Ad Valvas 1989-1990 - pagina 291

19 JANUARI 1990

CULTUUR Zwillinger maakt goede sier in het Exposorium Kinderen leren het al op school: neem e e n lege fles mee, wat goedkoop gLttermateriaal e n plaatjes die je mooi vindt. Op school wordt d e fles in d e lijm gedoopt, het kind m a g d e ver­ siering er in eigen patronen op a a n b r e n g e n , e n het resultaat is e e n prachtige k a n d e l a a r voor het kerstfeest. Als e e n kind of een volwassen amateur e e n fles, a s b a k of sigarendoosje op een dergelijke manier uit d e anonimiteit verheft, vindt ieder­ een het enig. Of het resultaat nu mooi of lelijk is, het is in ieder geval uniek, persoonlijk, zelf ge­ maakt! In het Exposorium staat momen­ teel werk opgesteld v a n d e Amerikaanse kunstenares Rhonda Zwillinger. Er zijn onder meer twee k a n d e l a a r s te zien; hun weelderige voet is met al­ lerlei kleur­ e n glansrijke kraal­ tjes e n spiegeltjes beplakt. En het blijft niet bij k a n d e l a a r s : ook stoelen, tafels, e e n ijsemmer, kastjes, schüderijlijsten e n zelfs een h a r p zijn het slachtoffer ge­ worden v a n d e hartstochtelijke versierdrang v a n deze kunste­ nares. Nu zijn d e reacties niet meer zo welwillend als ten aanzien v a n de kinderkandelaar. Giege­ lend, ve.'­baasd e n soms wal­ gend s t a a n d e voorbijgangers zich te v e r g a p e n a a n d e vitri­ nes. "Wansmaak!" en "kitsch" roept men om het hardst. Want, w a n n e e r dergelijk werk preten­ deert ­kunst te zijn, m a g het niet langer gewoon leuk g e v o n d e n worden. Maar w a a r o m noemt men dit werk kitsch? Kitsch wordt ge­

Iris Dik maakt vanuit onecht gevoel en speculeert op slechte smaak. Het is het porseleinen herderin­ netje en het b e t r a a n d e zigeu­ nerhoofdje, dat weten w e alle­ m a a l . H et materiaal dat ZwUlin­ ger in h a a r sculpturen e n schil­ derijen verwerkt wordt welis­ w a a r soms gebruikt in 'kitsch', m a a r h a a r werk is natuurlijk niet g e m a a k t om a a n d e slechte s m a a k v a n d e gemiddelde bur­ ger tegemoet te komen. Deze zou h a a r werk helemaal niet appreciëren, daarvoor is het toch te ongewoon. Zwillinger plaatst vooral v r a a g ­ tekens bij d e w a a r d e v a n het begrip 'smaak'. Want, zou er zo­ iets als 'wansmaak' bestaan, d a n ook h a a r t e g e n h a n g e r 'goede smaak'. Maar hoe ziet die er eigenlijk uit? En als e e n kunstenaar zich er n a a r richt, is hij d a n niet bij uitstek modieus en onvrij ­ e n dus onartistiek ­ bezig? In Den Bosch w a s onlangs e e n grote overzichtstentoonstelling v a n Zwillinger te zien, het w a s e e n o v e r d a a d a a n overdadig werk. H a a r motto m a g d a n zijn 'More is more, less is a bore" als reactie op het credo 'less is more' v a n d e uiterst esthetische Minimal Art, deze overdosis a a n Amerikaanse dromen d e d e n m e uiteindelijk toch hevig ver­ l a n g e n n a a r e e n rij witte vier­ kantjes. H a a r werk is beter te behapstukken in kleine hoe­ veelheden zoals nu in het Expo­ sorium.

In De Bosch lichtte Zwülinger h a a r werkwijze toe. Ze toonde zich e e n gedreven kunstenares, die met waarlijk g e n o e g e n e n vanuit e e n oprecht gevoel werkt. Ze vat het kunstenaar­ schap op als pionierswerk, pro­ beert vooral muren te doorbre­ ken. "I try to d o a lot of 'should nots'." De belangrijkste d a a r ­ v a n is d e grens tussen 'hoge' e n 'lage' kunst te doen v e r v a g e n en vraagtekens te plaatsen bij begrippen als stijl en g o e d e smaak. Ze wU e e n gevoel v a n magie terugbrengen in onze cultuur: "Ik neem in m a s s a ge­ produceerd meubilair v a n d e vuilnis. H et heeft nooit een per­ soonlijkheid gehad, ik probeer het door mijn versiering op­ nieuw betekenis te geven". Ook clichés als d e Eifeltoren, d e David v a n Michelangelo, e n zonsondergangen probeert ze opnieuw interessant te maken. In onze westerse (calvinistische) cultuur is overmatige sier deca­ dent e n kitscherig, m a a r Zwillin­ ger verwijst n a a r primitieve cul­ turen, w a a r men versiert om d e dingen spirituele m e e r w a a r d e te verlenen. Zwillinger vertoont e e n oprech­ te (Amerikaanse?) onbevan­ genheid ten aanzien v a n 'on­ kunstzinnige' beelden en mate­ rialen, omdat ze deze, als een kind, "gewoon mooi" wü vinden. Zo laat zij bijvoorbeeld ansicht­ kaarten zien die als basis die­ n e n voor h a a r schilderijen. "That's a great sun­set isn't it? Actually, I really h a v e seen sun­ sets like that. It's incredible!" Vaak verheft zij in h a a r kunst d e clichés ­ h a a r g o e d e bedoelin­

De dictator is dood Hoezo, dood en begraven? De afgelopen weken hingen in Am­ sterdam affiches met het portret van Jozef Stalin. U weet wel, die m a n met die vriendelijke ogen. 'Stalin lebt', staat erboven en er­ onder 'dünya proleteri sinin büyük önderi 110 yasinda', het­ geen zoveel betekent als 'de HOe v e r j a a r d a g v a n d e grote leider v a n het wereldproletari­ aat'. Jawel, a n n o 1990 loopt d e Turkse arbeidersvereniging TDKP te koop met z'n stalinisme. Een splintergroepering, dat wel, m a a r het affiche geeft a a n dat met d e dood v a n e e n dictator niet meteen alle problemen zijn opgelost. H et verleden laat zich niet zo makkelijk b e g r a v e n . In het begin v a n d e fUm Biecht zien we d e begrafenis v a n Var­ lam, d e burgemeester v a n e e n Georgisch dorp. Een gevierd dichter kraamt poëzie uit en d e kijker begrijpt dat niet zomaar i e m a n d dood is. Te meer w a n ­ neer het lijk d e volgende mor­ gen, tot grote schrik v a n zoon e n schoondochter, in d e tuin staat. Dit gebeurt nog twee keer, tot­ dat uiteindelijk een vrouw, Kete­ van, gearresteerd wordt. Zij vindt dat Varlan w e g e n s zijn schurkenstreken d e rust v a n het graf niet verdient. Met deze l a n g e proloog maakt de Georgische regisseur Tengiz Abuladze zijn thematiek duide­ lijk. Biecht is het d e r d e deel v a n een trilogie e n behandelt d e verwerking v a n het stalinistisch verleden. Voor d e rechtbank

Dick Roodenburg vertelt Ketevan h a a r v e r h a a l e n leren we Varlam kennen. Een dictator op dorpsniveau, met het snorretje v a n H itler, d e bretels v a n Mussolini en het brilletje v a n Stalins politiechef Beria. Al­ les bij elkaar is Varlam e e n soort slapstick­versie v a n Stalin, te vergelijken met Chaplins H it­ ler in The great dict at or. In e e n ­ overigens zeer l e e s b a a r ­ artikel in De Filmkrant v a n januari voert Jos v a n der Burg deze sati­ rische b e n a d e r i n g a a n als een b e z w a a r tegen d e füm. 'De wreedheid door e n onder Stalin verricht is te groot voor deze vorm', schrijft hij. Dat b e n ik to­ taal niet met h e m eens. Ten eerste maakt juist het feit dat Varlam zo naïef potsierlijk is hem gevaarlijk. Stalin h a d vriendelijke ogen. H itler w a s a a r d i g tegen kinderen en Ceauscescu wist zich te g e d r a ­ g e n op zijn bezoek bij het Ne­ derlands Koninklijk H uis. Niets zo e n g als dictators die hun be­ slissingen v a n willekeur af laten h a n g e n . In Biecht zit d a a r v a n e e n prachtig voorbeeld. Op e e n g e g e v e n moment brengt Var­ lam met zijn twee helpers d e moeder v a n Ketevan, Nino, een zanghulde e n bewondert hij d e schilderijen v a n h a a r v a d e r Sandro. Na via het r a a m ver­ d w e n e n te zijn, s t a a n d e drie e v e n later weer voor d e deur, d e helpers in a b s u r d e middeleeuw­

se uniformen, als e e n beul met zijn knechten. Ten t w e e d e is Biecht geen werkelijkheid, m a a r een film w a a r i n d e regis­ seur zijn fantasie a a n d e werke­ lijkheid toevoegt. Je ziet niet elke d a g e e n dictator welgemoed af­ scheid n e m e n en via het r a a m vertrekken, of politie in h a r n a s ­ sen, om bij d e g e n o e m d e scène te blijven. In dit opzicht g a a t Abuladze op dezelfde manier te werk als Günther Grass in De Blikken Trommel e n Salman Rushdie in Middemachtskinderen. Ook deze schrijvers laten hun perso­ n a g e s allerlei absurde, hilari­ sche e n ongeloofwaardige ge­ beurtenissen meemaken, zon­

De kleinzoon

van de

^­

^ - * * ; , ^ *

dic t ta or

<>^^ ­.z

,v­(.1fr?^^>;

•> 't *. .j«!*,„

Foot Fet ishes

(1987)

gen ten spijt ­ tot superclichés, m a a r ze blijven vrolijk stem­ men. In h a a r beste werk, zoals in d e 'schildwachten' bij de in­ g a n g v a n het VU­gebouw, en in h a a r verleidelijke m a a r angst­ aanjagende 'Poot Fetishes' slaagt ze er in h a a r materialen e e n sensatie v a n moderne ma­ gie m e e te geven. Wie nog steeds vindt dat Zwü­ linger 'kitsch' maakt, r a a d ik a a n d e installatie "Tear­jekers" e e n s goed te bekijken. Jazeker, d e silhouetten v a n cactussen, rotsen en de 'Tower­bridge' te­ g e n dramatisch gekleurde luch­ ten liegen er niet om. Hier wordt vals sentiment opgeroepen.

ZwUlingers installatie relativeert deze clichékunst door d e plaat­ jes te combineren met bijpas­ sende tissuedozen op barokke pilaren. H uU m a a r e v e n lekker uit", spot ze met dit werk, m a a r tegelijk heeft ze er d e overbe­ kende beelden door in een ei­ gen, frisse enscenering weten te betrekken.

der d e 'kern' v a n respectievelijk d e Duitse e n Indiase geschiede­ nis geweld a a n te doen. H et p e r s o n a g e Varlam is niet iden­ tiek a a n d e historische persoon Stalin, m a a r Abuladze laat g e e n twijfel b e s t a a n over d e ge­ volgen v a n d e dictatuur. Voor d e rechtbank geeft Ketevan e e n beeld v a n hetgeen Varlam h a a r famüie ­ lees: Stalin het Russi­ sche volk ­ heeft a a n g e d a a n . De humor in d e füm wordt wel heel w r a n g w a n n e e r een man, n a gemarteld te zijn, bekent dat hij bezig w a s voor d e vijand e e n tunnel v a n Bombay n a a r Lon­ d e n te graven. H eel indrukwek­ kend is d e scène w a a r i n vrou­ w e n d e ingekerfde n a m e n v a n hun echtgenoten zoeken op boomstammen die uit Siberië komen. Blijft d e v r a a g wat er moet ge­

beuren met d e erfenis v a n d e dictator. In Biecht blijkt d e zoon v a n Varlam weinig geleerd te h e b b e n v a n het verleden. H ij zorgt ervoor dat Ketevan gek verklaard wordt e n in e e n in­ richting belandt. Pas bij de kleinzoon v a n Varlam breekt het inzicht door dat er iets gron­ dig mis is. Onder invloed v a n Ketevan gooit hij het lijk v a n zijn grootvader in e e n afgrond en pleegt zelfmoord. Biecht is een schitterend werk. Zonder Abuladze nu meteen v a n e e n vooruitziende blik te beschuldigen, kun je stellen dat zijn füm ­ gemaakt in 1984 ­ e e n hoop te zeggen heeft over d e recente ontwikkelingen binnen het Oostblok.

Rhonda Zwillinger tot 26 februari in het Exposorium v a n het H oofdgebouw. Op 16 februari heeft Carel Blotkamp een open­ b a a r interview met Zwillinger in zaal lA­ 05 om 16.30 uur (na afloop borrel)

Biecht geeft antwoorden, m a a r roept vooral v r a g e n op, zowel wat d e inhoud als wat d e vorm betreft. In de openingscène zien w e e e n vrouw die taarten bakt met e e n kerkje erop. De c a m e r a zoomt op h a a r in en d a n begint d e eerder beschreven begrafe­ nis. H elemaal a a n het einde v a n d e füm komt d e vrouw weer terug en verdomd, denk je dan, dat is Ketevan! Bedoelt Abulad­ ze te zeggen dat het hele ver­ h a a l d e fantasie is v a n die e n e vrouw? En probeert hij hiermee d e toch al zeer aanwezige chris­ telijke ondertoon v a n d e füm te benadrukken? Of juist te relati­ veren? Wat k a n füm toch s p a n n e n d zijn.

Biecht draait s a m e n met de twee a n d e r e films v a n d e trilogie {De boom der wen­ sen en Het gebed) tot en met 1 februari in Rialto, Ceintuurbaan 338, telefoon 6623488.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen