Ad Valvas 1989-1990 - pagina 526

AO VALVAS 31 MEI 1990

PAGINA 6

'Het is psychisch, ik kan niets vinden' Psychiater Frank Koerselman: arts is onvoldoende geschoold in behandelen van niet­ lichamelijke klachten Frank van Kolfschooten "Het is psychisch, meneer. Ik lean niets vinden." Meer dan de helft van de patiënten die een huisarts opzoe­ ken met een klacht, heeft geen aan­ toonbare lichamelijke afwijking. Vreemd genoeg leren artsen (specia­ listen niet uitgezonderd) tijdens hun studie nauwelijks iets over de psychi­ sche aspecten van ziekte. Frank Koerselman, psychiater in het Sint Lucas Ziekenhuis in Amster­ dam, verwonderde zich hier al tijdens zijn medische studie over, en die ver­ wondering mondde uit in het proef­ schrift 'Integratief medisch denken', waarop hij vrijdag 18 mei promoveer­ de. "Artsen die zich niet bekomme­ ren om de psychopathogenetische wortels van ziek­zijn, hanteren een reductionistisch medisch model en doen daarmee hun patiënten te kort." Wat leert een arts dan eigenlijk tij­ dens zijn opleidin g? "Ik beweer niet dat men helemaal geen aandacht schenkt aan psychi­ sche factoren, want dat gebeurt wel. Huisartsen worden geschoold in de problemen die zich in het arts­patient contact voordoen en in rouwbegelei­ ding. Maar systematisch onderwijs over psychische factoren die lot psy­ chische en psychosomatische stoor­ nissen leiden, bestaat niet. Hel is in ieder geval niet te vergelijken met wat studenten leren over anatomie en fysiologie. Artsen leren geen metho­ dieken om psychische klachten te be­ grijpen. Ze leren wel theorieën van diverse therapiescholen, maar in de dagelijkse praktijk kunnen ze daar niets mee." "Het komt wel voor dat een arts een patient onderzoekt en niets kan vin­ den. De arts stelt de patient dan ge­ rust, maar die blijkt helemaal niet op­ gelucht. Hij is zelfs boos, want hij had iets willen hebben. Bij het vak medi­ sche psychologie leren studenten wel hoe ze moeten reageren op dit soort patiënten, maar ze leren niet waarom patiënten soms zo reageren op hun arts."

Intuïtie Is het bij psychische klachten met voldoende als een arts in eerste in­ stantie afgaat op zijn common sen­ se? "Vele somatische ziektes zijn ook met common sense te begrijpen, maar dan vindt iedereen het logisch dat een arts daar toch voor moet studeren. Waarom zou dat bij psychologische factoren niet nodig zijn? Bovendien is common sense of intuïtie opge­ bouwd uit stappen. Je ziet iets en ver­ bindt dat met ervaringen die je al hebt. Het is van wetenschappelijk be­ lang dat die stappen expliciet worden gemaakt." "Bij psychotherapieën wordt vaak ge­ zegd: 'Ja, dat kan de kapper ook.' De kapper kan het alleen niet systema­ tisch. Bij sommige problemen mis­ schien nog wel, maar bij andere juist

niet. De kapper heeft begrip voor problemen die inderdaad heel goed te begrijpen zijn, maar artsen worden vaak geconfronteerd met klachten die op het eerste gezicht onbegrijpe­ lijk zijn. Waarom doen mensen din­ gen die heel slecht voor ze zijn? Waarom zijn mensen niet blij als ze genezen zijn? En waarom worden ze boos als je ze juist probeert te helpen? Dat soort zaken moet je wetenschap­ pelijk in kaart brengen en dat leren huisartsen en specialisten niet goed. De hele geneeskunde is de afgelopen vijftig jaar gericht geweest op licha­ melijke processen, terwijl dat niet per se de definitie van geneeskunde hoeft te zijn." Maar de maatschappij is na de oorlog toch juist en orm gepsychologiseerd ? Waarom is dat n iet gebeurd in de ge­ neeskunde? "Dat is waar, en er is daarom na de oorlog ook een opbloei geweest van de antropologische en psychosomati­ sche geneeskunde. Maar die richtin­ gen zijn hun invloed kwijtgeraakt omdat hun theorieën niet bleken te kloppen. Tegelijkertijd is door de groei van de medische technologie steeds meer aandacht gekomen voor de technische kant van de genees­ kunde, en dan vooral voor de specta­ culaire ingrepen. Maar het grootste deel van de patiënten in de gezond­ heidszorg heeft klachten die vanzelf overgaan of chronische klachten, zo­ als reuma. We moeten gewoon con­ stateren dat de ziektes die het meeste voorkomen nog slecht behandelbaar zijn en dat we onze onderzoeksgelden zo verdelen dat die niet de meeste aandacht krijgen. Dat geldt niet al­ leen voor Nederland, maar wereld­ wijd." "Er is een vertekend beeld onstaan door de overdreven aandacht voor spectaculaire resultaten. Daarom staat de hartchirurg bovenaan in de hiërarchie, want die doet iets specta­ culairs. De revalidatiearts staat on­ deraan de ladder. De rijdende psychi­ ater in Amsterdam staat ook in hoog aanzien, want die voorkomt dat een man van het dak af springt. Maar de psychiater die een psychotische pa­ tient met heel veel moeite een beetje overeind houdt telt weer veel minder mee." "Het gaat niet alleen om genezen in de geneeskunde, ook al is dat het mooiste, maar ook om het draaglijk maken van lijden, en dat gaat het bes­ te op grond van inzicht. Inzicht bete­ kent niet per definitie dat een arts een klacht ook kan behandelen. Soms moet hij concluderen dal hij er­ gens niets aan kan doen. Hij moet er dan rekening mee houden dat pa­ tienten in hun onmacht vaak terug­ vallen op kinderlijke verwachtingen en verlangens. De ans schrijft dan soms een pil of een drankje voor, om­ dat de patient dal graag wil. Artsen zouden beter moeten begrijpen dat ze voor zieke mensen een vader­ of moederrol hebben, en dat ook niet erg moeten vinden."

Frank Koers elman: 'Mensen zijn niet s plijtbaar in lichaam en gees t.' Foto Bram de Hollander

Je hoort patiënten vaak klagen over botte, autoritaire arisen die n auwe­ lijks luisteren en weinig medeleven tonen. Heeft dat ook te maken met een onvoldoende psychologische scho­ ling. "Ik denk dat je dat soort mensen in iedere beroepsgroep kunt tegenko­ men en dal dat niet specifiek gebon­ den is aan de medische sector. Je hebt ook genoeg autoritaire ambtena­ ren achter het loket. Hel verschil is natuurlijk dal patiënten zich vaak angstig en machteloos voelen. Maar ik denk dat artsen vaak wel degelijk medelijden kunnen opbrengen, dat is emotioneel niet zo moeilijk." "Maar er zijn ook ontzettend veel pa­ tienten die ergernis en woede oproe­ pen doordat ze zich afhankelijk ma­ ken of doordal ze inadequaat reage­ ren. De grote problemen ontstaan bij de patiënten met reacties die niet di­ rect invoelbaar zijn. Daar geldt des te meer dat je moet hebben geleerd om te begrijpen waar dal vandaan komt. Autoritair gedrag kan een kwestie van karakter zijn, maar bepaalde art­ sen vluchten op die manier ook voor hun eigen gevoelens van onmacht. In mijn proefschrift laat ik zien wat art­ sen moeten leren om in zulke situa­ ties een handvat te hebben. Dat kan ertoe leiden dat ze minder hun toe­ vlucht hoeven te nemen tot autoritair gedrag, en dat ook als een zwaktebod gaan zien."

Samenvoegen

Advertentie STUDIEBOEKEN HET HELE JAAR DOOR 6e verdieping: geneeskunde, verpleegkunde, fysiotherapie, alternatieve geneeswijzen 5e verdieping: modem antiquariaat 4e verdieping: psychologie, pedagogiek, onderwijs, sociologie, politicologie. Filosofie, theologie, geschiedenis 3e verdieping: rechten 2e verdieping: economie, exacte wetenschappen, informatica, techniek leverdieping: taalkunde, woordenboeken, buitenlandse literatuur begane grond: literatuur, kunst, kinderboeken, informatief, hobby openingstijden: maandag 13.00­17.30, dinsdag t/m vrijdag 9.00­17.30, donderdagavond 19.00­21.00, zaterdag 10.00­17.00 uur.

Schellema Holkema Vermeulen boekverkopers Koningsplein 20 Amsterdam telefoon 020 26 7212

Artsen zijn onvoldoende geschoold In de psychi­ sche aspecten van ziek­ tes, schrijft psychiater Koerselman In zijn _ proefschrift. "Ze zouden moeten begrijpen dat ze voor zieke mensen soms een vader­ of moederrol hebben, en ze mogen het niet erg vinden als patiënten lastige, onvolwassen verlangens hebben."

tientallen boekcnipectialukcn In één pand

Neem n u bijvoorbeeld een huisarts. Die heeft toch helemaal geen tijd om het levensverhaal van een patient te achterhalen? Dat is toch vaak n odig om een goede diagnose te stellen? "Dal kan inderdaad geen vijf­minu­ ten­werk zijn. Ik zie niet in waarom er geen intensieve huisartsgenees­ kunde zou kunnen bestaan met in­ tensieve gesprekken. Operaties mo­ gen toch ook lang duren. Bovendien worden de wachtkamers van huisart­ sen steeds minder vol, omdat er een tendens is om de praktijken te ver­ kleinen. Wal mij betreft zouden goed geschoolde huisartsen het werk van de RIAGG's (instellingen voor geeste­ lijke gezondheidszorg, FvK) kunnen overnemen. De scheiding tussen de

lichamelijke en de geestelijke gezond­ heidszorg is heel slecht. Mensen zijn niet splijtbaar in lichaam en geest. Er zijn ook veel patiënten die een verwij­ zing van de huisarts naar een RIAGG als een afwijzing beschouwen. Dat is al helemaal het geval bij de groeien­ de groep van migranten. Ik denk ove­ rigens niet dat mijn voorstel om de li­ chamelijke en geestelijke gezond­ heidszorg samen te voegen nu al praktisch haalbaar is." Maar is het theoretisch dan wel haal­ baar? Een veelgehoorde kritiek op de RIAGG's is dat de selectiegesprekken die ze voeren een vrij willekeurig re­ sultaat hebben omdat hun diagn osti­ sche modellen veel te vlak zijn . Is het fundament van de geestelijke ge­ zondheidszorg n iet veel te zwak? "Ja, dat is wel zo. Het systematisch reconstrueren van een psychopalho­ genese, van de oorzaken van iemands psychische klachten, gebeurt ook in de psychiatrie en de geestelijke ge­ zondheidszorg absoluut onvoldoende, of vaak ook helemaal ni«t. Dat is nu juist de leemte die ik heb willen vul­ len in mijn proefschrift. Wat men doet is classificeren en vervolgens past men daar dan de theorie van een bepaalde psychotherapeutische school op toe. Beslissingen worden vaak genomen op gronden die niet direct zijn te herleiden tot de klacht van de patient." "In de internationale psychiatrie wer­ ken we nu met het model DSM­III, maar dat is alleen maar een indeling aan de hand van symptomen, en daar kun je geen diagnose mee stellen. Toen het model in 1980 werd geïn­ troduceerd was het een hele vooruit­ gang, want er werd minder gespecu­ leerd over oorzaken. Maar nu tien jaar later zie je toch dat het wordt ge­ hanteerd alsof de oorzaak, de patho­ genese, toch bekend is. Terwijl het werk nog moet beginnen als je een klacht hebt ingedeeld volgens de af­ spraken van DSM­III. Ik zie het mo­ del als een overgangsfase. We moeten weer terug naar het beschrijven van symptomen en het beschrijven van pathogenetische processen, en dat kunnen dan zowel de lichamelijke als de psychische processen zijn."

Heeft de psychoanalyse n iets te bie­ den wat dat betreft? U bent toch ook psychoanalyticus? "De psychoanalytische theorie be­ steedt inderdaad wel veel aandacht aan de pathogenese, en bevat ook ele­ menten die aansluiten bij moderne ontwikkelingen in de wetenschap. Ik denk dan aan verlangens, vervorming van verlangens, afweer tegen on­ macht, dat soort dingen. Dat soort begrippen van de psychoanalyse is buitengewoon waardevol. Daarnaast bevat de klassieke psychoanalyse een stelsel van begippen die niet direct betrekking hebben op wat er indivi­ dueel gebeurt bij een patiënt, de zo­ genaamde meta­psychologie. Die meta­psychologie bevat vergelijkin­ gen die ontleend zijn aan de hydrau­ lica en de leer van elektrische stro­ men. Dat deel is nu verouderd, hoe­ wel het in de tijd van Freud zelf een verheldering was. Dat begrippenap­ paraat moet dus herschreven wor­ den." Waarom gaat het vaak zo geheim­ zinnig toe onder psychoanalytici? Als hun theorieën inderdaad zulke waardevolle elementen bevatten zou­ den ze toch juist de openbaarheid moeten zoeken en hun discussies met voornamelijk in besloten kring moe­ ten voeren? "Daar zijn twee redenen voor. Ten eerste zijn psychoanalytici in het iso­ lement gedrongen, omdat ze niet se­ rieus werden genomen. Ze hebben niet altijd vrijwillig het isolement ge­ kozen, zoals wel eens wordt gezegd. De andere reden is dat iedereen altijd mee wil discussieren met psychoana­ lytici en vergeet dat de opleiding tot analyticus tien jaar duurt. In die zin lijken ze op chirurgen. Maar bij chi­ rurgen haalt niemand het in zijn hoofd om mee te willen praten, zo­ lang hij niet weet wat er in de behan­ delkamer gebeurt. Maar desondanks vind ik dat psychoanalytici inderdaad meer moeten discussieren met bui­ tenstaanders."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen