Ad Valvas 1989-1990 - pagina 208

H

fDVpjo^fis

24 NOVEMBER 1989

Adviesraad wil hoogwaardig onderzoek in aparte instituten

Toponderzoekers moeten meer vrijheid krijgen Het toponderzoek aan de universiteiten heeft ernstig te lijden onder het huidige bestuurlijke en financiële regi­ me, zo vindt de Raad van Advies voor het Weten­ schapsbeleid (RAWB). De goede onderzoeker moet daarom zijn geld buiten de bestaande kanalen om kunnen ontvangen, waarbij hij meteen verlost wordt een drukkende onderwijslast en een tijdrovende beslis­ structuur. In twee recente adviezen a a n d e minister v a n onderwijs be­ pleit d e RAWB e e n a p a r t beleid voor toponderzoek: d e benodig­ d e fondsen zouden voortaan zonder bemoeienis v a n d e uni­ versiteiten rechtstreeks a a n d e uitverkoren onderzoekers over­ gerhaakt moeten worden. Het geluid dat d e RAWB hiermee laat horen is o p zich niet zo nieuw. Tal v a n onderzoekers a a n d e universiteiten klagen als ze onder elkaar zijn g r a a g over het gemis a a n vrijheid e n eigen bevoegdheden. En d e laatste tijd laten ze zelfs d e huiver v a ­ ren om met dergelijke opvattin­ gen n a a r buiten te treden. De angst om voor ondemocratisch te worden versleten ebt lang­ z a a m weg. Zelfs bij d e rijksoverheid wint het idee d e laatste m a a n d e n terrein dat voor het zo belangrij­ ke toponderzoek mogelijk a p a r ­ te structuren moeten worden ge­ schapen. De in september n o g onder verantwoordelijkheid v a n oud­minister Deetman uit­ gebrachte nota 'Zicht op een nieuw onderzoekslandschap' a d e m d e deze geest ­ al bleven uitwerking e n financiering in het v a g e . En ook politici n e m e n woorden als 'graduate schools' en 'top­onderzoeksinstituten' steeds vaker in d e mond. Van intermediaire organisaties als NWO (Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onder­ zoek) e n KNAW (Koninklijke Ne­ derlandse Akademie v a n We­ tenschappen) is inmiddels g e ­ n o e g z a a m bekend dat zij hier­ v a n e e n w a r m voorstander zijn. De RAWB heeft het alleen wat prikkelender opgeschreven, zo­ als m e n trouwens v a n h e m ge­ w e n d w a s . In het verleden heeft d e r a a d meer d a n e e n s op­ schudding in het universitaire wereldje veroorzaakt door bij­ voorbeeld lijstjes v a n vakgroe­ pen of onderzoeksgroepen com­ pleet met plussen, minnen e n

plusminussen te publiceren. Enige arrogantie wordt d e r a a d wel toegedicht als hij zich bezig houdt met d e beoordeling v a n d e actuele toestand in het on­ derzoek. In dit geval is het echter g e e n onderzoeksgroep, m a a r het be­ stel als geheel dat e e n min krijgt v a n d e RAWB. "Van d e universi­ teiten wordt g e v r a a g d d a t ze het mooie principe v a n Hoger Onderwijs Voor Velen realise­ ren," zegt dr. P. Kram er, d e voorzitter v a n d e r a a d . "Er is e e n enorme toeloop v a n studen­ ten, wat e e n blijvende druk legt op het universitaire onderwijs. Met d e verzorging v a n dat on­ derwijs verdienen d e universi­ teiten ook hun geld, dus d a a r ligt d e eerste prioriteit. Een a n ­ dere activiteit die geld oplevert is d e contractresearch. Ik wil niet zeggen dat het onderzoek hierbij het kind v a n d e rekening is. Maar je moet ontzettend op­ p a s s e n dat d e universiteit niet twee manieren heeft om het brood op d e plank te verdienen e n dat het onderzoek d a a r m a a r e e n beetje bij hangt."

^Derde plaats Kramer, die zelf overigens als onderzoeker (fysicus) in het be­ drijfsleven heeft gewerkt, heeft er aUe begrip voor dat d e uni­ versiteiten zo opereren. Ze wor­ d e n er bijna toe g e d w o n g e n . "Natuurlijk, het opleiden v a n topmensen is absoluut nodig. Maar d a a r n a a s t is het voor d e samenleving v a n e v e n groot b e l a n g dat er fundamenteel on­ derzoek wordt verricht. Het ver­ richten v a n contractresearch komt wat mij betreft p a s op d e d e r d e plaats. Onze zorg bij d e RAWB ­ e n niet alleen bij ons trouwens ­ is dat het fundamen­ teel onderzoek in g e v a a r is. Dat is een gevolg v a n d e manier w a a r o p d e universiteiten gefi­ nancierd worden."

Jos Dohmen Volgens d e voorzitter v a n d e RAWB k a n d e kwaliteit van­het onderzoek alleen m a a r worden hoog g e h o u d e n als het op e e n andere manier behandeld wordt in d e financiering. Er moet e e n apart m a n a g e m e n t v d n onderwijs e n v a n onder­ zoek zijn om te voorkomen dat d e groei v a n het e e n het a n d e r verslindt. De r a a d wil dat be­ werkstelligen door twee voor Nederland nieuwe organisatie­ vormen voor het fundamentele onderzoek: het topinstituut e n d e g r a d u a t e school. Topinstituten voor onderzoek b e s t a a n in zekere zin al, geeft Kramer toe. M a a r h e m g a a t het erom dat d e m e n s e n die d a a r werken in d e huidige situatie nog gebukt g a a n onder e e n gro­ te last, die in e e n nieuwe orga­ nisatorische constructie v a n hun schouders moet worden geno­ men. "L aat er topinstituten zijn in Nederland w a a r d e onder­ zoeker in grote vrijheid zijn werk k a n doen. W a a r hij bevrijd is v a n tijdrovende bestuurlijke e n democratische processen e n w a a r d e onderwijslast ont­ breekt ­ althans d e last om a a n het m a s s a l e hoger onderwijs voor velen m e e te werken, ik doel niet op d e opleiding v a n aio's."

Kwaliteit Ook als er m a a r e e n handjevol v a n dergelijke instituten zou zijn ­ k a n het trouwens a n d e r s als het om d e top g a a t ? ­ zullen ze e e n verkwikkende uitwerking h e b b e n op het onderzoekskli­ maat. Kramer: "De functie e r v a n is dat op Nederlandse b o d e m referentiepunten voor het on­ derzoek ontstaan. Zoiets heeft e e n grote uitstraling op a n d e ­ ren. Bovendien is er n o g e e n nevenargument, namelijk het naderbij komen v a n het Europa v a n 1992. Tegen die tijd zal d e provincie Nederland beoor­ deeld worden op zijn w a a r d e voor het geheel. Met dergelijke topinstituten b e n je gewoon a a n w e z i g op Europees e n we­ reldniveau." Apart m a n a g e m e n t e n financie­ ring v a n wetenschappelijk on­ derwijs e n onderzoek is trou­

Dr. P. Kramer: "Toponderzoekers m oeten verlost worden van de last om aan het m assale hoger onderwijs voor velen m ee te werken." Foto Bram de Hollander

w e n s allerminst bedoeld om tot e e n rigoureuze scheiding v a n beide te komen. "Het g a a t mij er niet om dat er dadelijk twee soorten universitair medewer­ kers ontstaan, docenten e n on­ derzoekers. Het g a a t om d e wij­ ze v a n b e h a n d e l e n v a n beide opdrachten die d e universiteit heeft. Wel b e n ik voorstander v a n d e mogelijkheid om d e e n e persoon meer accent te laten leggen op zijn onderzoeker­ s c h a p e n d e a n d e r op zijn do­ centschap. Ik vind dat je verant­ woording moet kunnen afleg­ g e n over je onderzoek zonder d a t je je kunt verschuilen achter je onderwijsverplichtingen, e n omgekeerd", aldus Kramer.

Afscherming De t w e e d e organisatievorm die d e RAWB voor o g e n staat, n a a s t het topinstituut, is ont­ leend a a n het Angelsaksische systeem. "De post­initiële onder­ zoekersopleiding ­ vroeger zei­ d e n w e t w e e d e fase ­ moet zich organiseren in graduate schools," vindt Kramer. "Ook hier weer g a a t het om e e n af­ scherming v a n het fundamente­ le onderzoek e n om het vormen

Doctorandussen in het dossier "Wij zijn g e e n bemidde­ lingsbureau voor studen­ ten. Bedrijven zijn onze opdrachtgevers. We zijn g e e n gewestelijk arbeids­ bureau," zegt Dirk Claus, direkteur v a n het Career Development Center (CDC) in Amstelveen. Het bureau is e e n v a n d e vier bedrijven in Nederland die door middel v a n cam ­ pus recruit m ent jonge academici werven voor hun opdrachtgevers. Stu­ denten kunnen zich gratis inschrijven. In vergelijking met lan­ d e n als Engeland e n Amerika h e b b e n d e uni­ versiteiten nauwelijks iets geregeld om d e contacten tussen arbeidmarkt e n student te bevorderen. Zowel universiteiten als bedrijven erkennen het

n a d e e l v a n het ontbreken v a n e e n formeel forum. "Sommige grote bedrijven zien hierin e e n bedrei­ ging. Kleine bedrijven krijgen d a n immers ook t o e g a n g tot het a c a d e m i ­ sche reservoir a a n talen­ ten", zegt Claus. "Een a n ­ dere oorzaak is het ont­ breken v a n geld bij uni­ versiteiten. Ze zijn echter ook schuchter om het a a n commerciële b u r e a u s uit te besteden." Door op d e universiteiten studenten te b e n a d e r e n krijgen wervingsbureaus d e g o e d e studenten al in e e n vroeg stadiimi in hun vizier. Elke studierichting komt in aarmierking, w a t niet wil zeggen dat d e k a n s op werk voor ieder­ e e n e v e n groot is. Informatie over studenten

is niet o p e n b a a r . Recrui­ ters moeten op d e c a m p u s in contact treden met stu­ denten. "Het CDC is om d e twee d a g e n a a n e e n v a n d e Nederlandse uni­ versiteiten aanwezig." Hoewel er inmiddels in Nederland vuistdikke cur­

specifieke vacature infor­ matie." Het b e l a n g dat studenten bij d e activiteiten v a n d e wervingsbureaus h e b b e n is volgens drs. J.R.T.T. Tan v a n Berenschot RS in Utrecht dat ze e e n spie­ gel wordt voorgehouden.

ARBEIDSMARKT riculum vitae­boeken op d e markt komen, is er vol­ gens campus­recruiter Claus nog steeds sprake v a n e e n "privacy reflex" in Nederland. "Onze doel­ stelling is alleen d e men­ sen te bereiken e n ze er op te wijzen dat w e 150 vacatures vervullen per j a a r e n beschikken over

"Ze krijgen inzicht in hun capaciteiten e n d e eisen die het bedrijfsleven a a n academici stelt." Bij Berenschot is d e cam­ pus recruitment wat a n ­ ders vormgegeven. "We h e b b e n e e n g r a d u a t e de­ velopment progranmia ontwikkeld, w a a r v a n het belangrijkste onderdeel

v a n sterke groepen. Net als bij d e topinstituten dienen d e g r a ­ duate schools d e pieken in het l a n d s c h a p te vertegenwoordi­ gen." Volgens Kramer is het met beide voorstellen zo, dat d e RAWB niet d e behoefte heeft om 'er iets bij te maken'. De bedoeling is uitsluitend om betere condities te g e v e n a a n onderzoek dat dat nodig heeft. De g e n o e m d e mi­ nisteriële nota geeft h e m hoop, al h e b b e n e e r d e r e pogingen v a n d e overheid om tot financië­ le bescherming v a n h o o g w a a r ­ dig onderzoek te komen g e e n optimaal effect g e h a d . Kramer: "Zeker, d e voorwaar­ delijke financiering heeft wel wat teweeg gebracht op het ge­ bied v a n het uitselecteren v a n onderzoekskwaliteit. M a a r d e VF heeft er niet toe geleid dat d e universiteiten onderling taken zijn g a a n uitwisselen e n dat geldstromen o m g e b o g e n zijn. ^Vij vinden het juist nodig d a t er e e n dergelijke reallocatie op g a n g komt e n er concentraten ontstaan w a a r het echte grens­ verleggende onderzoek ge­ d a a n wordt e n w a a r d e onder­ zoeker wordt opgeleid."

e e n testonderzoek is. We verichten e e n uitgebreid loopbaanonderzoek w a a r i n w e proberen d e capaciteiten v a n e e n kan­ didaat in kaart te bren­ gen," aldus Tan. Dit resul­ teert in e e n adviesrapport over d e kandidaat. Bij Be­ renschot v r a a g t m e n d e k a n d i d a a t of dit rapport in het bestand o p g e s l a g e n m a g worden. Het bedrijfs­ leven k a n d a n tegen be­ taling gebruik m a k e n v a n dit stuwmeer a a n 'door­ gemeten' academici. Volgens Claus v a n CDC is d e toestroom a a n stu­ denten enorm toegeno­ men. "Waar drie of vier jaar geleden gezegd werd: 'We h e b b e n het CDC niet nodig, als ik mijn vinger buiten d e deur steek h e b ik vier aanbiedingen', krijgen we nu toch e e n hoop men­ sen uit d e bedrijfsgerichte studierichtingen."

Per j a a r worden er bij het CDC 4000 dossiers a a n ­ gelegd. Van d e 2200 men­ sen die voor e e n vervolg­ gesprek m o g e n komen, worden er rond d e acht­ honderd a a n d e op­ drachtgevers v a n CDC a a n g e b o d e n . Dat zijn er drie tot vier per vacature. Eén is d e uitverkorene e n d e a n d e r e n g a a n w e e r te­ rug in d e dossierkast. Stu­ denten zullen in d e toe­ komst vaker met d e cam­ pus recruiters te m a k e n krijgen. "Nu is d e arbeid­ markt redelijk ontspan­ nen, m a a r d e toekomst zal h a r d e r worden. Er komt e e n tekort a a n stu­ denten. Voeg hierbij d e internationalisering, d a n k a n het nog wel e e n s las­ tig voor bedrijven wor­ den", aldus Claus.

(Mark Plekker) Voor informatie: CDC: tel. 020­ 457152. Berenschot RS: tel. 030­ 916916

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen