Ad Valvas 1989-1990 - pagina 529

PAGINA 9

AD VALVAS 31 MEI 1990

Voorbij het stalinisme VU-student richt in zijn geboorteland Roemenië onafhankelijke universiteit op Onafhankelijke intellectuele activiteiten werden tijdens de Roemeense dictatuur, die tijdens de kerst ten val werd gebracht, niet op prijs gesteld. "Er heerste bijna een verbod op nadenken", zegt Peter Rozsa. Hij woonde 19 jaar in het "Ceausescu-paradijs", vertrok naar Israël, woont sinds vier jaar in Nederland en studeert psychologie aan de VU. Begin dit jaar bezocht hij zijn geboorteland om vorm te geven aan een ambitieus plan: een universiteit oprichten. W i m Crezee

Het steekt Peter Rozsa dat de buitenlandse media het vaak voorstellen alsof er na de val van het Ceausescu-bewind een volstrekt andere wind is gaan waaien. Natuurlijk, er worden nu paspoorten verstrekt die het Roemenen mogelijk maken naar het buitenland te reizen. Dat levert mooie plaatjes op voor grote televisiestations als CNN. Hoe vaak komt het echter niet voor dat Roemenen te horen krijgen dat "vandaag de paspoorten helaas op zijn", zogenaamd wegens papierschaarste. Maar dan hebben de mensen van CNN hun camera's alweer ingepakt. Het Ceausescu-bewind mag dan gevallen zijn, dat betekent nog niet dat alle machthebbers vervangen zijn. Integendeel. Een van de kenmerken van machthebbers is nu juist dat ze hun positie, via een arsenaal van trucs, in stand willen houden. Ook de gehate Securitate is bij lange na niet ontmanteld. Dat betekent, zegt Peter Rozsa, dat algemene, ongerichte hulp aan Roemenie vaak terecht komt in handen van diezelfde machthebbers. Hetzelfde verhaal geldt volgens hem voor de acties die in westerse landen gevoerd worden om de universiteiten van Roemenie van boeken te voor-

zien. Docenten van deze universiteiten werden altijd geselecteerd op grond van hun trouw aan de communistische partij. De 'oude vormen en gedachten' zullen ze niet van de ene op de andere dag naast zich neergelegd hebben. "De mentaliteit aan Roemeense universiteiten is fundamenteel anders dan die aan westerse universiteiten heerst. Hier hebben docenten de mogelijkheid om verre reizen te maken, andere culturen te leren kennen. Ze zijn, kortom, open minded. In Roemenie is dat grotendeels afwezig. Alleen al vanwege het feit dat docenten geheel verstoken zijn geweest van professionele buitenlandse literatuur. Een eigen mening erop na houden is er niet bij; dat wordt elitair, want afwijkend, gevonden. En iemand die niet communist is, is volgens de ideologie van de staat per definitie fascist."

Staatsgevaarlijk Peter Rozsa (31), geboren en getogen in Oradea (Roemenië) en sinds twee jaar psychologie-student aan de VU, is onlangs teruggekeerd van een bezoek aan zijn geboortestreek. Vreugdevol waren natuurlijk de ontmoetingen met de vrienden van weleer. En met Laszlo Tókes, de gereformeerde dominee uit Timisoara die het balletje in december aan het rollen bracht. Maar hij is vooral geschrokken van de verwoestingen die de jarenlange dictatuur op het sociale en intellectuele leven in Roemenie heeft aangericht. Het peil van de wetenschap in Roemenië is erg laag, verzucht hij. "Veel kennis werd als staatsgevaarlijk gezien. Dat gold vooral voor de sociale wetenschappen. Als je dat studeert stuit je onvermijdelijk op dingen die je in de ogen van de staat maar beter niet kan begrijpen: het functioneren van groepen, de werking van macht, van maatschappelijke dynamica." "Het intellectuele kader in Roemenie is niet gewend verantwoordelijkheden te nemen. Men is gewend enkel opdrachten uit te voeren - of dat professioneel gebeurt doet niet ter zake. Een voorbeeld. Ceausescu vaardigde opdrachten uit om uit een bepaalde mijn een bepaalde hoeveelheid kolen te delven. De opgedragen hoeveelheden waren bij lange na niet haalbaar, zo wist iedereen. Het gevolg was dat ingenieurs niet bezig waren met het toepassen van hun professionele kennis, maar met het invullen van papiertjes die de indruk moesten wekken dat aan de opdracht was voldaan. Dergelijke praktijken komen voor in de hele maatschappij en het verklaart

waarom er in zo'n samenleving ook weinig behoefte is aan intellectuele kennis." Peter Rozsa vertelt nog een paar staaltjes van verboden op nadenken. Bridgen bijvoorbeeld, mocht niet. Een te intellectueel spel, aldus de machthebbers. Een schok van herkenning kreeg hij toen hij, eenmaal in Israel, de film Fahrenheit 451 zag. In de film (gebaseerd op een sciencefiction verhaal van Ray Bradbury) staat de geheime politie klaar met vlammenwerpers als er weer eens iemand was gesignaleerd met boek of krant.

Dekmantel Gedachten zijn echter vrij, en via slinkse wegen zocht de oppositie in Roemenië naar mogelijkheden intellectueel bezig te zijn, om "atrofie van de hersenen" te voorkomen. Onder de dekmantel van Japanse vechtsporten dan wel aerobic dancing, organiseerden mensen uit Peters' vriendenkring bijeenkomsten over levensbeschouwelijke en cognitieve vragen vragen die bij het marxistisch-leninistische staatsonderwijs niet aan de orde kwamen. Dergelijke clubs (een soort van spirituele broederschap noemt Peter Rozsa ze) bestaan nog steeds. Op zijn reis kwam hij nog in contact met een priester die voorafgaande aan de mis een uurtje naar "kung-fu" gaat. De jarenlange onderdrukking in Roemenië heeft één opmerkelijk positief gevolg gehad op het intellectuele leven, vertelt Rozsa. Ten gevolge van het wantrouwen ten opzichte van de buitenwereld waren de mensen namelijk gedwongen zich sterk te oriënteren op hun eigen denken en hun intuïtie. Door zo'n langdurig introvertie maakten veel mensen een bijzondere spirituele ontwikkeling door. "Het is een beetje vergelijkbaar met de verhalen over de grote heiligen die door een ascetisch leven tot een dieper inzicht kwamen." Zo ontmoette Rozsa in Oradea mensen die bijvoorbeeld in een magazijn werken - vaak beneden hun intellectuele vermogens - die zich ontwikkeld hadden tot grote filosofen. Dergelijke 'verborgen talenten' zijn, volgens Rozsa, ook vaak aan te treffen bij de spoorwegen. Daar werden van oudsher veel niet-communisten te werk gesteld die geen toegang kregen tot de universiteit. "Deze mensen zorgen ervoor dat ze een functie krijgen die weinig fysieke inspanning vraagt. Zodoende hebben ze de kans om in de dode uurtjes zware, vaak illegale literatuur te lezen. Het is een bekend beeld in Transsylvanie: een spoorwegman die onder een klein lampje een boek leest."

Advertentie

De Beleidsraad Ad Valvas oefent namens de Universiteitsraad toezicht uit op de uitvoering van de voor Ad Valvas vastgestelde formule/functie en is als lezersrepresentatie tevens klankbord voor de redactie. Ook fungeert de Beleidsraad als beroepsinstantie voor eventuele klachten van lezers. De raad bestaat uit vertegenwoordigers vanuit de universitaire geledingen en de Vereniging, aangevuld met een journalistiek deskundige van buiten de VU. De raad vergadert ongeveer viermaal per jaar. De Beleidsraad Ad Valvas zoekt wegens een vacature op een van beide student-zetels een

STUDENT Criteria voor het lidmaatschap van de Beleidsraad: — leden mogen geen lid zijn van de Universiteitsraad of het College van Bestuur: — de leden dienen - niet In ieder opzicht individueel, maar zeker gezamenlijk - te beschikken over tenminste enige bestuurservaring, alsook inzicht en/of kennis en/of ervaring nodig voor de werkzaamheden van de Beleidsraad. Nadere informatie is verkrijgbaar bij de voorzitter van de Beleidsraad prof dr. E. Boeker, De Boelelaan 1081 (W. N.-gebouw), kamer U-201, tel. 548 4736. Belangstellenden of zij die op mogelijke kandidaten willen attenderen kunnen zicti tot 15 juni a.s. schriftelijk wenden tot het bovenstaand adres.

Hongaren Het verblijf van Rozsa in Roemenië had vooral tot doel om een ambitieus plan verder uit te werken. Hij wil in Oradea een universiteit oprichten die niet onder communistische leiding staat en die ook toegankelijk is voor de onderdrukte Hongaarse minderheid in Transsylvanie. Cosmopolitan University, heet de instelling - een naam tot uitdrukking brengt dat men een tegenwicht wil bieden aan de door Ceausescu aangewakkerde nationalistische haat tussen Hongaren en Roemenen. Om dezelfde reden is Engels de officiële taal van deze universiteit. Bovendien maakt de Engelse voertaal het mogelijk dat buitenlandse docenten lessen geven. Zijn plannen zijn in Transsylvanie met enthousiasme begroet, verteh Peter Rozsa. Zo'n dertig mensen zijn in Oradea momenteel bezig met de organisatie van het initiatief. Verder is er een internationaal comité opgericht dat ervoor moet zorgen dat de

Peter Rozsa: 'In Roemenië werd veel kennis als staatsgevaarlijk gezien' Foto Sidney Vervuurt AVC/VU

universiteit ongehinderd kan werken. Het onderwijs wordt op dit moment in de steigers gezet: voor deze zomer staat er een cursus gepland over de filosofie van Wittgenstein, gegeven door een Hongaar die zojuist in België is afgestudeerd. Verder staat een cyclus over kunstgeschiedenis op het programma ("Heel belangrijk. Mensen uit Roemenie zijn slecht op de hoogte van hun eigen geschiedenis; die is onder de dictatuur systematisch vervalst.") Na de zomer gaat een cursus psychologie voor medici van start. Peter Rozsa: "Er hebben al zestig mensen ingetekend en de belangstelling is groot. Men heeft altijd alleen kennis kunnen nemen van een materialistische kijk op het menselijk lichaam: het lichaam als een stuk vlees, als een robot. Begrippen als geest, spiritualiteit, psychoanalyse zijn altijd taboe geweest."

Schizofrenie Meer in het algemeen is er een grote behoefte aan psychologische kennis, meent Peter Rozsa. Veertig jaar dictatuur heeft bij vele Roemenen paranoïde en schizofrene vormen van denken en doen teweeg gebracht. "Veel mensen communiceren in een soort van geheimtaal wetende dat ze permanent op hun hoede moeten zijn. Men is er aan gewend om zelfs tegen familieleden of buren zich vaag uit te drukken. Door de alomtegenwoordige Securitate is het onderlinge vertrouwen heel gering. Het gevolg is dat sociale contacten spaarzaam zijn. Gewoon kletsen over alles wat er in je opkomt is er niet bij; je weet niet eens wat dat is. Veel mensen gedragen zich als een schichtig hamstertje dat hoopt dat je hem niet ziet." Tijdens het bezoek aan zijn geboorteland ondervond Rozsa dat vooral de jeugd veel belangstelling heeft voor cursussen op het gebied van sociale vaardigheden. "Ze willen graag weten hoe je een gesprek voert. Gewoon: een sociaal gesprek - bij ons zeer normaal, maar in Roemenie was dat al verdacht." Gedreven praat hij verder over de noodzaak van het wegnemen van de angst en het hervinden van de geestelijke kracht van de mensen. En over het nut van het leren van vaardigheden op het gebied van management, zodat mensen instituties kunnen besturen onafhankelijk van het centrale gezag van de overheid. Op dit moment ontbreekt daarvoor de kennis en vooral ook de durf. Voorafgaande aan zijn reis naar Roe-

menie had Peter Rozsa diverse Nederlandse politieke partijen benaderd voor steun voor zijn initiatief. Vele, vele telefoontjes en postzegels had hij daar aan gespendeerd. Steeds kreeg hij nul op het rekest. Ze hadden allemaal al hun eigen hulpprogramma's klaar liggen. Bovendien wilde men afwachten hoe de situatie in Roemenie zich zou ontwikkelen. Bovendien gaf men voorkeur aan 'officiële' initiatieven.

Idealisme Uiteindelijk vond Rosza een gewillig oor bij de Vereniging van de VU. Aanvankelijk was ook P.J. Kruijsse, secretaris van de Vereniging sceptisch over zoveel idealisme. Maar weldra zag hij parallellen met de ontstaansgeschiedenis van de eigen VU. Deze universiteit was toch ook begonnen met een paar docenten, nauwelijks financiële middelen, maar overtuigd van de goede zaak. En de VU startte toch ook als particulier initiatief ("vrij van kerk en staat") tegen de verdrukking in?! De VU-vereniging doteerde uiteindelijk 12.000 gulden ten behoeve van reiskosten en de aanschaf van audio-visueel materiaal. Hulp kan Peter Rozsa nog genoeg gebruiken. Hulp bijvoorbeeld in de vorm van (Engelstalige) literatuur over psychologie, filosofie en spiritualiteit. Aangezien het financieel budget klein is, zal de Cosmopolitan University het voorlopig vooral moeten hebben van gastdocenten. Ook aio's en ouderejaars studenten zijn welkom om bijvoorbeeld in de zomermaanden een cursus of een lezing te verzorgen. Logeeradressen in Oredea kent Peter Rozsa genoeg. Zijn eigen studie aan de VU lijdt een beetje onder de activiteiten die hij voor zijn project in Roemenië onderneemt. Hij heeft zojuist tot diep in de nacht gewerkt aan een verslag van zijn reis naar Roemenie. De dag erna moest hij tentamen statistiek doen. Hij is tweemaal in slaap gevallen, zegt hij, en "voor de statistiek ben ik niet echt in de weg gelegd." Het lijkt hem niet te deren als hij zijn studie psychologie niet geheel afrond. "Ik denk dat ik voor een vrij-doctoraal kies, en dan nog wat cursussen filosofie en kunstgeschiedenis ga volgen."

Mensen die belangstelling hebben voorde Cosmopolitan University kunnen contact opnemen met Peter Rozsa, Kattenburgerplein 48, 1018 KK Amsterdam, tel 20 20 35

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen