Ad Valvas 1989-1990 - pagina 386

AD VALVAS 8 MAART 1990

PAGINA 6 I

Ook hier benadrukt Ritzen nog eens dat de universiteiten niet voor een re­ volutionaire omwenteling hoeven te vrezen, maar dat de overheveling van geld naar de tweede geldstroom stap­ gewijs dient te geschieden. Hoe groot die stappen mogen zijn, kan hij nog niet aangeven.

Jo Ritzen

Tweede geldstroom

vervolg

van

pagina

5

een 'stimulerende ambiance' en een 'goed geregelde begeleiding' van groot belang.

Ruggesteun De notitie moet als ruggesteun die­ nen voor een onafhankelijke com­ missie die zich over de vorm van zul­ ke scholen moet gaan buigen. Wat verlegen lachend geeft Ritzen toe dat zijn gedrag wel een beetje ambivalent is: hij stelt een commissie in, maar geeft wel alvast zelf aan hoe die scho­ len er ongeveer uit moeten gaan zien. Ritzen: "Ik heb hierover inderdaad zeer uitvoerige ideeën, maar die pro­ beer ik toch voor me te houden. Ik heb geprobeerd de notitie zoveel mo­ gelijk in de, vragende vorm te stellen. Ik had er ook een dikke nota over kunnen schrijven, maar dat strookt niet met mijn ideeën over hoe je moet besturen. Nu geef ik de com­ missie gelegenheid de kritiek op mijn standpunten meteen op een con­ structieve manier te verwerken, na­ melijk in het formuleren van het voorstel zelf." Vast staat in elk geval dat de onder­ zoeksscholen twee taken krijgen: de opleiding van aio's en het verzorgen van Nederlands toponderzoek. In zijn overleg met de aio's, de eerste maat­ schappelijke groep met wie de nieu­ we minister het aan de stok heeft ge­ kregen, werd de onoverbrugbare kloof meteen al duidelijk. De aio's ei­ sen een betere begeleiding en een hoger salaris. De minister vindt die tweede eis onterecht en de eerste niet zijn zaak. Ritzen: "Voor klachten over de bege­ leiding moeten ze bij de universitei­ ten zijn en niet bij mij. En wat het sa­ laris betreft: ik begrijp hun probleem wel, maar dat soort onrechtvaardig­ heden heb je wel vaker als een oude en een nieuwe structuur nog even naast elkaar bestaan. Er zijn nog steeds universitaire docenten die bij hun aanstelling niet gepromoveerd waren en nu, in een goedbetaalde functie, alsnog aan hun proefschrift werken. Als een aio zich daarmee vergelijkt is dat zeer frustrerend. Maar dat is een verdwijnende situatie. Het is wel vervelend, maar geen re­ den om het systeem te veranderen."

hoe het stelsel zich gaat ontwikkelen, maar mi^chien moeten we de aio's toch maar weer een gewone student­ status geven, met studiefinanciering en een aparte extra vergoeding voor de uren dat hij zelf onderwijs geeft." Veel belangrijker is voor Ritzen dat de aio een goede begeleiding krijgt die hem binnen vier jaar tot een dis­ sertatie brengt. Zal zo'n begeleiding voortaan per definitie binnen een on­ derzoeksschool plaatsvinden? Ritzen wil zijn eigen commissie niet voor de voeten lopen, maar de situatie dat een individuele hoogleraar een of twee aio­knechtjes heeft vindt hij in elk geval "zeer ongunstig". "Het voordeel van een onderzoek­ school is dat de verantwoordelijkheid voor de promotie bij de school ligt en niet bij de individuele promotor. Ei­ genlijk moet elke aio nu al een con­ tract afsluiten over zijn begeleiding. Je zou dat in een protocol verder moeten uitwerken, waarin staat hoe vaak aio en begeleider met elkaar praten, hoeveel tijd daarvoor beschik­ baar is. Het klinkt heel simpel, maar ik vind dat aio's bijvoorbeeld met hun begeleider moeten afspreken binnen hoeveel tijd zij stukken terugkrijgen; nu blijven de produkten van de aio soms maanden in de la liggen. Ver­ der biedt zo'n school het voordeel van goed georganiseerd onderwijs aan de aio's, want nu zijn er op dat gebied enorme verschillen: sommige aio's krijgen veel onderwijs en andere mogen zo nu en dan een cursus vol­ gen."

duur. We zullen voortdurend de vraag moeten blijven stellen of we in­ derdaad waar voor ons geld krijgen, of het niet goedkoper kan en of de kwaliteit niet nog verder omhoog kan. Op het gebied van het onder­ zoek hebben we wat dat betreft al een uitstekende ontwikkeling in gang^e­ zet met de voorwaardelijke financie­ ring, maar er is ook nog een lange weg te gaan." De voorwaardelijke financiering van universitair onderzoek (VF) is volgens de bewindsman slechts een stap naar iets dat er op moet volgen. "Want de voorwaardelijke financiering grenst dit onderzoek alleen maar af van het allerslechtste ­ niet eens van het slechte, nee, echt van het allerslecht­ ste. Zelfs slecht onderzoek kan in de VF overeind blijven als het maar in een redelijke structuur is ingebed. Wat mij dus voor ogen staat, is dat op den duur toch meer onderzoeksmid­ delen onder beheer van NWO (de Nederlandse organisatie voor Weten­ schappelijk Onderzoek) gaan ko­

Ritzen: "Het is inderdaad makkelijk gezegd: meer naar de tweede geld­ stroom. Maar we moeten dat wel zo doen, dat de universiteiten het kun­ nen opvangen. Die hebben de afgelo­ pen jaren al genoeg over zich heen gehad en nieuwe onrust zou alleen maar tot disfunctioneren leiden. Ik heb er helemaal geen behoefte aan dat dit wereldje straks weer vol raakt met wachtgelders en afvloeiingskos­ ten."

Bestuur De door Ritzen voorgestane verbete­ ringen in de structuur van onderwijs en onderzoek vragen volgens hem ook om een nieuwe blik op de uni­ versitaire bestuursstructuur. In de af­ gelopen jaren zijn daarover heftige discussies gevoerd, die geïnspireerd werden door ­ meestal vertrekkende ­ bestuurders en hoogleraren die de macht van universiteits­ en faculteits­ raden wilden terugdringen. Het pleit werd ruim een jaar geleden door Deetman beslecht, toen deze liet we­ ten niet verder te willen gaan dan een marginale aanpassing van de be­ staande structuur. Ritzen is het daar niet bij voorbaat

Toponderzoek Vanuit de universiteiten worden de ideeën voor de onderzoekscholen met enige argwaan ontvangen. In de ogen van de minister zullen de scho­ len wel verbonden zijn aan de univer­ siteiten, maar ze krijgen een zelfstan­ dige status en èen aparte financie­ ring. Per discipline zullen er niet meer dan een of twee van kunnen zijn. Het idee is mooi, maar de verre­ gaande taakverdeling die in het ver­ schiet ligt leidt tot grote bezorgdheid. (Ritzen: "Ik krijg niet voor niets zo­ veel brieven van mensen die graag in de commissie willen zitten"). De mi­ nister begrijpt die aarzeling wel. "Ik onderschat de weerstand niet. Dat is mede een reden om deze commissie in te stellen: om de argumenten op een rijtje te zetten."

AIO'S De facto is de aio grotendeels stu­ dent, zo stelt Ritzen, en daarom lijkt hij eerder geneigd hen minder dan méér salaris te geven. "Ik weet niet

Bundeling van toponderzoek is vol­ gens de minister echter dringend ge­ boden. "We zijn in Nederland kwali­ tatief wel goed, maar ook relatief

Tweedeling Tot nu toe heeft de PvdA­bewinds­ man zich terughoudend opgesteld waar het de tweedeling van het hoger onderwijs betreft, maar bekend is dat de PvdA daarover andere ideeën heeft dan coalitiepartner CDA. Ritzen heeft in elk geval het verbod op fu­ sies tussen HBO en universiteiten ge­ schrapt en een notitie aangekondigd over de mogelijkheid van een geza­ menlijke propedeuse. Voorlopig wil hij daar ook liever niet verder over praten: "Bestuurlijke sa­ menwerking lijkt me ver genoeg gaan." Inhoudelijk staat hij eigenlijk juist een strenge scheiding voor, be­ nadrukt de minister. "HBO en weten­ schappelijk onderwijs zijn gescheiden leerwegen met ieder een eigen karak­ ter. Een fusie mag dus geen 'markt­ verontreiniging' betekenen en ik ben ook een groot tegenstander, van een 'stapeling' van die twee opleidingen. Beide leiden tot een eigen einddiplo­ ma met ieder een eigen maatschap­ pelijke status. Ik hoor weleens het verwijt, dat je dan tweede kans­stu­ denten, die deze omweg nodig heb­ ben, de pas afsnijdt. Ik geloof dat niet zo. Mijn ervaring is juist dat die lange weg de afgelopen jaren eerder ge­ volgd werd door kinderen uit de ho­ gere inkomensklasse. Maar of die theorie klopt, laat ik op dit moment uitzoeken. Ikzelf vind in elk geval dat de maatschappelijke meerwaarde van een wetenschappelijke kop op een HBO­studie maar zeer beperkt is. We hebben steeds gedacht: hoe langer je studeert, hoe beter het is. Maar ik vind dat we van dat stapelen maar eens af moeten."

Ritzen: "Ik wil die bestuursstructuur nog wel eens opnieuw tegen het licht houden." Foto Bram de Hollander

welijks toenemen, zo blijkt uit onderzoek. Taal­ en cultuur­ barrières zijn volgens een over­ heidsnota daar de oorzaak van. In een nota van het minister van Sociale Zaken (Sociale Di­ mensie Europa 1992) staat dat de migratie van Zuid­ naar Europese arbeidsmarkt komt nog Noord­Europa zelfs was ver­ minderd. Omgekeerd werd maar aarzelend van de grond een iets grotere beweging ge­ constateerd. Over de Europese arbeids­ al zoiets als een Europese vaca­ Henk Vlaming turebank, die in Nederland markt is cijfermatig weinig be­ Europa lonkt. Het magische door het ministerie van Sociale kend. Voorlichters blijven het antwoord schuldig op de vraag jaar van de eenwording komt Zaken wordt beheerd. dichtbij. Maar hoewel volgens Aan de Europese Gemeen­ hoe omvangrijk zo'n markt is, de Brusselse filosofie velen zijn schap ligt het niet. De EG kent hoe hoog arbeidsvraag en ­ uitverkoren, zullen slechts wei­ al sinds 1968 een vrij verkeer aanbod zijn en hoe het staat nig werkzoekenden zich geroe­ van werknemers uit de aange­ met de arbeidsvoorwaarden in pen voelen ­ om de gemeen­ sloten lidstaten. Iemand uit de de verschillende lidstaten. On­ schappelijke arbeidsmarkt bui­ EG mag zich drie maanden derzoek daarnaar moet alle­ ten het nationale grondgebied zonder visum in een andere maal nog van de grond komen. te betreden. Er is althans niets lidstaat vestigen. Bij het krijgen De bovengenoemde nota ba­ dat daarop wijst. Toch wordt er van een baan wordt er zonder seert zich op een studie van in Brussel, het hoofdkwartier meer een visum verstrekt, MoUe en Van Mourik uit 1988, van de EG, hard gewerkt om waarvan de duur afhankelijk is voor zover bekend het enige recente onderzoek naar Euro­ de Europese arbeidsmarkt spe­ van de arbeidsovereenkomst. ciaal voor hoger opgeleiden Deze maatregel deed migratie pese migratie. De daaruit ge­ toegankelijker te­maken. Er is tussen de lidstaten echter nau­ putte gegevens zijn aanleiding

Arbeidsmarkt

mee eens. "Ik wil die structuur nog wel eens opnieuw tegen het licht houden. Er ligt nu een sterke nadruk op de interne democratie, die zich bijvoorbeeld uit in het budgetrecht van de raden. Dat is in onze samenle­ ving uniek. Ik vraag me af of de uni­ versiteiten zo uitzonderlijk zijn, dat dat zo'n afwijkende structuur recht­ vaardigt. Ik heb het gevoel dat deze structuur ongewenste nevenver­ schijnselen heeft; bijvoorbeeld dat sommige raadsleden de maatschap­ pelijke motieven om aan het bestuur deel te nemen vermengen met per­ soonlijke, namelijk het verdedigen van de eigen positie. Juist in een situ­ atie van dynamiek, waarin de univer­ siteiten voortdurend veranderen, kan dat motief een sterke rol spelen. Poli­ tiek is er wel een draagvlak om daar eens nader over te praten, maar het is natuurlijk vooral een vraag die ik de betrokkenen wil voorleggen. Het is mijn bedoeling de discussie daarover uiteindelijk openbaar, in de vorm van een conferentie, te gaan voeren." De manier waarop universiteiten be­ stuurd worden wijkt bovendien sterk af van hoe dat binnen het HBO gere­ geld is. Ook dat vindt Ritzen een groot nadeel: "We moeten toch toe naar een bestuursstructuur voor het hele hoger onderwijs."

voor de conclusie dat er nog weinig schot zit in een Europe­ se arbeidsmarkt. Een uitzonde­ ring wordt gemaakt voor hoger opgeleiden. Bij deze groep wordt wel enige intensivering van de migratie voorzien, voor­ al omdat de EG een aantal maatregelen voor deze catego­ rie heeft genomen. Eén daarvan is de constructie halverwege de jaren tachtig van drie Europese uitwisse­ lingsprogramma's: Erasmus, Lingua en Comett. Deze pro­ gramma's zijn bedoeld om voor academici de drempel naar an­ dere lidstaten te verlagen. Co­ mett is vooral gericht op stages van academici en hbo­ers, bij het bedrijfsleven over de grens. Vooral studenten met een na­ tuurwetenschappelijke oplei­ ding profiteren hiervan omdat in dit programma inzicht in nieuwe technologieën centraal staat. Lingua is gericht op het on­ derwijs in vreemde talen. Het gaat hier om uitwisselingspro­

jecten tussen universiteiten. Dat geldt ook voor Erasmus, het derde programma. Dat is bedoeld voor studenten lüt alle andere disciplines. Studenten die gebruik willen maken van zulke programma's moeten dat via hun vakgroep regelen. Be­ halve bij Comett, geschieden de uitwisselingen tussen twee vakgroepen. Aan de VU heb­ ben onder andere vakgroepen bij Geologie en Letteren zulke contacten. P er programma maken jaarlijks maken onge­ veer 1800 studenten gebruik van de uitwisselingsmogelijk­ heid. Het aantal gegadigden is echter een veelvoud daarvan. Een tweede factor die moet bijdragen tot een soepele Euro­ pese arbeidsmarkt is wederzijd­ se erkenning van elkaar diplo­ ma's. Nu moet een academi­ cus nog een complexe proce­ dure volgen om zijn diploma erker d te krijgen, waarbij soms zelfs een test moet worden af­ gelegd. In de jaren zeventig werd daar al over onderhan­

deld. Maar omdat dat per be­ roepsgroep ongeveer tien jaar in beslag nam, is de Europese Gemeenschap op een hogere versnelling overgeschakeld. Op 4 januari 1991 moeten alle diploma's van formele beroe­ pen wederzijds worden erkend. Hoe de lidstaten dat oplossen is aan de desbetreffende regerin­ gen. "De adder onder het gras is wat een formeel beroep precies is", zegt E. van Dessel van de Interdisci­ plinaire Studiegroep Europese Integratie. "Als dat de beroe­ pen zijn die per wet zijn er­ kend, dan zijn we in Nederland gauw klaar. Dat zijn alleen de beroepen van verpleger, arts en notaris. Maar het kunnen ook die beroepen zijn waarvoor een cao is afgesloten."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen