Ad Valvas 1989-1990 - pagina 91

i^\5PL\ps

22 SEPTEMBER 1989

'm

wwpnmpBW

r?pr?r"**T?"

J'S?*.'

**•»* V«L

1^^

*^'B

.*

,

fa

V*

'

^

r^'-

j i /

De eerste vrouwelijke h oogleraar in Nederland was Joh anna Westerdijk (midden op foto). In 1917 werd zij benoemd aan de Utrech tse universiteit voor h et bijvak fytopath ologie. Zij was een sc h akel tussen twee generatie vrouwelijke geleerden: de autodidactici en de vrouwen met een academisch e opleiding. men v a n d e vrouw in d e m a a t ­ schappij. En d a n niet alleen door sociale wetenschappers m a a r vooral door medici. "Een huisarts k a n veel beter om­ g a a n met v a g e klachten v a n vrouwen, zoals angst, het huis­ vrouwensyndroom of proble­ m e n op het werk. Meestal her­ kent hij ze niet of noemt hij het gezeur. Hoe l a n g heeft het niet geduurd voor w e wisten dat vrouwen mishandeld werden?" Een a n d e r voorbeeld is volgens Richters dat het drinkpatroon v a n e e n vrouwelijke alcoholist heel a n d e r s is d a n bij m a n n e n , terwijl d e diagnoses e n thera­ pieën op m a n n e n zijn afge­ stemd. De natuurwetenschappen e n techniek w a r e n in d e prille jaren v a n vrouwenstudies gevrij­ w a a r d v a n feministische kritiek. Misschien door het sterke imago v a n objectiviteit e n het h a n d j e ­ vol vrouwen dat bij d e exacte wetenschappen rondloopt. W a a r op het moment bèta­vrou­

d e n niet veel in vrouwenstudies­ biologie. "Het historisch b e l a n g v a n vrouwen in d e geschiede­ nis? 't I s leuk om e e n s over te lezen hoor, m a a r kijk, dat is hier niet th e h eart of th e matter. Het zijn allemaal randverschijnse­ len", vindt De Joiig. "Het is wel zo dat bij d e vak­ groep biologie e n samenleving vanzelf vrouwenproblemen a a n d e orde komen. Dat is ook goed, m a a r enkel e n aUeen vrouwen­ studies is e e n luxe die w e niet kunnen betalen", voegt d e de­ c a a n hier a a n toe. Met alle bèta­ faculteiten samen, zien ze vrouwenstudies wel zitten. D a n moet d e kwaliteit v a n onder­ zoek echter goed zijn, iets w a a r ze op het moment a a n twijfelen. De Jong: "Als je hier é é n vrouw geïsoleerd, versnipperd neer­ zet...; dat werkt niet." Geld voor extra formatieruimte voor vrou­ wenstudies zouden ze er echter niet voor over h e b b e n . Monique Turkenburg is die e n e persoon die is a a n g e s t e l d bij het

'Ik word hier niet e e n s herkend als d e d a m e v a n vrouwenstudies' wenstudies onderzoek g e d a a n wordt, wordt meestal d e sociale betekenis v a n natuurweten­ schappelijk onderzoek tegen het licht gehouden. Volgens Monique Turkenburg, medewerkster vrouwenstudies bèta­faculteiten, is er op dat g e ­ bied nog g e n o e g te doen. Zoals onderzoek over d e v r a a g w a a r ­ om zo weinig vrouwen e e n exact vak kiezen. Over r e a g e e r ­ buisbevruchting, w a t betekent dat voor positie v a n d e vrouw in samenleving? En over het ver­ schil tussen het gebruik v a n mannelijke en vrouwelijke proefdieren in d e biologie. Het .laatste probleem telt op d e VU overigens met. D a a r worden al­ leen springstaarten e n slakken gebruikt e n die zijn m a n e n vrouw tegelijk. D e c a a n prof.dr.R. Kraayen h of e n UHD dr.M. De Jong zien bei­

centrum a l g e m e n e vorming om bèta­vrouwenstudies onderzoek te verrichten. Ze is v a n huis uit sociologe e n onderzoekt mo­ menteel onder meer d e loop­ b a a n v a n vrouwen in hogere informaticafuncties. Buiten h a a r vakgroep voelt ze zich e e n v r e e m d e e e n d in d e bijt è n geï­ soleerd: "I k word hier niet e e n s herkend als 'de d a m e v a n vrou­ wenstudies', dat is toch wel te­ kenend, hè? Voor d e positie v a n vrouwenstudies zou het eigen­ lijk beter zijn als ik dit nest e e n s wat vaker verlaat, al is het al­ leen m a a r voor d e h e r k e n b a a r ­ heid." Ze zal er zelf op uit moeten, wil ze d e bèta's bekend m a k e n met d e wereld v a n d e vrouwenstu­ dies, want ook studenten tonen niet veel belangstelling. Vorig j a a r wilde ze het bijvak 'vrou­ w e n e n natuurwetenschappen'

geven. I Jverig versierde ze het hele gebouw met affiches. Re­ sultaat: é é n telefoontje. "Vrouwenstudies ligt gewoon niet in d e markt, dat hoort bij deze tijd. Voor bèta­studenten is het e e n zijspoor. En zijsporen worden tegenwoordig niet zo­ veel meer b e w a n d e l d . Vroeger leefde het veel meer", vertelt ze weemoedig. Monique heeft net als d e meeste a n d e r e 'vrouwen­ studiesvrouwen' e e n tijdelijke aanstelling voor e e n halve week. Volgend j a a r is h a a r ter­ mijn verstreken. Als je daarbij bedenkt dat er d a n ook g e e n pot vrouwenstudies meer is....; bete­ kent dat het einde v a n bèta­ vrouwenstudies? "Een net geplant, jong boompje moet veel water krijgen, a n d e r s g a a t het dood. O p e e n g e g e v e n moment moet het op eigen kracht verder groeien. Met die redenering v a n het college k a n ik m e e g a a n , vrouwenstudies is hier alleen n o g zó zwak. I k h e b d a n ook e e n h a r d hoofd in d e toekomst. Heel jammer, er is nog zoveel te doen. Kijk alleen al e e n s n a a r d e d a m e s die in het verleden interessante ontdek­ kingen h e b b e n g e d a a n . Ze ko­ m e n g e e n v a n allen a a n bod tijdens d e lessen." Volgens Turkenburg h a n g t het v a n studenten af of vrouwenstu­ dies straks niet als e e n pudding in elkaar zal zakken. Van hoger­ h a n d gelooft ze niet in echte hulp: "Zé vinden het niet b e ­ langrijk g e n o e g e n het m a g niet teveel kosten. 'Zorg eerst m a a r dat hier meer meisjes komen, d a n vinden w e vrouwenstudies interessant', zei i e m a n d e e n s te­ g e n m e . Zie hier het argument v a n het getal!" Willen d e vrouwenstudies g e e n zachte dood sterven n a septem­ ber 1990 d a n moet er per studie­

richting e e n basisvoorziening vrouwenstudies komen, met e e n universitair docent die verplicht onderwijs op g a a t zetten, zegt Alma v a n Donk zorgelijk. De toekomst v a n het onderzoek, hangt helemaal van de mensen af. "Als coördinatrice k a n ik weinig doen. Eerst kon ik d e pot vrou­ wenstudies voorhouden. Nu k a n ik alleen z e g g e n dat ze verze­ kerd kunnen zijn v a n alle steun v a n d e begeleidingscommissie vrouwenstudies." Toch ver­ wacht ze dat faculteiten wel en­ kele a a n v r a g e n zullen doen. Een kern v a n vaste onderzoek­ sters is er immers. Vooral bij So­ ciaal­Culturele W e t e n s c h a p p e n e n PPW. Annemiek Richters is niet e r g hoopvol gestemd. Over e e n j a a r loopt h a a r aanstelling af e n zal e e n a n d e r d e d r a a d moeten op­ pikken. Tot nog toe heeft nie­ m a n d zich gemeld. Het meest optimistisch v a n allen is e e n man: prof.dr.C. Datema. "Een overweldigende vlucht heeft vrouwenstudies niet genomen, m a a r dat kun je in deze tijd met verwachten. De inspanningen v a n vrouwenstudies moesten e e n fundament zijn voor het aantrekken v a n e e n hoogle­ r a a r . En dat is gelukt. Het funda­ ment is gelegd, alleen vergt het optrekken v a n het bouwwerk kennelijk wat meer tijd." N a a r d e komst v a n d e nieuwe hoogleraar 'Vrouw e n Beleid' wordt vol s p a n n i n g uitgekeken. Ze wordt b e n o e m d bij d e SCW­ faculteit, m a a r zal klaar moeten s t a a n voor d e hele VU. Alle hoop is op h a a r gericht, als e e n r e d d e n d e engel. Zij is d e g e n e die v a n vrouwenstudies e e n 'volwassen vrouw' moet m a k e n . Zij zal e e n prikkel zijn voor vrou­ wenstudies, zij moet d e boel

II

Vrouwenstudies gedefinieerd A a n d e VU wordt d e volgen­ d e omschrijving v a n het b e ­ grip vrouwenstudies ge­ bnïikt 'Vrouwenstudies richten zich op het verwerven v a n kennis over e n inzicht in d e posities e n ervaringen v a n vrouwen, d e factoren die deze posities en de veranderingen daarin bepalen, e n d e sexespecifie­ ke machtsverhoudingen die uit deze posities voortvloei­ en. Vrouwenstudies b e o g e n e e n bijdrage te leveren a a n het w e g n e m e n v a n d e struc­ turele machtsongelijkheid tussen vrouwen e n m a n n e n e n a a n het v e r a n d e r e n v a n daarmee samenhangende verhoudingen e n opvattin­ gen.'

_ a a n z w e n g e l e n e n geld losma­ ken. Zij is het zonnestraaltje achter d e donkere wolken. Het is wel e e n o n d a n k b a r e b a a n , die ze krijgt voorgescho­ teld, vindt Monique Turkenburg: "Als vrouwenstudies nou overal goed ingebakken was, d a n is het niet zo'n ramp, m a a r dat is ironisch g e n o e g niet zo. H a a r komst is echter wel e e n belo­ ning, voor alle medewerksters die zo h a r d h e b b e n gevochten!" Voorlopig is het n o g roeien met d e riemen die er zijn, want e e n hoogleraar benoemen, dat duurt even. " I ntussen moet d e boel overeind g e h o u d e n wor­ den", legt Alma v a n Donk uit. "Vrouwenstudies moet niet al in­ gestort zijn, als zij aantreedt!"»

Eerste vrouwelijke bèta­hoogleraar dr. N.H. Velthorst:

'Je groeit gewoon mee in de situatie' H a a r promotor w a s trots, d e rec­ tor v a n d e middelbare school w a s trots e n het halve geboorte­ dorp stroomde voor é é n d a g leeg om getuige te zijn v a n d e promotie. Dat w a s in 1963. I e­ d e r e e n vond h a a r k n a p e n bij­ zonder; behalve zijzelf. "Je groeit gewoon m e e in d e situa­ tie", legt proLdr.N.H. Velt h orst (57) uit. Zij is hoogleraar in d e a l g e m e n e analytische chemie, d e eerste vrouwelijke hoogle­ r a a r in e e n exact vak a a n d e VU. Na 26 j a a r is ze n o g steeds d e enige vrouwelijke hoogle­ r a a r op d e scheikundefaculteit. "Lerares worden, d a t w a s altijd al m'n droom, m a a r d a n op e e n middelbare school. Onderwijs g e v e n op e e n universiteit, l a g volkomen buiten m'n gezichts­ kring. Scheikunde vond ik ook interessant. De combinatie v a n het exacte e n het praktische, dat l a g m ê wel. I k b e n e e n erg doe­ nerig iemand." Om d e liefde voor het onderwijs e n scheikunde te combineren verhuisde zij in 1951 v a n h a a r geboortedorp De Steeg n a a r Amsterdam om scheikunde te studeren. Zowel drie j a a r boven als b e n e d e n h a a r , w a s g e e n vrouwelijke studente te beken­ nen. Niet dat d a t ooit gestoord heeft. "Wie verhalen wü horen over dingen die niet goed zijn g e g a a n door het vrouw­zijn heeft a a n mij niet d e goeie. I k h e b nooit enige tegenwerking gekregen." Ze ziet eerder d e voordelen v a n het feit dat ze d e enige vrouw

w a s . Bijvoorbeeld toen ze in 1957 d e Unileverprijs kreeg, e e n prijs voor chemiestudenten die in 1956 werd ingesteld. "Natuur­ lijk ontving ik h e m omdat ik het goed deed, m a a r het w a s ook leuk om h e m a a n mij te geven, ik w a s immers e e n meisje!" In d e famüie w a s ze e e n buiten­ beentje: ze w a s d e enige die a a n e e n universiteit studeerde. Vader w a s boer e n moeder huisvrouw. Ook h a a r oudere broer e n zus w a r e n in dit opzicht g e e n voorbeeld. Doorzettings­ vermogen, d a a r a a n heeft ze te

d a n k e n dat ze nu hoogleraar is, gelooft Velthorst steUig. "I k koos e e n vak dat niet gewoon w a s om als meisje te kiezen. Daar­ door kreeg ik e e n b e p a a l d e in­ stelling: het heel goed willen doen e n o p dezelfde manier meetellen als d e jongens. En daarbij h e b ik me nooit door iets of iemand laten afleiden." "De discussies die je nu altijd hebt over 'vrouwen dit, vrouwen dat', dat ligt mij niet. Als je iets wil bereiken, g a d a n gewoon h a r d a a n d e slag, als mens." (Diana Doomenbal)

Fol'j Sidney Vervuurt, AVC/VU

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen