Ad Valvas 1989-1990 - pagina 296

K

fiD\pIS/]\S

19 JANUARI 1990

NA VIJVEN (8): AMATEURRAKETBOUW

'Onze hobby is niet zo duur als mensen denken' "Het lijkt zo simpel. Je stopt het e e n e n a n d e r in e e n metalen pijp, je drukt op e e n knop, d e motor g a a t branden, d e raket g a a t omhoog e n hij komt weer n a a r beneden", zegt Frans den Boer. Hij is, evenals zijn collega Ferry Cseréps, lid v a n d e Ne­ derlandse Vereniging voor Ra­ ketonderzoek (NERO), die zich al meer d a n dertig j a a r bezig­ houdt met amateurraketbouw. De Boer en Cseréps houden niet v a n simpel. Ze vinden het juist leuk om het zichzelf zo moeilijk mogelijk te maken. Zo moeUijk dat ze het niet meer alleen af­ kunnen. "Vroeger w a s het stre­ ven binnen d e vereniging d a t iedereen in zijn eentje e e n raket moest kunnen bouwen. Je moest materiaal kunnen bewerken achter d e draaibank, brandstof mengen, mechanische bereke­ ningen m a k e n e n elektronische prints maken", zegt Cseréps. Dat stadium heeft men bij d e Haarlemse afdeling v a n NERO (er zijn er drie, met in totaal bij­ n a honderd leden) al ver achter

zich gelaten. De raketten zijn in­ middels zo complex geworden, dat iedereen er een eigen spe­ cialisme op n a moet houden. Het specialisme v a n De Boer en Cseréps is elektronica, ze wer­ ken beiden op elektronica­afde­ ling v a n bewegingsweten­ schappen. Een raket bestaat grofweg uit vier delen: d e behuizing met d a a r a a n d e staartvinnen, het aandrijfsysteem, e e n grote hoe­ veelheid elektronica e n het p a ­ rachuteerssyteem. Bij e e n twee­ trapsraket komt d a a r ook n o g het ontkoppelingsmechanisme bij. Al deze onderdelen moeten per­ fect op elkaar afgestemd wor­ den, e n dat blijkt zeer moeüijk. Bij e e n vlucht m a g namelijk niets fout g a a n . De Boer e n Cse­ réps willen p a s v a n e e n g e ­ s l a a g d e vlucht spreken als alle onderdelen volgens d e ver­ wachting h e b b e n gewerkt. Ze zijn niet tevreden als d e raket alleen m a a r heelhuids op d e grond terugkeert.

» 4 « 3 s < r ' ; ' i ' . r ^ ^ ' ^ "'^

4..4^«. * J ^

*<«^

Frans den Boer en Ferry Cseréps: Een vlucht is pas geslaagd alle onderdelen volgens de verwachting hebben gewerkt.

als

Frank v a n Kolfschooten Dat betekent dat ze v a a k tijden bezig zijn met testen. Niet zo l a n g als bij organisaties als d e NASA, w a a r lanceringen v a a k talloze malen worden uitge­ steld. Bij d e NASA g a a t het om gigantische b e d r a g e n , e n b o ­ vendien s t a a n er v a a k mensen­ levens op het spel. Bij d e minste of geringste afwijking blaast d e vluchtleiding d a a r o m d e lance­ ring af. Amateurs kunnen niet alles tes­ ten, d e raket moet zich uiteinde­ lijk in d e lucht bewijzen. De re­ sonanties die o n s t a a n bij hoge snelheden kunnen ze niet n a ­ bootsen op d e z o g e n a a m d e tril­ bank. Cseréps: "Op d e trilbank kom j e er niet achter of twee prints tegen elkaar a a n zuUen komen tijdens d e vlucht. En of d e ontkoppeling v a n d e eerste trap v a n e e n tweetrapsraket wrijvingsloos verloopt, zodat d e raket g e e n zet krijgt, ontdek j e ook p a s n a d e lancering." Bij d e laatste lancering ging in ieder geval iets mis. De raket met d e troetelnaam Jantje stort­ te neer. P a s n a veel zoeken vond m e n het parachuteluUc te­ rug. Via d e g e g e v e n s op d e vluchtrecorder, e e n doos die wel e e n stootje k a n hebben, ont­ dekten ze d e oorzaak v a n d e mislukking. Het onvoldoende testen v a n e e n onderdeel lever­ d e hun een schadepost o p v a n vierduizend gulden. Den Boer: "Dat b e d r a g is niet zo gigantisch. Onze hobby is hele­ m a a l niet zo duur als sommige mensen denken. Als je lid v a n een voetbalclub bent kost het je met consumpties in d e kantine en reisgeld erbij ook honderden guldens per jaar." Het streven v a n d e club is mo­ menteel om e e n raket te bou­ w e n die zo snel mogelijk gaat. Hoogte vinden ze minder b e ­ langrijk, ook al d r a a i e n ze voor een hoogte v a n drie kilometer hun h a n d niet om. Voor het be­ reiken v a n e e n zo hoog mogelij­ ke snelheid is bijvoorbeeld d e vorm v a n d e neuskegel e n het gewicht v a n d e motor v a n be­ lang. Het ideaal is om e e n snel­ heid v a n drie keer d e geluids­ snelheid (3000 km/h) te halen. Het lanceerterrein v a n NERO

Foto Sidney Vervuurt, AVC/VU

JOOL HUL Jool fjlil, we zj^H HU

^lii

a

1

y)"­!'/^'»"­*­.

^^^aam

ligt in Oldenbroek op d e Velu­ we. Ze huren daarvoor het artil­ lerieschietkamp v a n het leger. Dat heeft nogal wat voeten in d e a a r d e . De militairen eisen e e n nauwkeurige berekening v a n d e hobbyisten, omdat d e raket absoluut niet buiten het vrij klei­ n e gebied m a g komen. Den Boer: "Zo'n jongen bereikt in e e n seconde d e geluidssnel­ heid, dus g e e n wonder dat ze d e gekste dingen willen weten. We moeten zelfs n a a r het KNMI toe voor e e n overzicht v a n d e g e ­ middelde weersverwachting in d e lanceerperiode. Het is tot nu toe m a a r é é n keer m i s g e g a a n . Toen l a n d d e d e raket in d e bos­ sen buiten het terrein, omdat hij door d e sterke zijwind uit koers raakte." Rakethobbyisten worden niet alleen door d e commandant v a n het artilleriekamp in d e g a ­ ten gehouden. Cseréps: "Men­ sen vinden het v a a k e n g omdat het zo h a r d g a a t . Daarom moe­ ten w e wel vijfentwintig handte­ keningen h e b b e n voordat het luchtruim wordt vrijgegeven. Vier burgemeesters e n g e m e e n ­ teraden, d e rijkspolitie, het mi­ nisterie v a n defensie, d e m a r e ­ chaussee en zelfs d e b r a n d w e e r e n d e Rijksluchtvaartdienst ko­ men e r a a n te pas." De raketbouwers h e b b e n h u n vleugels ook internationaal uit­ geslagen. Zij overschreden a l grenzen ver voordat er sprake w a s v a n e e n verenigd Europa in 1992. I n internationaal ver­ b a n d richten ze zich vooral o p d e jeugd. Ze moeten immers om d e opvolging denken. De Boer e n Cseréps wijzen op het b e ­ l a n g v a n d e overdracht v a n d e know­how die ze inmiddels heb­ b e n opgebouwd, die niet in boe­ ken te vinden is. De internationale vereniging Youth Space organiseert zo­ m e r k a m p e n voor kinderen tus­ sen twaalf e n achttien jaar. Daar worden d e kinderen inge­ wijd in d e geheimen v a n raket­ ten a a n d e h a n d v a n simpele modellen. Ze leren eenvoudige berekeningen m a k e n e n mogen raketten v a n karton lanceren. Zo worden ze l a n g z a a m rijp g e ­ maakt voor het grote mensen­ werk. Den Boer e n Cseréps zijn zelf bij d e jeugdvereniging 'De jonge onderzoeker' met raketten in a a n r a k i n g gekomen. Ze zijn er nooit meer v a n losgekomen. De raketten doorkruisen alleen hun dromen nog niet. Den Boer:"I k s l a a p prima. Een raketbouwer laat zijn raket d e lucht ingaan, m a a r blijft zelf altijd met beide b e n e n op d e grond staan."

Nederiandse Vereniging voor Raketon­ derzoek, tel. 5486284.

[ Quotes J y Als u bedenkt dat je om in die economentop­40 'te' komen niet meer dan twee artikelen in vijf jaar tijd voor een redelijk blad hoeft te schrijven, dan begrijp ik niet wat de rest de hele dag doet." Prof. dr. Rick v a n der Ploeg (al enige jaren t w e e d e in d e top­40) in Carrière.

"Mensen moeten meer kennis krijgen over wetenschap, maar met die stelling moet je ook heel voorzichtig zijn. Het moet er niet toe leiden dat de wetenschap aanbeden gaat worden. Geoffrey P. Thomas, directeur v a n het Department for External Studies a a n d e Universiteit v a n Oxford in Trouw.

"Gelukkig dat negentig procent van het wetenschapsmanage­ ment geen effect sorteert. Ma­ nagement is de moderne mythe, een illusie van stuurbaarheid." De antropoloog prof.dr. Arie d e Ruijter in het het U­blad (Rijksu­ niversiteit Utrecht).

"Promoveren betekent voor ve­ len niet meer dan uitstel van werkloosheid." Linus Hesselink, lid v a n d e lan­ delijke aio­organisatie 'Laaio', in d e Volkskrant.

"Er is nu in Nederland nog maar één God: het winstgevende Be­ drijfsleven. " De econoom prof. Y. Brenner (Rijksuniversiteit Utrecht) in HP.

"'Wetenschappers hebben een zekere hartstocht nodig, een blind geloof in het eigen gelijk. 'Ohne Leidenschaft geht es nicht'. De Leidse hoogleraar A.J.F. Köbben in UK, het blad v a n d e rijksuniversiteit Groningen.

"Het wordt een erger vergrijp gevonden dat je iemand be­ schuldigt van racisme ... dan ra­ cistisch optreden zelf." Philomena Essed, auteur v a n het proefschrift 'Understanding everyday racism' in Foiia (Uni­ versiteit v a n Amsterdam).

door A a d Meijer

ÊKJ JK (^Eloof E£sr DAT j e DE vJrof" BettEER.ST...

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen