Ad Valvas 1989-1990 - pagina 465

AD VALVAS 12 APRIL 1990

CULTUUR

Een non­boek met een Gedachte Jan Oegema De Poolse auteur Ignace Witkiewizc omschreef de roman eens als een zak waar je alles in kunt stoppen wat je maar wilt. Die weinig flatteuze uit­ spraak schoot me te binnen bij het le­ zen van de nieuwe roman van Martin Bril, Voordewind. Op het eerste ge­ zicht namelijk lijkt Voordewind wei­ nig meer te zijn dan een makkelijk bij elkaar geharkt allegaartje van dro­ men, mijmeringen, anekdotes, run­ ning gags, observaties en scènes uit het dagelijks leven, handig aan elkaar gebreeën in tien zogeheten Berichten van Voordewind, welke weer omlijst worden door een pro­ en epiloog die ergens halverwege poëzie en proza zweven. Het hoofdpersonage, Joop Voorde­ wind, is een vaag individu waarvan de lezer niet veel meer aan de weet komt dan dat hij maar wat aanlum­ melt, uit het raam staart, bloemen koopt, in de kroeg hangt, in de trein zit en af en toe een wijf grijpt (want in dat soort termen denkt hij). "Mijn naam is mijn molensteen", bekent Voordewind in zijn 'Eerste bericht', en dat blijkt. Voordewind leidt een doelloos bestaan, en het lukt hem niet daarin wat vaart of richting te brengen. Hij stelt vragen zonder ant­ woord te krijgen, en amuseert zich met de wereld zonder dat hij ­ of de

lezer ­ daar veel wijzer van wordt. "Iemand vertelt in het café dat ie­ mand anders masturbeert met een elektrische tandenborstel waar weer iemand anders, de echtgenoot, zijn tanden mee poetst en die weet van niks." Is Voordewind dus een vervelend boek? Het klinkt tegenstrijdig, maar het antwoord is nee. Wat je verder ook van hem mag denken. Bril is een stilist van formaat. Voordewind leest als een trein en is onderhoudend ge­ schreven, met veel gevoel voor absur­ diteit en details. Toch is het een boek dat bijna om negatieve reacties vraagt, en die zijn dan ook niet uitge­ bleven. De meeste critici stoorden zich aan de vrijblijvendheid en trivialiteit van Voordewind en voor een deel lijkt me dat terecht. Met de formule die Bril hanteert is het namelijk wel héél ge­ makkelijk om een boek vol te krijgen. Een grote letter, veel suggestief wit, en een flinke partij non­informatie die je even snel vergeten bent als ze opgeschreven lijkt. Maar dat laatste is, als ik me niet vergis, ook precies Brils bedoeling. Bril mag dan een non­boek geschreven hebben, hij deed dat in ieder geval met voorbe­ dachten (literaire) rade. Van Martin Bril is bekend dat hij bij­ zonder gecharmeerd is van de Zesti­ gers, de opvolgers van de bekendere

Een Egypte van bordkarton Dick Roodenburg Een hotel in Cairo. Gebons op de ka­ merdeur. "Hello mister", klinkt het in de gang. "Hello mister, open the door". Gestoord in mijn middagdutje schiet ik een broek aan. Het is heet. Zou het water weer eens afgesloten worden? Dat kondigen ze meestal niet aan. Een zwartwisselaar? "Hello mister, we making a movie". Mijn voet voor de deur voorkomt dat hij al

binnen staat. Door de kier ontwaar ik een morsige, dikke Egyptenaar. "Wat moet die vent?", vraagt mijn reisge­ note, haar jurk in de aanslag. "Please mister, tomorrow you come to the pyramids. Ten pound a day and coca cola as you like". De vakantie zit er bijna op en het laatste waar ik op dit moment behoefte aan heb zijn pira­ mides en cola. Daar word je in Egyp­ te mee doodgegooid. Nog steeds du­ wend informeer hoe de film heet. "Yes mister. Adieu Bonaparte". De

PAGINA 9

Vijftigers. Tegenover de retoriek en prekerigheid van de Vijftigers formu­ leerden de Zestigers een eigen, 'rea­ listische' literatuuropvatting, die erop neerkomt dat in principe alles poëzie kan zijn, of het nu een gesprek is tus­ sen twee kantinedames of een recla­ mefolder voor grasmaaimachines. De poëzie was voor hen dus niet iets ver­ hevens of heiligs. Integendeel, de Muze liep bij hen bij voorkeur over straat. De Zestigers hadden een hekel aan Kunst met hoofdletter K, de poë­ zie zochten zij liever in het banale, le­ lijke en a­poëtische. De literaire procédé's en principes van de Zestigers zijn makkelijk in Voordewind terug te vinden. Zo wordt een in een café gevoerd of op­ gevangen gesprek sec en zonder commentaar van de verteller weerge­ geven, of wordt een onbenullig zin­ netje ais "Er vliegt een vogel door de lucht" als aparte 'alinea' gepresen­ teerd. Heel kras is ook een vier pagi­ na's lange opsomming van de inhoud van Voordewinds videobanden, te le­ zen als een variant op bijvoorbeeld Armando's 'agrarische cyclus', waar­ in inderdaad een folder voor gras­ maaimachines 'overgeschreven' werd. Het gevaar van dit soort stijlmiddelen is natuurlijk dat het al snel flauw wordt en verveelt. In de meeste ge­ vallen is Bril echter schrijver genoeg om de zaak spannend te houden. Daar komt bij dat het idee achter Voordewind iets ontegenzeggelijks sympathieks heeft. Voordewind is ge­ schreven in het besef dat het leven niet meer is dan een optelsom van al­ les wat je op een dag kunt mijmeren en meemaken, en dat het vrij stupide is om uit die monotone en disparate sleur meer te willen halen dan erin zit. Het enige wat je als schrijver kunt doen is je laten meevoeren op die stroom, in de hoop iets te maken wat

titel doet het wantrouwen alleen maar toenemen. Enkele maanden later, een berichtje in De Filmkrant. Dat de Egyptische regisseur Youssef Chahine zojuist zijn laatste film had voltooid, de Frans/E­ gyptische coproduktie Adieu Bona­ parte, met Michel Piccoli in een van de hoofdrollen. Verdomd, Piccoli, was ik bijna ook een beetje beroemd geweest. Maar vooral: Chahine. Re­ gisseur van Centraal station, de film die me ooit duidelijk maakte dat in Egypte niet alleen mummies, maar ook mensen wonen. De mensen die je als toerist zelden tegenkomt, rhaar die de romans en verhalen van no­ belprijswinnaar Nagieb Mahfoez be­ volken. Deze maand vertoont het Filmmu­ seum Egyptische films en helaas, geen Chahine. Het programma om­ vat enerzijds westerse films die zich afspelen tegen de achtergrond van

IMartin Bril "oorspronkelijk" is, een "eigen ge­ luid" heeft, zoals Voordewind zegt. Het is dat onpretentieuze, bijna dee­ moedige nihilisme dat me wel aan­ spreekt (ofschoon die grondhouding zich op een vreemde manier ver­ houdt met het machismo van Voor­ dewind). Bij één van Armando's favo­ riete dichters, de Amerikaan Ken­ neth Patchen, vond Bril twee verzen die zijn Weltanschauung prachtig verwoordden: "It's a long way to the morning/ But there is no law against talking in the dark". Bril heeft deze woorden gekozen als motto voor z'n

roman en die geven meteen ook het = problematische ervan aan. Bril kan prachtig in het donker praten, alleen stelt hij zichzelf te weinig grenzen. Hopelijk is dat de volgende keer an­ ders en zwemt hij ook eens tegen de stroom in. Want de zak moet voller en zwaarder.

een exotisch Egypte ­ pharao's, mummies en vooral: Cleopatra ­ en anderzijds commerciële Egyptische films die ­ zingend en dansend ­ de kijker een al even kunstmatig beeld van Egypte voorschotelen. De sociale werkelijkheid speelt geen rol in deze studiodecors van bordkarton, mensen van vlees en bloed zijn vervangen door mythologische en groteske per­ sonages. Kortom: film. Ik misgun niemand zijn of haar droom. Maar waar de één vol ontzag een piramide bewondert, ziet de an­ der een hoop stenen. Waar de één de mystiek voelt in het middelpunt van zo'n piramide, ruikt de ander zweten­ de lijven in die veel te kleine ruimte vol toeristen. Ieder z'n eigen werke­ lijkheid. Het Filmmuseum is geen Derde Wereld­voorlichtingscentrum en hoeft geen reëel beeld van Egypte te schetsen. Het lijkt me echter wat simpel om te beweren dat de Egypti­ sche werkelijkheid niet in de film te­

rug te vinden is, als je de stroming die het tenminste geprobeerd heeft afdoet als 'zogenaamde realisten' en je die stroming vervolgens niet in de programmering opneemt. Abou Seif, die onder andere verhalen van Mah­ foez verfilmde, Youssef Chahine en Tewfik S aleh hebben heel wat te ver­ tellen over het Egyptische leven in de stad en op het platteland. Bovendien ­ en dat lijkt me voor een Filmmu­ seum inderdaad het enige criterium ­ zijn hun films ook cinamatografisch de moeite waard. Een heel klein beetje werkelijkheid, is dat te veel gevraagd?

Muziek op de rand van jazz Hester Carvalho Het verhaal van The Knitting Facto­ ry, een jazzclub in New York, begon bij twee enthousiaste jongens die de geografische omstandigheden van hun club lieten meetellen in het pro­ grammeringsbeleid. Gelegen aan de rand van afbraakbuurt S oho was het niet te verwachten dat het gevestigde jazz publiek hier naar gevestigde acts zou komen kijken. Er werd besloten dat het gebodene 'de geest van de buurt' zou moeten ademen; experi­ ment en avant­garde tussen de junks en kraakpanden in een achterbuurt van New York. Het nieuwe podium voldeed in de behoefte van al die jazzmuzikanten die elementen uit andere muziek­ soorten en voor jazz ongewone in­

strumenten in hun muziek wilden in­ tegreren. Als enige plek in heel New York geeft The Knitting Factory ze de gelegenheid nieuwe ideeën op hun bruikbaarheid te toetsen voor een geïnteresseerd publiek. Want ook al staan mensen als John Zorn (alt­ sax), Fred Frith (gitaar) of Bobby Previte (slagwerk) in Europa in hoog aanzien, in hun eigen stad was er geen accomodatie voor hun verrich­ tingen. Zoals gitarist Elliot Sharp ver­ telt: "Ik speelde voornamelijk nog in Europa en Japan. De tijd in New York gebruikte ik om te compone­ ren". En zoals de legendarische CBGB­club in de jaren zeventig het convergentie­ punt was van waaruit de scene rond The Ramones, Blondie en Talking Heads opereerde, werd The Knitting Factory het onmoetingscentrum van

Foto Peter Gramberg

Frans de Rover in gesprek met Martin Bril en M. Februari. De Balie, 27 apni. 20 30 uur.

'Een beeld ïan Efo rpte', diverse films in de maand april in het Filmmuseum, Vondelpark 3, tel. 5891400.

Factory" volume I II, horen we Sonny Sharrock, bekend van zijn werk met Miles Davis en Bill Las­ well, scheurend gitaar spelen die nog het meest aan Jimi Hendrix doet denken. En The Miracle Room past met zijn hypnotiserende repeteerpa­ tronen van broeierige gitaren en rammelig slagwerk meer in de noise­ traditie van Sonic Youth en The Swans dan bij datgene wat je je bij 'jazz' voorstelt. Andere groepen op deze live­registratie lijken soms wat orthodoxer in hun stijl, maar verras­ sen dan met virtuoze cello­solo's (Curlew) of exotische (Japanse) zang, zoals Bosho. Een intensieve tournee, dertig con­ certen in dertig dagen, brengt ons nu zes groepen die aan The Knittig Fac­ tory verbonden zijn. Maandag drie acts in het BIM­huis en dinsdag drie in Paradiso. Eens kijken of de geest van Soho het kan vinden met zijn Amsterdamse tegenhangers.

Sonny Sliarrock: scheurende gitaargeluiden hen die muzikale grenzen zouden gaan verleggen. Invloeden van de rock 'n roll, blues en country western, kortom de hele Amerikaanse

muziekhistorie wordt gebruikt om aan de vastgeroeste jazz een eigentijds geluid te geven. Op de elpees "Live at the Knitting

Curlew, Jazz Passengers, Myra Melford Trio, maandag 16 apnl, in het BIM-huis {Oude Schans 73), aanvang 21.00 uur, ƒ 20,-. (OJP-korting), Sonny Sharrock Band, Bosho, Miracle Room, dinsdag 17 apnl in Paradiso, aanvang 21 00 uur, ƒ 15,- + lidmaatschap.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen