaken worden in samenwerking met het Herseninsti­ tuut ook de hersenen van overleden transseksuelen onderzocht. Tot nog toe zijn dat er drie geweest. Een oor­ zaak is nog niet bekend. Zodra dat wel het geval is, opent dat een weg naar preventie. Gooren zou dat toe­ juichen: "Op dit moment kunnen we niets anders dan deze ingewikkelde hormonale en chirurgische therapie aanbieden, maar het zou prettig zijn als niemand die martelgang hoeft door te maken. De vormende jaren van je leven (de patient is meestal tussen de 20 en 30 jaar) breng je im­ mers min of meer in het ziekenhuis door." Vroeger ­en tegenwoordig soms nog in de Verenigde Staten­ werd wel ge­ probeerd om transseksuologie op te lossen door middel van psychothera­ pie. Succes had dat zelden. Transsek­ suelen zitten gevangen in hun eigen lichaam. Ze zijn man, maar voelen zich vrouw, en andersom. De kloof tussen hun zelfbeleving en lichaam is niet te dichten. Hoe sterk de wil is om van geslacht te veranderen blijkt uit de hoge leeftijd waarop sommigen zich nog laten be­ handelen. De oudste patient was 79 jaar toen hij zich bij het VU­zieken­ huis aanmeldde. Nu gaat ze als oude dame door het leven. Megens: "En dan het verhaal van onze inmiddels overleden pastoor uit het zuiden des lands. Vijfenzestig jaar in de kerk gediend en daarna vrouw geworden. Sommige mensen denken dat transseksualiteit alleen maar voorkomt in Amsterdam. Of bij kuns­ tenaars", lacht Megens spottend. "Dat is natuurlijk grote onzin. Er ko­ men hier dominees, mannen uit het leger, artsen en directeuren, kortom: de notabelen uit de dorpen."

Operaties De snijder binnen het genderteam is prof.dr.F.G. Bouman, plastisch chi­ rurg. In 1976 kreeg hij van de com­ missie medische ethiek van het VU­ ziekenhuis officieel toestemming om een team van mensen te vormen om transseksuelen te behandelen: het genderteam, dat in 1980 werd ge­ vormd. Bouman is pionier op dit gebied. In 1970 opereerde hij de eerste patient. Toch is hij nooit met angst en beven aan een operatie begonnen. "Ik hou van opereren. In principe maakt het dan niets uit of je iemand een nieuwe neus aanmeet of geslachtsdelen. Je kunt deze mensen niet in de kou la­ ten staan. Als ik met ze praat, raak ik er altijd van overtuigd dat ze van het andere geslacht zijn. Als dat niet zo zou zijn, dan was ik heel huiverig om te opereren." Op eigen houtje heeft hij de techniek steeds weer verbeterd. En het opere­ ren gaat steeds sneller. De ochtend voor het gesprek 'verbouwde' hij een man in een vrouw in één uur en een­ envijftig minuten. Recordtijd, aldus de chirurg. Momenteel opereert hij

vier transseksuelen per maand. Meer tijd is er niet.

Staande plassen In z'n kamer staat een kast vol met dia's van kunstmatige penissen en va­ gina's. Alle resultaten worden met het diatoestel vereeuwigd. In totaal veranderde hij er 117 van man naar vrouw en 43 van vrouw naar man. Als een echte knutselaar praat hij over z'n bijzondere beroep: "De ge­ netalien die ik maak, zijn niet ge­ schikt voor geslachtsgemeenschap. Bij mannen is mijn doel altijd ge­ weest dat ze staande kunnen plassen, als echte mannen. De laatste tijd lukt dat redelijk. Fistels waren eerst hét grote probleem. Dat zijn lekjes in de urineweg, waardoor de urine boven­ aan de penis via gaatjes naar buiten druppelt." Het weefsel dat voor het maken van een penis nodig is, haalt Bouman uit de onderbuik van de patient of uit de binnenkant van de onderarm. Daar maakt hij twee buizen van: een urine­ buis en een buis eromheen (voor het loshangende deel van de penis). Wanneer er weefsel uit de onderarm wordt gehaald heeft dat als nadeel dat er een groot litteken overblijft en dat alle haartjes geepileerd moeten worden, iets wat wel een jaar in be­ slag kan nemen. Voordeel is dat in dat stuk huid zenuwen zitten die ver­ bonden worden met de cütoris, die de patient houdt. Bouman: "Zo krijg je toch nog wat gevoel in de penis. Bij stukken huid uit de buik is dat onmogelijk." In de schaamlippen worden testikelprothe­ ses aangebracht. In twee voorafgaan­ de operaties zijn dan de baarmoeder, eileiders, eierstokken en borsten al verwijderd. Van een man een vrouw maken, vindt de plastisch chirurg stukken eenvoudiger: "Voor nieuwe mannen moet je echt iets opbouwen. Bij een 'man naar vrouw'­transseksueel kun je afbreken. En dat wat je overhoudt, kun je nog gebruiken ook!", merkt hij ironisch op. Een vagina maakt Bouman door de penishuid als het ware naar binnen te stulpen, want net achter de unrine­ leider zit al een natuurlijke holte die iets wijder wordt gemaakt. De reste­ rende penishuid is voor schaamlip­ pen. Tot nog toe waren er vijf men­ sen die zo'n spijt van hun beslissing hadden, dat ze weer zijn terugveran­ derd.

Acceptatie Is de operatie achter de rug, dan moeten de patiënten als het ware aan een nieuw leven beginnen. Stappen de meesten dan echt het paradijs in? Of is het allemaal niet zo rooskleu­ rig? Of een transseksueel zich in z'n nieuwe rol gelukkiger voelt, staat of vak met acceptatie door de omge­ ving. Dat blijkt uit een onderzoek van medisch psycholoog drs. B. Kuiper, waarop hij in december zal promove­ ren. Hij onderzocht ­begin jaren tachtig­ via gesprekken en vragenlijsten de mate van geluk van 36 'vrouw naar man'­ en 105 'man naar vrouw­trans­ seksuelen'. Conclusie volgens Kui­ per: "'t Is geen zotheid wat we onder­ steunen. Er is geen reden om te twij­ felen aan het therapeutisch resul­ taat." Zeventig procent is (zeer) ge­ lukkig. In alle opzichten staan de nieuwe mannen er beter voor. Alleen wat betreft lichaamsbeleving. Dat komt meestal doordat er een penis ontbreekt. De ongelukkigen (15 pro­ cent) zijn bijna allemaal te vinden bij de nieuwe vrouwen. Kuiper: "Zij worden minder snel geaccepteerd. Het uiterlijke resultaat is niet altijd optimaal. Dit in tegenstelling tot nieuwe mannen. Bij hen zijn de se­ cundaire geslachtskenmerken veel

V.l.n.r.: p lastisch chirurg prof. Bouman, coördinator Megens, transseksuoloog prof. Gooren en psycho­ loog Kuip er. Foto Sidney Vervuurt AVC/VU

overtuigender. Achter iemand met een zware stem, een baard en een snor, zoek je nu eenmaal geen vrouw." "Nieuwe vrouwen stuiten ook bij fa­ milie en partners veel meer op verzet. Zij zien het als een verlaging, want vrouwen worden in de Nederlandse maatschappij minder hoog aange­ schreven." Deze vrouwen hebben ook meer problemen met het vinden van werk. Daardoor voelen ze zich afgesloten, afgewezen en financieel afhankelijk. Naast werk is het hebben

van een vaste partner erg van belang voor de mate van geluk. Kuiper: "Heel treurig is de grote eenzaamheid die ik aantrof. Er zijn er bij die volkomen uitgerangeerd wor­ den. Die via rechters het ouderschap ontnomen wordt. Aan de andere kant zijn er ook bijzonder goed geslaagde 'man naar vrouw'­transseksuelen. Zo­ als een schuchtere man die verander­ de in een prachtige, flamboyante vrouw en nu voortdurend uitoodigin­ gen krijgt van modellenbureaus. Sommigen raken helemaal in de pu­

berteit, ze krijgen levenslust en ont­ poppen van onzekere personen tot mensen met zelfrespect." Kuiper kan ook strooien met voor­ beelden van klein geluk: "De één is heel trots wanneer de dokter tijdens een onderzoek niet ziet dat ze een kunstmatige vagina heeft. Een ander is dolblij met een bos bloemen van een broer of zus, want dat betekent: je hoort erbij."

'Echt een man ben ik natuurlijk niet' De transseksueel: "Ik voel me nu honderd procent man, maar echt een man ben ik natuurlijk niet." De transseksueel: "Hoe hevig de drang is om van het ander geslacht te willen zijn, is niet met verstand te beredeneren." M.v.A. is een van de mensen die door het genderteam behandeld werd. Als kind was hij er zeker van dat hij, net als z'n broer, vanzelf wel een keer een piemel zou krijgen. Dat gebeurde niet. Op 31 juli 1985 veranderde hij 'offi­ cieel' van vrouw in man. Dat was de mooiste dag van z'n leven. Hij was toen 22 jaar. Nu, vijf jaar later, werkt hij als verpleger in het VU­ ziekenhuis. "Op die 31ste juli begon voor mij het leven pas echt. Het resultaat was prachtig. Dit was ik! Naar vrienden en familie verstuurde ik herborenkaartjes. Op de voorkant van het kaartje stond een rups met daar schuin boven in een gedach­ tenwolkje een vlinder. Precies zoals ik me altijd had gevoeld: Ik moest uit m'n cocon. "Op m'n negende jaar werd ik me ervan bewust dat ik voor de buiten­ wereld geen jongen was, want op school werd ik met gym bij de meis­ jes ingedeeld. Daar raakte ik van in paniek. Dat wilde ik helemaal niet! Op elfjarige leeftijd ging ik men­ strueren. Als eerste van de klas. Dat was een ramp voor mij. 'Als ik nu ook nog borsten krijg', dacht ik, 'dan snij ik ze eraf! Gelukkig kreeg ik maar heel weinig. "In die tijd werd ik steeds banger om naar buiten te gaan. Ik ging naar school en meteen weer terug naar huis. Als ik van m'n moeder boodschappen moest doen, maakte ik daar een enorme scène van, want ik wist dat de bakker zou zeggen:

'En...meissie, kan ik je helpen?'. Dat vond ik afschuwelijk. Rokken en jurken droeg ik allang niet meer, want dat vond ik een inbreuk op hoe ik me voelde! "Toen ik later stom toevallig van een lerares op de Mavo hoorde dat je daarvoor geopereerd kon wor­ den, was dat zó'n opluchting! Ik wist nu ook dat er een naam voor was: transseksualiteit. Alsof het licht ging schijnen, want ik kon me niet voorstellen dat ik het zou moe­ ten leven als iets wat ik niet was. Misschien was ik er dan niet eens meer geweest. "Jaren voor de operatie leefde ik al helemaal als een man. M'n geluk was dat ik van nature al een jon­ gensachtig uiterlijk had. M'n vrien­ den kenden me ook allemaal als M. en niet als Angela. Ook had ik m'n bankrekening allang laten verande­ ren in de heer v. A. Zo solliciteerde ik ook een keer in de ziekenverzor­ ging. Toen ik als meisje op gesprek verscheen, keken ze wel wat vreemd op. Toch werd ik aangeno­ men: als broeder onder de roep­ naam M. Dat nam niet weg dat ik in het begin een soort rariteit was op de afdeling. "Hoe hevig die drang is om van het andere geslacht te willen zijn, is niet met verstand te beredeneren. M'n huisarts, een psychiater en verschil­ lende 'deskundigen' verklaarden me voor gek. Toch heb ik er nooit één moment aan getwijfeld dat ik een man was. Ik voel me nu hon­ derd procent man, maar echt een man ben ik natuurlijk niet. Een erectie zal ik nooit krijgen. Ik ben en blijf altijd een transseksueel. Af en toe voel ik me ook echt zweven tussen de mannen­ en de vrouwen­ wereld. Dat is een verrijking, want ik begrijp zowel mannen als vrou­

wen. Als collega's van me klagen over menstruatiepijn, dan weet ik waarover ze praten. M'n moeder is op het moment in de overgang. Vest aan, vest uit, vest aan, vest uit. Ik weet wat het is, want ik heb het zelf meegemaakt. Toen m'n baar­ moeder en eileiders eruit gingen, klapte ik acuut in de overgang. "Ik zie ook goed de voordelen van het 'manzijn' in deze maatschappij. Hoe lullig het ook klinkt, mannen worden hoger ingeschat. Als 'vrouw naar man'­transseksueel be­ land je automatisch in een soort hogere elite. "Tijdens de behandelingsperiode zorgde ik ervoor dat ik zo min mo­ gelijk mensen kende, want des te gemakkelijker is het om die switch te maken. In die tijd herkenden veel mensen me ook al niet meer. Als ik door m'n geboortedorp Lisse liep, zag ik de mensen denken...'t zal wel een broer van Angela zijn, of fami­ lie. Het is net alsof je achter een soort spiegel zit: de mensen kennen jou niet, maar jij kent ze wel. Dat is heel vreemd. "De behandelingstijd zag ik als een soort tunnel waar ik doorheen moest, iets waar je naartoe vocht. Negatieve reacties heb ik nooit ge­ had. Van vrienden niet en op m'n werk niet. Dat heb ik vooral te danken aan m'n uiterlijk, wat dat betreft ben ik een geluksvogel. Aan sommige dingen moest ik wel erg wennen. Aan het scheren bijvoor­ beeld, en aan het feit dat mannen als ze bij elkaar zijn altijd iets moe­ ten dóen. Vissen of voetballen. Wennen was het ook toen ik voor het eerst op een herenfiets sprong­ ...dat ging helemaal mis." (Diana Doornenbal)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen