Ad Valvas 1989-1990 - pagina 59

PD\P3]^PS

8 SEPTEMBER 1989 Poliklinische kankerpatiënten voor het eerst op pijn onderzocht

'Pijn d r a a g je, d a a r zeur je niet over' Zestien procent van de patiënten die ooit zijn behan­ deld tegen kanker, heeft pijn. Over het algemeen wordt die pijn niet goed bestreden. Het is voor het eerst in Nederland dat een groep poliklinisch behandelde kan­ kerpatiënten is onderzocht op pijn. "Een vergeten, maar niet onbelangrijke groep", vertelt klinisch psycho­ loge drs. Karin Dorrepaal. Vandaag promoveert zij a a n de VU op het proefschrift over dit onderwerp. "Pijn heeft veel invloed o p het plezier in het leven. Zo wordt zeventig procent v a n d e patiën­ ten beperkt in d e dagelijkse b e ­ zigheden e n bij e e n op d e drie verslechterd d e relatie met d e partner," zegt Karin Dorrepaal. Ze d e e d h a a r onderzoek in sa­ menwerking met het Antonie v a n Leeuwenhoekhuis e n d e Universiteit v a n Amsterdam. In totaal zijn 240 o p g e n o m e n e n 914 poliklinisch b e h a n d e l d e p a ­ tiënten o n d e r v r a a g d over hun eventuele pijn. Ongeveer e e n op d e drie Ne­ derlanders krijgt kanker e n e e n op d e vier overlijdt a a n deze ziekte. Omdat kariker steeds meer e e n chronische ziekte is e n het a a n t a l m e n s e n d a t kanker krijgt stijgt, groeit d e belangstel­ ling voor d e kwaliteit v a n het leven v a n kankerpatiënten. Dat d e pijn die d e b e h a n d e l i n g tegen kanker veroorzaakt, d e kwaliteit v a n het leven e r g k a n bedreigen, blijkt uit het v e r h a a l v a n e e n 57­jarige g e h u w d e vrouw die drie j a a r g e l e d e n e e n borstamputatie onderging, waarover de promovenda schrijft in h a a r proefschrift. Sinds deze vrouw kanker heeft, is er zeer veel v e r a n d e r d in h a a r leven. Ze is e r g nerveus. H a a r echtgenoot heeft het ziek­ teproces niet kunnen verwerken e n d e gevolgen heeft hij even­ min kunnen accepteren; hij

heeft h a a r sinds d e b e h a n d e ­ ling nooit meer n a a k t gezien. Praten over d e ziekte d o e n ze nooit. Trappen lopen, tillen, vooroverbuigen e n bukken k a n ze door d e pijn slechts met moei­ te. De sociale contacten die ze h a d zijn verminderd; m e n s e n zijn weggebleven. Bovendien k a n ze d e drukte niet meer zo goed verdragen, want ze is te moe door d e pijn. Uit Dorrepaals onderzoek blijkt dat v a n d e groep kankerpatiën­ ten die in het ziekenhuis ligt, vijf­ enveertig procent pijn heeft. Meestal door druk of groei v a n het tumor. Van d e zestien pro­ cent poliklinische patiënten die pijn heeft, w a s dat in 63 procent het gevolg v a n d e behandeling; bijvoorbeeld chemo­ of radio­ therapie.

Borstkanker Vooral borsikankerpatiënten ondervinden veel pijn v a n d e behandeling; zesentwintig pro­ cent tegenover het totale gemid­ delde v a n zestien procent. Dor­ r e p a a l v r a a g t zich af of bij deze patiënten n a a s t d e pijn v a n d e chirurgische b e h a n d e l i n g ook psycho­sociale factoren mee­ spelen: "Het cosmetische resul­ taat v a n e e n borstbesparende operatie is niet altijd e v e n fraai. Het lichaamsbeleven, het body­ image, het vrouw­gevoel e n d e

Diana Doornenbal sexualiteit worden a n d e r s . De verwerking d a a r v a n k a n d e pijn beïnvloeden." Om d e pijn d r a a g b a a r te hou­ den, kunnen n a a s t bijvoorbeeld fysiotherapie, alternatieve ge­ neeswijzen of hypnose, pijnstil­ lers uitkomst bieden. Uit Dorre­ p a a l s onderzoek blijkt echter dat met het ontslag uit het zie­ kenhuis bij d e helft v a n d e p a ­ tiënten het slikken v a n d e pijn­ stülers afneemt. Volgens d e pro­ m o v e n d a vooral doordat men­ sen verkeerde ideeën h e b b e n over pijnstillers: "Ze zijn b a n g e r a a n verslaafd te raken. Voor­ al Amsterdammers, die vergelij­ ken het met d e verslaving v a n d e junks. Dat is onterecht; het steeds op zoek zijn n a a r d e vol­ g e n d e dosis, die psychologische afhankelijkheid v a n drugs, zo­ als je dat bij junks ziet, d a a r h e b b e n kankerpatiënten g e e n last van." Ook artsen schromen v a a k om voldoende pijnstülers toe te die­ nen, omdat ze d a a r m e e onte­ recht d e n k e n d e dood te ver­ snellen. Bovendien is er grote vrees voor bijwerkingen. Ook schrijven artsen niet zelden ver­ keerde pijnstülers voor. Dorre­ p a a l vindt het schrikbarend h o e weinig zij v a n pijnstillers afwe­ ten. G o e d e voorlichting a a n zo­ wel artsen als patiënten over d e werking e n bijwerking zou dit knelpunt in d e pijnbestrijding kunnen w e g n e m e n , beveelt d e promovenda a a n in h a a r proef­ schrift. Alhoewel d e pijn v a n d e polikli­ nische patiënten niet minder is d a n die v a n h e n die in het zie­ kenhuis liggen, is hij psychisch beter te accepteren, vertelt Dor­

Inspectie­rapport 'oppervlakkig', vindt onderwijscoördinator

Met kunstgeschiedenis a a n de VU valt het best mee De studierichtingen kunstgeschiedenis in Nederland leveren een te laag percentage afgestudeerden af. Het studietempo ligt te laag en het werkgelegenheidsper­ spectief is niet best. Dit is de conclusie van de Inspectie Hoger Onderwijs na een onderzoek onder de zes vak­ groepen en faculteiten. De inspectie schrijft deze gebre­ ken toe aan de onderwijsorganisatie, de slechte contro­ le op de studievoortgang en de onvoldoende begelei­ ding van de studenten. raalrendement is 50% a a n d e Drs.H.M. Hülsmarm. onderwijs­ VU e n niet 34 %, zoals in het coördinator v a n kunstgeschie­ rapport v a n d e inspectie te vin­ denis a a n d e VU, is niet erg te d e n is. spreken over het werk v a n d e twee inspecteurs, die in actie Dat lijkt e e n raadsel, omdat zijn gekomen n a e e n verslag in Hülsmann immers zelf d e getal­ NRC Handelsblad over d e jaar­ len heeft o p g e g e v e n a a n d e in­ vergadering v a n d e Vereniging spectie. Ze h a d echter g e e n a n ­ v a n Nederlandse Kunsthistorici d e r e keus, omdat ze vond d a t ze eind 1988. het officiële cijfer moest g e v e n a a n d e inspecteurs, zoals dat te "Ze zijn erg oppervlakkig te vinden is in d e z o g e n a a m d e werk g e g a a n . De cijfers klop­ AMOS­rapportage, die verslag p e n niet en ze d o e n uitspraken doet v a n d e studierendementen over zaken die ze ons niet e e n s v a n d e verschillende studierich­ g e v r a a g d hebben." tingen. "De AMOS­rapportage Volgens het rapport heeft is e e n nuttig instrument, m a a r slechts 52 % v a n d e studenten geeft niet meer d a n e e n onder­ die in 1982 a a n d e VU met grens v a n het a a n t a l studenten kunstgeschiedenis zijn begon­ n e n d e propedeuse g e h a a l d . ^dat d e p r o p a e d e u s e e n het doc­ toraal e x a m e n haalt." Volgens Hülsmann ligt het juiste Het AMOS­systeem laat alleen p e r c e n t a g e op 76%. Het docto­

Frank van Kolfschooten zien of e e n student die als eer­ stejaars e e n studie begint a a n d e VU ook zijn p r o p a e d e u s e of doctoraal haalt bij d e studie­ richting w a a r hij of zij is begon­ nen. Verandert d e student v a n studierichting, zwaait hij om n a a r e e n bovenbouwstudie die toegankelijk is met d e b e h a a l d e propaedeuse (archeologie, woord e n beeld) of studeert hij a a n e e n a n d e r e universiteit af in dezelfde studierichting, d a n is dit niet in d e cijfers terug te vin­ den. Ook studenten die op a a n ­ trekkelijke doctoraalprogram­ ma's op d e VU afkomen, omdat d e universiteit w a a r ze hun pro­ paedeuse hebben gehaald hen niet bevalt, worden niet geregis­ treerd. \ Hülsmann:"Er zijn in 1982 zes studenten kunstgeschiedenis overgestapt n a a r archeologie, vijf d a a r v a n zijn nu afgestu­ deerd. We h e b b e n er zeven stu­ denten met e e n Utrechtse pro­ p a e d e u s e bijgekregen e n die zijn nu allemaal afgestudeerd. Al die studenten ontbreken in d e officiële cijfers."

repaal: "J e kunt beter last h e b ­ b e n v a n e e n litteken, wat bete­ kent dat je v a n je tumor verlost bent, d a n pijn, veroorzaakt door d e tumor w a a r je misschien ook nog e e n s a a n dood gaat." Spanning e n nervositeit s t a a n b o v e n a a n d e lijst v a n pijnverer­ g e r e n d e factoren. "Het hele li­ c h a a m s b e l e v e n v a n patiënten die ooit d e d i a g n o s e kanker h e b b e n g e h a d , is a n d e r s . Als wij pijn in onze buik hebben, b e d e n k e n w e eerst w a t w e gis­ teren g e g e t e n hebben, e e n kan­ kerpatiënt denkt m e t e e n 'oh, er zit vast w a t fout!'. Dat veroor­ zaakt spanning, w a a r d o o r d e pijn erger wordt. En d a a r wordt d e patiënt weer zenuwachtig van, e e n vicieuze cirkel. Vrien­ d e n e n familie kunnen die pijn weer verzachten door op b e ­ zoek te g a a n , heeft Dorrepaal onderzocht: "Door d e afleiding lijkt d e pijn minder, het is er n o g wel, m a a r ze voelen het niet zo erg, 't g a a t wat n a a r d e achter­ grond." In d e spreekkamer bij d e huis­

Karin Dorrepaal: 'Communicatie pijn moet veel beter worden.' Hülsmann v r a a g t zich af hoe d e commissie d e conclusie heeft kunnen trekken dat d e begelei­ ding in d e doctoraalfase zo slecht is. "De inspecteurs h e b ­ b e n ons niet e e n s v r a g e n g e ­ steld over onze manier v a n be­ geleiden, dus dat h e b b e n ze d a n zeker uit d e studiegids ge­ h a a l d . D a a r staat echter niet in dat onze studenten begeleid worden bij het schrijven v a n hun werkstuk in het t w e e d e j a a r e n bij het schrijven v a n d e doc­ toraalscriptie. We g e v e n ook in­ tensieve begeleiding bij e e n project dat wij h e b b e n opgezet bij het Frans Halsmuseum." Ze erkent dat d e begeleiding al­ tijd beter kan, m a a r d a n moeten d a a r wel d e middelen voor zijn e n die zijn er niet meer sinds d e grote bezuinigingen v a n het af­ gelopen decennium. "Het is prachtig om die kreten op p a ­ pier te zetten, m a a r wat moet je ermee als er g e e n geld voor is."

Vreemd Ook d e a a n b e v e l i n g v a n d e commissie om landelijke voor­ lichting te g e v e n over d e k a n s e n op e e n b a a n n a e e n studie kunstgeschiedenis, vindt Hüls­ m a n n vreemd. "ledere faculteit vertelt dat a a n a a n k o m e n d e studenten als ze zich komen oriënteren, dus ik zie het nut niet in v a n zo'n bundeling. Dat geeft alleen m a a r extra werk." De ironie wil dat d e Inspectie Hoger Onderwijs h a a r werk is b e g o n n e n n a e e n bericht in

arts komt het onderwerp 'pijn' niet zo snel ter sprake. Artsen v r a g e n er meestal niet n a a r . Uit Dorrepaals onderzoek blijkt dat in veertig procent v a n d e geval­ len d e huisarts niet weet dat d e patiënt pijn heeft. Vanuit het zie­ kenhuis worden huisartsen d a a r ook niet v a n op d e hoogte gebracht. "De communicatie tussen huis­ arts e n ziekenhuis over pijn moet veel beter worden. Vooral omdat in d e toekomst steeds meer kankerpatiënten thuis ver­ zorgd zullen moeten worden. Het is immers e e n chronische ziekte geworden." Ook d e patiënt begint uit zich­ zelf g e e n gesprek met d e huis­ arts over zijn of h a a r pijn. De huisarts zou d a n worden afge­ leid v a n belangrijker zaken: d e kanker. Bovendien 'hoort het er­ bij', vinden velen: "We leven in e e n calvinistisch land, hoor", vertelt d e promovenda, "Pijn d r a a g je, d a a r zeur je niet

tussen huisarts en ziek enhuis over Foto Bram de Hollander NRC Handelsblad dat te veel studenten s l a a g d e n voor d e p r o p a e d e u s e . Dit zou voortko­ m e n uit e e n eis v a n d e universi­ teiten om minimaal 56% v a n d e studenten te laten slagen, zodat ze g e n o e g geld in het laatje krij­ g e n (een universiteit krijgt geld voor iedere g e s l a a g d e student). Daardoor zouden te veel stu­ denten doorstromen n a a r d e doctoraalfase e n dat zou weer leiden tot slecht opgeleide stu­ denten. De inspectie moest con­ cluderen dat het bericht onjuist

Hülsmann vermoedt dat d e In­ spectie Hoger Onderwijs wel e e n bijzondere r e d e n zal h e b ­ b e n g e h a d om dit "knullige be­ richt" aan te grijpen. Prof.dr.D.W. Bresters, coördine­ rend hoofdinspecteur v a n d e In­ spectie Hoger Onderwijs, zegt dat het bericht voor hem g e e n aanleiding zou zijn geweest om zijn inspecteurs n a a r d e univer­ siteiten te sturen. Minister Deet­ m a n vroeg er echter om. Bresters:"We kunnen niet op alle flutberichtjes in d e krant re­ ageren, m a a r w e kunnen ook niet aUes weigeren wat d e mi­ nister ons vraagt. In dit geval h e b b e n we het wel g e d a a n , om­ dat het niet zo heel veel tijd kost­ te. Deelman was, denk ik, geïn­ teresseerd omdat er sprake v a n w a s dat d e universiteiten d e rendementen opschroefden, omdat het ze geld opleverde. En dat zijn zaken die hem n a a a n het hart liggen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen