Ad Valvas 1989-1990 - pagina 330

PAGINA 6 I

AD VALVAS 8 FEBRUARI 1990 CULTUUR

De klank van tegentonen POP

Eind februari (22, 23 en 24ste) zal in Paradiso het experimentele muziek­ festival "Tegentonen" plaatsvinden. Voor de zevende keer is er een pro­ gramma samengesteld met mensen die eigenzinnige muziek maken. Voorwaarden als 'vernieuwend' of 'avantgarde' laat men bij de selectie achterwege. Want; wat is nu nog ver­ nieuwend? De vertegenwoordigde muziekstromingen lopen uiteen van jazz tot electronica­rap en een sixties­ flirt met housemuziek. Het enige wat telt is het avontuurlijk element. Zelfs 'muziek maken' is al geen ver­ eiste meer. Zo zal Holger Czukay op­ treden met een videorecorder, en tekst en uitleg geven bij een verzame­ ling van zijn clips. Ook het optreden van het Engelse Greater Than One is in zijn geheel van te voren opgeno­ men. Hun speciaal voor deze avond gecreëerde "Symphony for machine­ guns (in 4 movements)" belooft een all-round media gebeuren te worden waarbij het zittende publiek in een donkere zaal omringd wordt door ge­ luid; een klassieke confrontatie tus­ sen Stockhausen, Wagner en Einstür­ zende Neubauten. Tegentonen is een belangrijke plaats gaan innemen in Nederland, meent organisator Oscar Smit. "Experimen­ tele muziek krijgt meer aandacht en men noemt het al 'tegentonenmu­ ziek'." Het festival heeft een wegbe­ reidende functie, want hoewel een

aantal bands de aandacht niet heeft kunnen vasthouden ­ "in 1984 had­ den we Bone Orchard, nooit meer iets van gehoord" ­, beleefden ande­ ren, Sonic Youth, Butthole Surfers en bijvoorbeeld Hula, hun doorbraak op het Tegentönenpodium. Het voordeel van de festivalformule is dat de samenstellers niet afhanke­ lijk zijn van het aanbod van een agent. Omdat meer zalen in het land 'meedoen' kan een band aan het op­ treden in Amsterdam gelijk een tour­ neetje vastplakken. Dit maakt het mogelijk een volslagen onbekende band als Think Tree die zelfs nog geen elpee uitgebracht hebben, toch uit Amerika te laten overkomen. De ontwikkeling van het festival is niet los te zien van ontwikkelingen in de experimentele muziek in het alge­ meen. Opvallend is bijvoorbeeld dat industriële muziek, ooit de experi­ mentele stroming bij uitstek, naar de achtergrond verdwenen is, terwijl de zogenaamde dansmuziek in populari­ teit toeneemt en zich ook een aan­ zienlijke plaats op het festival verwor­ ven heeft. Dat is dan wel dansmuziek die ge­ bruik maakt van industriële stijlmid­ delen. Beukende ritmes, slogan­ach­ tige teksten en machinegeluiden worden ingebed in meer dansbare ar­ rangementen. Consolidated, uil San Francisco, is hier een voorbeeld van. Evenals de Engelse Shamen, begon­ nen als zestigerjaren gitaarband, ma­ ken ze tegenwoordig iets wat als 'me­

Mengelbergs hemelse wanklank JAZZ

Mischa Mengelberg hoorde ik voor het eerst in het najaar van 1982, in het Amsterdamse Bimhuis. In die tijd deed ik zelf ook aan jazz (dat idee had ik tenminste) en het betreden van het Bimhuis was toen net zoiets als het binnensluipen in het Heilige der Heiligen. De naam Mengelberg had

ik ooit wel 'ns opgevangen, naar ver­ luidt was hij een belangrijke avant­ garde­pianist, alsmede een sleutelfi­ guur in het Amsterdamse jazzwereld­ je, maar van zijn muziek had ik geen concrete voorstelling. Voorstelling is een goed woord in dit verband, want ik wist niet alleen wat ik hoorde, maar evenmin wat ik zag. Behalve bespelen bewerkte Mengel­ berg ook de piano. Ieder hoger idee

Patrick Dewaere: acteur? FILM Acteur Joop Doderer speelde in een ver verleden Swiebertje. In plaats van koekje zij hij koekjun. Dat gaf niet, want het betrof een kinderprogramma. Het vervelende was, dat Joop Doderer zich in heel andere rollen op de zelfde manier gedroeg. Je hoefde de t.v. maar aan te zetten voor een toneelstuk met misverstanden en personages in kasten of onder bedden, altijd was daar Doderer met zijn op kinderen afgestemde acteerstijl. Nog steeds als ik hem in een Nederlandse film zie, denk ik: 'hé, Swiebertje'. Hetzelfde verschijnsel doet zich voor bij de Amerikaanse acteur Pe-

ter Falk. Deed ooit Columbo, een detective die zijn tegenstanders doldraaide door steeds bij het weggaan, verstrooid de vinger omhoog, iets quasi onverschillig te vragen, op zo'n manier dat hij duidelijk liet weten de moordenaar door te hebben. Jaren later speelt hij in The woman under the influence van John Cassavetes uit 1974. En verdomd, weer dat vingertje. Levenslang veroordeeld tot dezelfde rol. Peter Falk heeft zich erbij neergelegd. Het Swiebertje-effect: de persoon van de acteur wordt voor altijd met één van zijn personages geassocieerd. Van het omgekeerde Swiebertjeeffect zou je nu kunnen spreken,

Foto Bram de Hollander

Organisator Oscar Smit lodieuze electrobeat' omschreven zou kunnen worden. Consolidated, the Shamen, Revenge en het rapduo MC 900 Feet Jesus zullen zaterdag (24 feb.) optreden en zo de avond in het teken van de dans stellen. "Mensen zijn vaak verbaasd over het feit dat we zulke muziek op een 'experimenteel' festival bren­ gen", zegt Oscar Smit. "Maar dans­ muziek is in beweging en dan moet je daar aandacht aan besteden. Boven­ dien hebben de bands die spelen alle­ maal iets raars, ze voegen iets toe aan hun muziek waardoor het spannend wordt." Vrijdag (23 feb.) zijn te zien naast Holger Czukay en Greater Than One de Franse jazzformatie An Mou­

lu, en Godflesh, slepende muziek met de impact van heipalen, voortge­ bracht door twee mannen en een drummachine. Donderdag (22 feb.) spelen de enige twee Nederlandse bands: Dull Schicksal ­ met mooie blazers ­ en de gelegenheidscombinatie van Loves­ lug en Hans Dulfer. Verder het bas­ sistenduo Dos, met de van the Minu­ temeiï en Firehose bekende Mike Watt en het aan Captain Beefheart verwante Think Tree. Het festival is vorig jaar verplaatst van mei naar februari, onder andere om ook studenten, die in mei juist tentamens hebben, de gelegenheid te geven zich drie dagen over te geven aan een muzikaal avontuur.

van de pianistiek werd hier letterlijk met voeten, vuisten en ellebogen getreden. En drummer Han Bennink, die hem die avond begeleidde, sloeg en mepte op zijn op het armetierig ogende instrumentarium tot het schuim hem op de mond stond. Maar ondertussen swingde het als een trein, en wat Mengelberg betreft, ik had nog nooit een pianist gehoord die zo'n goeie timing had en zulke prachtig wringende akkoorden kon neerzetten. Hier regeerde 'de hemelse wanklank der ontbinding', dacht ik opgewonden, want in die dagen had ik ook Lucebert net ontdekt. Humor, tegendraadsheid, hekel aan gewichtigdoenerij - dat is de rode draad die door Mengelbergs muzikale carrière loopt. Die tegendraadsheid is vooral terug te vinden in zijn klassieke-orkeststukken, want Mengelberg is behalve een jazz- ook een klassieke

componist. Uit interviews valt op te maken dat hij flink de pest heeft in het officiële concertpubliek en -circuit ('dat volk in hun pinguinpakjes'). Het werk dat hij er (desondanks) voor schrijft, bestaat louter uit melige provocaties. In 'Met welbeleefde groet van een kameel', een compositie uit 1973, maakte hij bijvoorbeeld gebruik van een zaagmachine. Dal er sindsdien weinig is veranderd, blijkt alleen al uit de titel van één van zijn jongste pennevruchten, 'Enige ervaren zeekippen legen een achtergrond van gezanten' (1988). Maar goed, dal was dan ook geschreven voor de internationale blokfluilweek. Blijft Mengelbergs (anti-)klassieke repertoire steeds even voorspelbaar, des te opmerkelijker is zijn ontwikkeling als jazz-pianist. Voor de ICP, de Instant Composers Pool, arrangeerde hij in '84 en '86 werk van achtereen-

als een acteur er in slaagt in alle rollen zelf aanwezig te zijn, dus wanneer in het personage de perloon herkenbaar is. Neem nou Dustin Hoffman. Zelfs als hij in Tootsie een vrouw speelt, blijft dat een typische Hoffman-rol. En Meryl Streep kan zich nog zo slonzig kleden of met weet ik wat voor accent praten, ze blijft een beetje Meryl Streep.

Gewoon goede vaklui dus, maar voor de Franse acteur Patrick Dewaere vind ik zo'n verklaring niet voldoende. Bij hem bekruipt me altijd het gevoel dat hij geen rol speelt, maar zichzelf is. In Les valseuses uit 1974 speelt hij samen met Gérard Depardieu. Ruwe bolsters, blanke pit. Maar waar Depardieu zich aan bepaalde grenzen houdt, een goedaardige lobbes

:i.'..­ ­ *i­ i v ' ­ v ­ ^ J ^

Patrick Dewaere: door het lint gegaan

De programmering wekt nieuwsgie­ righeid en het festival is dè gelegen­ heid om in een klap al die onbekende bandjes te leren kennen. Dat het ech­ ter niet geheel van gevaar onbloot is bewijst de ingezonden brief op de VPRO­Achterwerk van een paar we­ ken geleden. Een meisje had vlak voor het podium gestaan en daar een lawaaitrauma opgelopen: plotselinge doofheid die pas na een paar dagen weer wegtrok. Er is blijkbaar een limiet aan de hoe­ veelheid tegentonen die een mens in één keer in zich op kan nemen. (Hester Carvalho) T e g e n t o n e n 22. 23 en 24 febr.. Parad iso. ƒ 12,50 + lidmaatschap per avond, ƒ25,- + lidmaatschap voor passe-partout.

volgens Herbie Nichols en Thelonious Monk. De cd die daarvan gemaakt is, behoort tot hel beste (en terecht meest verkochte) wat in Nederland op jazz-gebied verschenen is. Geen experimentele leukigheid meer, maar heldere en geraffineerde composities. Wel is er nog steeds die onnavolgbare swing. Na die cd mag Luceberts gedicht 'Monk' wat mij betreft ook 'Mengelberg' heten: 'De duizelingwekkende mandarijn beveelt/ afbraak van het porseleinen paleis/ wulpse slaven slopen terwijl hij/ in zijn jaden grot zich hinnikend inspint'. Maar laat je niet misleiden, hier spreekt een fan. (Jan Oegema)

Mischa Mengelberg, vrijdag 9 februari {21.00 uur) in het BIM-huis, Oudeschans 73. Toegang M O (CJP: ƒ 7,50)

blijft, gaat Dewaere daar overheen en wordt gevaarlijk. Zijn acteren grenst aan waanzin. De omschrij­ ving 'nerveus gespannen titelrol' naar aanleiding van de film Le juge Fayard, dit 'le sherif uit 1976 spreekt in dit verband voor zich. In Hotel des Amériques uit 1981 ac­ teert Dewaere dermate depressief, dat zijn latere zelfmoord niet meer dan logisch lijkt. Deze maand vertoont Filmhuis Uilenstede Série noir van Alain Corneau uit 1979. Dewaere speelt Frank Poupard, die voor zijn baas achterstallige rekeningen moet in­ nen. Eén scène vergeet ik mijn le­ ven niet. Frank Poupard maakt zich kwaad en begint op zijn auto te rammen. Op een razende ma­ nier die niets meer met de rol te maken heeft. Dat is Patrick De­ waere zelf die door het lint gaat. Op dat moment beginnen film en werkelijkheid voor mij een beetje verwarrend door elkaar te lopen. (DIck Roodenburg) Série noir draait op donderdag 22 februari om 21.00 uur in Filmhuis Uilensted e, telefoon 020-548 8888.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen