Ad Valvas 1989-1990 - pagina 129

/\D\pL\7\S

13 OKTOBER 1989

e n in sommige colleges zijn d e parttimers zelfs in d e meerder­ heid. "Velen v a n h e n zouden wel voor hele d a g e n willen werken, m a a r daarvoor betaalt het on­ derwijs te slecht. In e e n bedrijf kun je twee of drie keer meer verdienen. En er zijn ook colle­ g e s die d e voorkeur g e v e n a a n parttimers omdat ze goedkoper zijn. Het gevolg is wel dat d e colleges bevolkt worden met mensen die niet alleen op on­ derwijs zijn gefixeerd. Dat is niet ongunstig voor e e n onder­ wijsinstelling, die zich vroeger placht terug te trekken achter d e h o g e muren v a n d e c a m p u s . Als je nu kijkt n a a r e e n stad als Miami, d a n zie je wat e e n wel­ d a a d het k a n zijn als je e e n college midden in d e stad legt. Dat is g e b e u r d met Miami D a d e Community College; je moet er d w a r s doorheen als je door d e stad loopt. Ik h e b d a a r zelf e e n tijdje gewerkt e n h e b zo kunnen zien, dat je op die manier groe­ pen uit d e samenleving bereikt, die vroeger altijd uitgesloten w a r e n v a n dit soort onderwijs.

De 'lerende samenleving' is in aantocht. Nu menselijke kennis d e belangrijkste b e s t a a n s b r o n a a n het worden is, k a n ons le­ ven niet meer verlopen l a n g s d e rechte lijn ­ eerst d e studie, d a n d e b a a n , d a n pensioen ­, m a a r langs e e n stippellijn w a a r wer­ ken, sociale activiteiten e n stu­ die elkaar voortdurend afwisse­ len. De kennisoverdracht krijgt vele gezichten. Het traditionele onderwijs verliest zijn monopo­ lie door d e concurrentie uit aller­ lei hoeken, zoals bedrijfsoplei­ dingen e n gespecialiseerde on­ derwijsinstituten. De traditione­ le instellingen zullen zich moe­ ten a a n p a s s e n om het hoofd boven water te houden. In elk geval moeten zij studenten niet meer vol p o m p e n met feiten, m a a r ze leren om te leren. Uni­ versiteiten zullen meer n a a r bui­ ten moeten treden e n nieuwe vormen v a n onderwijs moeten bedenken, die vooral d e vol­ wassenen aanspreken.

Jacques Herraets Dat is kort gezegd d e learning society, e e n begrip w a a r m e e d e Amerikaanse hoogleraar Patri­ cia Cross in eigen land e e n gro­ te reputatie als onderwijskundi­ g e heeft opgebouwd. H a a r cur­ riculum vitae, dat e e n leeftijd v a n 63 j a a r e n acht kantjes be­ strijkt, vermeldt elf eredoctora­ ten, diverse person of the year­ titels, e e n l a n g e lijst lidmaat­ s c h a p p e n v a n overheidscom­ missies, zes eigen b o e k e n e n twintig boeken met co­auteurs. Het curriculum eindigt met d e mededeling d a t Pat Cross U o p speciaal verzoek e e n publica­ tielijst v a n ruim honderd artike­ len k a n d o e n toekomen. Twee weken g e l e d e n heeft Pa­ tricia Cross het eerste buiten­ landse eredoctoraat a a n h a a r collectie kunnen toevoegen. Dat g e b e u r d e in Heerlen, w a a r d e Open Universiteit h a a r eerste lustrum vierde. Cross is sinds vorig j a a r hoogleraar onder­ wijskunde a a n d e University of California in Berkeley. Daar­ voor w a s ze acht j a a r l a n g als hoogleraar verbonden a a n d e onderwij skundigenopleiding v a n Harvard.

Derde golf Het begrip 'lerende samenle­ ving' heeft alles te m a k e n met d e 'derde golf'­theorie v a n Alv in Toffler. Na d e agrarische sa­ menleving, w a a r i n l a n d d e voornaamste produktiefactor was, volgde d e industriële sa­ menleving, w a a r i n machines e n energie d e v o o r n a a m s t e pro­ duktiefactoren w a r e n . De indus­ triële samenleving m a a k t mo­ menteel plaats voor d e informa­ tiemaatschappij, w a a r i n men­ selijke kennis d e belangrijkste factor is. "Een goed idee k a n mUjoenen dollars w a a r d zijn. Dat kun je met katoen plukken of e e n stoonmiachine nooit ver­ dienen," zegt Cross. "Daarom moeten we onze kennis voortdu­ rend op peil houden. A a n Ame­ rikaanse universiteiten is nu al meer d a n veertig procent v a n d e studenten ouder d a n 25 jaar. Driekwart v a n die groep stu­ deert in deeltijd n a a s t het werk of a n d e r e sociale activiteiten. Veel m e n s e n h e b b e n al b e g r e ­ pen dat studeren e e n levenslan­ g e noodzaak is. Het leven be­ staat niet meer uit d e drie bouw­ stenen studie­werk­pensioen die je netjes op elkaar stapelt. Werken, studeren, je vrije tijd gezond b e s t e d e n lopen door el­ kaar. Dat is g e e n kwestie v a n e e n bewuste keuze, m a a r e e n noodzaak, o m d a t d e m a a t ­ schappij voortdurend in b e w e ­ ging is. Je kunt niet meer e e n heel leven p l a n n e n als je een­

S

Nu is er voor iedereen p e r m a ­ nent d e k a n s a a n w e z i g om d e d r a a d v a n e e n mislukte school­ carrière weer op te pakken. En reken m a a r , als die m e n s e n bin­ n e n zijn, laten w e ze niet zo­ m a a r a a n hun lot over! Als w e zien dat ze niet goed kunnen lezen of spreken, b e g i n n e n w e d a a r eerst mee. O p die manier m a a k je het onderwijs tot hoek­ steen v a n je sociale politiek. Patricia Cross: "Je kunt niet meer een heel lev en plannen voortdurend je kennis bijwerken."

als je eenentwintig

bent, je moet Foto Franco Gon

Amerikaanse onderwijskundige benadrukt b e l a n g v a n levenslang leren

'Een goed idee kan miljoenen dollars waard zijn' Universiteiten moeten zich steeds meer richten op de 'permanente' student: de volwassene die steeds weer terugkeert op de onderwijsmarkt. Daarom moe­ ten zij de studenten niet volproppen met snel verouderende informatie, maar hun leren te studeren, zo meent de Amerikaanse onderwijskundige Patricia Cross, die eind vorige maand een eredoctoraat van de O pen Universiteit kreeg. entwintig bent, je moet voortdu­ rend je kennis bijwerken." Een a n d e r kenmerk v a n d e le­ rende maatschappij d a t Cross met eigen o g e n ziet groeien is het enorme a a n b o d v a n scho­ ling: "Industrie, overheid, vak­ bonden, d e kerken, liefdadige organisaties, musea, het m a a k t e e n dynamische indruk: zoveel m e n s e n die willen leren e n zo­ veel die willen onderwijzen. O n s hoger onderwijs heeft m a a r e e n d e r d e v a n het totale onderwijspakket voor volwas­ senen in h a n d e n . D a a r is m e n al l a n g blij mee, want dankzij die toeloop v a n volwassenen heeft het hoger onderwijs d e daling v a n het a a n t a l dagstudenten als gevolg v a n d a l e n d e geboor­ tecijfers kunnen o p v a n g e n . De overige twee d e r d e v a n het on­ derwijs wordt door alle mogelij­ ke instanties a a n g e b o d e n , die alles te bieden h e b b e n w a t e e n coUege ook biedt. Je kunt aUes krijgen: studiepunten, e e n titel, promotie op je werk, praktische v a a r d i g h e d e n of gewoon intel­ lectuele bevrediging. De Ameri­ k a a n s e industrie geeft jaarlijks 30 miljard dollar uit a a n b e ­ drijfsopleidingen, terwijl alle vijftig staten s a m e n 23 miljard uitgeven a a n hoger onderwijs.

IBM bijvoorbeeld heeft zesdui­ zend vaste docenten in dienst." Hoe dicht het traditionele onder­ wijs en het onderwijs v a n d e overige a a n b i e d e r s elkaar g e ­ n a d e r d zijn, illustreert Cross met p a s s a g e s uit d e doelstellingen v a n het IBM­onderwijs e n e e n p a s s a g e uit e e n studiegids. IBM biedt zijn werknemers "funda­ menteel onderwijs n a a r eigen keuze, die het individu e e n bre­ d e r e basis verschaft door per­ soonlijke talenten beter tot hun recht te laten komen." En uit d e studiegids v a n e e n willekeurig college citeert Cross d e om­ schrijving v a n d e specialisatie 'Luchtvaartreservingen': "Be­ reidt d e student voor op werk in d e luchtvaartsector door h e m vertrouwd te m a k e n met reser­ veringen, vluchtschema's e n luchtroutes".

Concurrent Cross: "Je ziet hoe d e rollen ver­ a n d e r e n . Vroeger ging je e r v a n uit dat het traditionele onderwijs d e vorming v a n d e persoonlijk­ heid voorop stelde e n dat be­ drijven alleen opleidingen g a ­ ven om d e economische w a a r ­ d e v a n hun werknemers te ver­ hogen. M a a r d a t onderscheid

tussen onderwijs e n training vervaagt steeds meer. Het be­ drijfsleven is e e n echte concur­ rent voor het onderwijs gewor­ den. Het is zelfs mogelijk a c a d e ­ mische titels te h a l e n met e e n bedrijfsopleiding, v a n bachelor tot e e n Ph.D. A a n d e a n d e r e kant bieden d e universiteiten cursussen a a n die g e e n titels of diploma's opleveren. Dat kun je alleen d o e n als je e e n heel goe­ d e universiteit bent met e e n n a a m op onderzoeksgebied. In Berkeley h e b b e n w e 350.000 cursisten, die a a n e e n of a n d e r e vorm v a n p e r m a n e n t e educatie doen. D a a r v a n heeft driekwart al e e n titel. En het is trouwens niet moeüijk om achteraf toch studiepunten of e e n titel te krij­ g e n voor curussen die je vroe­ ger ooit bij e e n a n d e r gelopen hebt. D a a r zijn universiteiten heel makkelijk in geworden, nu iedere inschrijving telt." Cross verwacht dat over vijf j a a r d e helft v a n alle Ameri­ k a a n s e studenten in het hoger onderwijs in deeltijd studeert. De groei v a n het a a n t a l docen­ ten dat parttime werkt is n o g spectaculairder. Een d e r d e v a n het wetenschappelijk p e r s e n e ^ heeft n a a s t het werk a a n e e n college e e n a n d e r e werkkring

Selectie Cross vindt het tamelijk onzin­ nig dat er in Nederland stem­ m e n o p g a a n , zoals vanuit d e Adviesraad voor het Hoger on­ derwijs, om met e e n b e r o e p op kwaliteitsbewaking d e t o e g a n g tot d e universiteit moeilijker te maken. "Dat kun je d o e n als je er zeker v a n bent dat je echt niet beter kunt werken d a n je al doet. M a a r ook al ken ik d e situ­ atie in Nederland niet zo goed, ik weet zeker dat het niet zo is. In d e meeste Europese l a n d e n geldt net als in d e Verenigde Staten n o g steeds het frontloa­ ding system: stop zoveel moge­ lijk feiten in e e n student, die hij moet herhalen op zijn e x a m e n . Als je zo onderwijs geeft ver­ keer je n o g steeds in d e veron­ derstelling dat die student zijn hele leven met die kennis moet zien rond te komen. Dat g a a t a l l a n g niet meer op. Wat je nodig hebt zijn levenslang lerende mensen, die d e vaardigheid e n d e bereidheid bezitten om hun kennis steeds opnieuw te laten aanvullen. Daarvoor h e b je als docent e e n heel a n d e r e menta­ liteit nodig, die uitgaat v a n het respect voor d e talenten v a n e e n leerling e n niet v a n wat jij er als irontloader a a n kwijt wü. Alvin Toffler zecft het zo: d e re­ d e n w a a r o m scholen het tegen­ woordig zo moeilijk hebben, is dat ze in plaats v a n d e toekomst het verleden simuleren. Wat je voor studenten moet d o e n is dat je ze leert leren. D a a r m e e be­ wijs je hun p a s echt e e n dienst e n je geeft ze plezier in hun stu­ die. Leer ze e e n g o e d e a n a l y s e of synthese te m a k e n of hun . kennis toe te passen; dat is veel belangrijker d a n feitenkennis. Die v a a r d i g h e d e n kunnen zij overal gebruiken w a a r zij m a a r willen, of het nu is om hun m a r k t w a a r d e te verbeteren of e e n beter mens te zijn of om d e vrije tijd zinvoUer te besteden."B

Jacques Herraets is redacteur van het Maastrichtse universiteitsblad Observant

l

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen