Ad Valvas 1989-1990 - pagina 481

AD VALVAS 26 APRIL 1990

PAGINA 13

De computer als docent Universiteiten steken veel geld in de ontwikkeling van lesprogramma's Frank van Kolfschoote n Een jonge vrouw komt bij de dokter en vertelt dat ze na een zoen van haar vriend pijn heeft gekregen in haar linkeroor. Een moeder vraagt zich af of haar Anja een gehoorafwijking heeft of dat ze zich Oostindisch doof houdt. Interessante gevallen voor een student medicijnen die wil doordrin­ gen in de geheimen van het oor. He­ laas is het strijdig met de medische ethiek om honderd, naar kennis hon­ gerende co­assistenten te laten wroe­ ten in de oren van deze patiënten. Deze gevallen kunnen echter ook met de computer gesimuleerd wor­ den. In de bibliotheek van de afdeling keel­, neus­ en oorheelkunde van het vu­ziekenhuis staat een computer met diaprojector, waarmee co­assis­ tenten ook in hun ledige uren iets kunnen opsteken over het trommel­ vlies. Op dia verschijnt bijvoorbeeld het linkeroor van de kleine Anja, waarop ook het resultaat zichtbaar is van een onderzoek van het oor met de spiegel. De vraag luidt of de 'hoek lichtref­ lex­hamersteel' normaal is. De stu­ dent antwoordt dat deze hoek afwij­ kend is en de computer meldt: "Dat is juist. De lichtreflex maakt een klei­ nere hoek met de hamersteel dan normaal hetgeen wijst op een inge­ trokken trommelvlies." De reacties van de co­assistenten op dit programma zfjn vrijwel unaniem enthousiast. "Erg leerzaam; smaakt naar meer!" zegt een van de gebrui­ kers. En een ander vindt: "Een inte­ ressante vorm van onderwijs waar je veel van leert."

Visioen Computer­ondersteund onderwijs, meestal afgekort als COO, heeft in vijfjaar tijd een grote vlucht geno­ men aan de universiteiten. De uni­ versiteiten hebben er in het kader van de onderwijsvernieuwing forse sommen geld in gestoken en inmid­ dels zijn er al honderden program­ ma's ontwikkeld. Veel programma's horen thuis in de (bio­)medische hoek, maar inmiddels kent iedere studierichting wel een vak waar de computer de docent naar de achter­ grond heeft gedrongen. Het visioen van een universiteit waar docenten totaal overbodig zijn, zal echter wel nooit worden bewaarheid. Arjen van Rijn, beleidsmedewerker voor het computer­ondersteund on­ derwijs bij het O nderwijsadviesbu­ reau, denkt dat de bijdrage die COO kan leveren aan het universitaire on­ derwijs in de orde van procenten loopt. "Een onderzoek naar de haal­ baarheid van COO in het hbo wees uit dat de computer op termijn 4% van het onderwijs kan overnemen. Dus dan blijft er nog 96% over waar de docent bij nodig is." Van Rijn heeft de voor­ en tegenstan­ ders van de computer in de loop der jaren naar elkaar toe zien groeien.

Computer­ondersteund onderwijs (COO) zou de docent op den duur overbodig mal<en, zo oral<eiden tien jaar geie­ den de specialisten. Die verwaciiting zai wei nooit uitkomen, ook al bestaan er inmiddels honderden program­ ma's voor het hoger on­ derwijs. De docenten boekhouden halen In ie­ der geval opgelucht adem, want zij hoeven nooit meer kasboeken te controleren van slor­ dige studenten.

Het computer-ondersteund onderwijs iieeft aan universiteiten een grote vluclit genomen Foto Sidney Vervuurt AVC/VU

"De pessimisten voorspelden dat de computers net als de videorecorders en de diaprojeaors in de kast zouden verdwijnen, en de optimisten zagen mogelijkheden die er helemaal niet bleken te zijn. Ze hebben allemaal ongelijk gekregen."

Slaaf De computer zal nooit meer verdwij­ nen als hulpmiddel, meent Van Rijn. "Ik wil de computer absoluut niet personifiëren, maar ik zou hem toch willen vergelijken met een slaaf die je kunt inzetten voor de taken waar hij goed in is." De elektronische slaaf is bijvoorbeeld met succes aan het Elementair Boek­ houden gezet bij economie. Dit vak, dat als gortdroog te boek staat, vroeg nogal wat van de docenten omdat de studenten veel moeten oefenen om het vak onder de knie te krijgen. De docenten moesten iedere week het werk van zo'n 200 studenten gecorri­ geerd teruggeven, en dat was nogal uitputtend. De studenten oefenen nu met een computerprogramma, dat commentaar geeft bij fouten. De po­ pulariteit van het vak is overigens niet aantoonbaar gestegen door het gebruik van de computer. Bij statis­ tiek, een ander propaedeuse­vak voor economiestudenten, is de docent ook gedeeltelijk verlost van het nakijken van sommetjes. De mens is bij deze vakken echter niet geheel vervangen door de com­ puter, want iemand moet de studen­

Advertentle STUDIEBOEKEN HET HELE JAAR DOOR 6* wcrdicping: geneeskunde, verplceglcunde, fysiotherapie, alternatieve ge ne e swijze n 5c verdieping: modern antiquariaat k* ve rdie ping: psychologie , pedagogiek, onderwijs, sociologie, politicologie, filosofie, theologie, geschiedenis 3c verdieping: re chte n I e vardicping: economie, exacte wetenschappen, informatica, techniek 1c verdieping: taalkunde, woordenboeken, buitenlandse literatuur begane grond; literatuur, kuns^ kinderboeken, informatief, hobby epcningtiiidcn: maandag 13,00-17.30, dinsdag t/m vrijdag 9.00-17.30, donderdagavond 1900-21.00, zaterdag 10.00-17.00 uur.

Schcltema Holkema Ve rme ule n boekverkopen Koningsplein SO Amsterdam telefoon 020 26 72 12

lleirtalleii bo«li«nip«clMluk«o InMnpafld

ten leren omgaan met dit apparaat. Het eerste practicum gaat verloren aan een spoedcursus toetsenbordbe­ diening en diskettes laden. "Je kunt beslist niet zeggen dat die begeleiding op de computerzaal evenveel tijd kost als je bespaart op het corrigeren van opgaven. Bovendien is dit een voor­ bijgaand probleem, want op de mid­ delbare school krijgen leerlingen steeds meer met computers te ma­ ken," zegt Arjen van Rijn. Nu is corrigeren inderdaad slaven­ werk, maar de computer heeft ook .mogelijkheden die de vaardigheden van een docent ver te boven gaan. Zo heeft de computer eindeloos geduld met minder getalenteerde studenten en is hij bereid, zonder aanzien des persoons, individuele aandacht te schenken. De computer is dus pretti­

De student leest op het beeldscherm of het antwoord goed of fout is en meestal motiveert de computer zijn beoordeling ook. De meest geavan­ ceerde drill practice­programma's kunnen achterhalen welke denkfout een student heeft gemaakt. Een der­ de vorm van COO zijn de tutorials, waarbij de computer de leerstof aan­ biedt in de vorm van een leergesprek. De uitleg van de stof wordt af en toe onderbroken door vragen. Het gebruik van de computer maakt. ook het gebruik van papier niet vol­ komen overbodig, meent Arjen van Rijn. "De computer dwingt tot actie en dat kan wel eens een nadeel zijn als een student eigenlijk eerst eens zou moeten nadenken. Soms is het voor het overzicht veel beter om iets eerst op papier te zetten."

De computer heeft eindeloos geduld met minder getalenteerde studenten ger in de omgang dan de meeste do­ centen bij studies als geneeskunde en economie, waarbij de collegezalen uitpuilen en de student al blij mag zijn als zijn groet wordt beantwoord door de docent.

Superioriteit Deze psychologische superioriteit van de computer is dus geboren uit armoe. De computer verslaat de mens vooral bij onderwijs waarin re­ kenkundige en statistische bewerkin­ gen, grafische voorstellingen of het manipuleren van grote hoeveelheden gegevens voorop staan. Met krijtje en bordenwisser is het bijzonder lastig om te laten zien welke invloed de komst van Lowieke de Vos heeft op de konijnenstand in de duinen bij Schoorl. Met een computerprogram­ ma kan dit uitstekend worden gesi­ muleerd en kunnen studenten zelf onderzoeken hoe de verschillende parameters van de duin­ecologie de omvang van de konijnenpopulatie beïnvloeden. Programma's met oefeningen zoals die voor Elementair Boekhouden he­ ten drill practice-programma's.

Uit observaties blijkt ook dat de stu­ denten vaak niet lezen waarom hun antwoord goed is. Ze gaan liever zo snel mogelijk door naar de volgende vraag, ook al hebben ze per ongeluk goed gegokt. "Daarom hebben we het commentaar bij een goed ant­ woord in een aantal gevallen maar beperkt tot "Dat is juist." Ook in­ 'structies op het scherm worden matig gelezen, en daarom zetten we die kort en krachtig op een papier dat de stu­ denten ernaast kunnen houden."

Aanloopkosten De ontwikkeling van onderwijspro­ gramma's voor de computer is een kostbare zaak. Vooral de aanloopkos­ ten zijn heel hoog en dat levert nogal eens kritische vragen op binnen fa­ culteiten of het wel de moeite waard is. "Dat verbaast me weleens omdat die vragen niet worden gesteld bij an­ dere vernieuwingen in het onderwijs. Goed onderwijs is nu eenmaal duur," zegt Van Rijn. De programma's voor COO worden meestal binnen de eigen faculteit ontwikkeld, en er wordt maar zeer zelden materiaal van buiten aange­

kocht. Volgens Van Rijn zou dit wel wat vaker kunnen gebeuren, maar hij voegt daar meteen aan toe dat in het onderwijs vaak geldt dat wat je zelf maakt het beste is. "Leerboeken kan je ook overal kopen, maar iedere do­ cent schrijft toch het boek voor dat het beste past in het onderwijs dat hij wil geven. Soms moet hij daarom zelf een syllabus schrijven." Binnen de Letterenfaculteit zijn bij­ voorbeeld stemmen opgegaan om de ontwikkeling van COO stop te zetten. Een van de argumenten is dat de software net zo goed buiten de deur kan worden gekocht. Van Rijn denkt dat dit alleen kan als de docent het programma niet wil aanpassen. "Het is een enorme klus om in andermans programma's wegwijs te worden. Meestal kan je het dan nog beter zelf maken. De keus is of het programma in zijn geheel overnemen of zelf ma­ ken. Zo'n pakket Elementair Boek­ houden zou denk ik meer kans ma­ ken om op grotere schaal gebruikt te worden, maar dat komt omdat boek­ houdkundige principes vrij univer­ seel zijn." Binnen de Letterenfaculteit is men ook ontevreden over het tempo waar­ in de computerprogramma's beschik­ baar komen voor het onderwijs. Dit is volgens Van Rijn echter niets bijzon­ ders. "De ontwikkeling van COO is een vrij langdurig proces, dat niet van de ene dag op de andere vruchten af­ werpt. Het is vaak ook afhankelijk van het enthousiasme van de docen­ ten die er al mee werken. Als die dat kunnen overdragen op hun collega's dan komt het in een stroomversnel­ ling. Het is jammer als COO bij Let­ teren wordt afgeschaft op gronden die niets te maken hebben met de kwaliteit van het onderwijs. Bij economie was er na een jaar een uur leerstof klaar. Bij geneeskunde waren de toepassingen eerst ook heel bescheiden, maar nu zijn er zo'n 30 programma's die door allerlei vak­ groepen gebruikt worden. "Je moet de ontwikkelaars van COO een kans geven en soms blijkt er dan een ex­ plosie van materiaal mogelijk te zijn," meent Van Rijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen