Ad Valvas 1989-1990 - pagina 566

AD VALVAS 21 JUNI 1990

PAGINA 101

Kanttekeningen bij de droom van de fysicus Bijzonder hoogleraar Mulders: 'theorie voor alles' verklaart niet alles Martin Enserink Met alsmaar grotere en duurdere ap­ paratuur dringen natuurkundigen steeds verder door tot de bouwstenen van de materie. Het peuteren aan de grenzen van het waarnemmgsvermo­ gen levert met zekere regelmaat nieuwe deeltjes op. Ooit werd ge­ dacht dat met het atoom (letterlijk: ondeelbaar) de grens was bereikt. La­ ter bleek het onsplijtbaar geachte deeltje voor 99.999999999 procent uit lege ruimte te bestaan; de rest werd ingenomen door een kern, waarom­ heen elektronen 'cirkelden'. De kern op haar beurt bestond uit twee soor­ ten deeltjes, protonen en neutronen. Daarmee was het einde nog niet m zicht. Protonen en neutronen, zo wordt nu aangenomen, bestaan stuk voor stuk uit drie kleinere deeltjes, de quarks. Niemand heeft ze ooit ge­ zien, want in tegenstelling tot proto­ nen, neutronen en elektronen komen quarks nooit in hun eentje voor. Ze vliegen altijd in trio's rond. Met het voortschrijden van de kennis zijn aan de atoomfysica nieuwe vak­ gebieden ontsproten: de kernfysica, die de processen in de kern probeert te ontrafelen, en de hoge energie-fy-

De droom van veel na­ tuurkundigen begint werkelijkheid te worden: het samenbrengen van alle deeltjes en krachten In één verklarend mo­ del, de theorie vooralles. Maar daarmee is de fysica er niet, waar­ schuwde dr. P. Mulders afgelopen woensdag bij zijn Inauguratie tot bij­ zonder hoogleraar In de intermediaire energiefy­ sica. Een belangrijk pro­ bleem blijft bijvoorbeel d het verklaren van... het niets. Dr. P. IMulders sica, die nog een stap verder gaat en de quarks onderzoekt. Dr. P. Mulders, onderzoeker bij het elektron

Nationaal Instituut voor Kernfysica en Hoge­energiefysica (NIKHEF) en sinds december 1989 bijzonder hoog­ leraar aan de VU, beweegt zich op een tussenniveau: de intermediaire energiefysica. Het traditionele onder­ scheid in twee lagen (quarks aan de ene en protonen en neutronen aan de andere kant) is namelijk steeds verder aan het vervagen.

Stokpaardje

kerndeeltje (proton, neutron)

quark

In zijn oratie, afgelopen woensdag, bracht Mulders het stokpaardje van de twintigste­eeuwse fysica ter spra­ ke: de 'theorie voor alles'. Het theore­ tische raamwerk dat niet alleen alle deeltjes, maar ook alle natuurkundige krachten theoretisch onder een dak moet brengen. Het schiet al aardig op met deze krachttoer, constateert Mulders, al ontbreken er nog altijd een paar belangrijke schakels. Zo hebben drie natuurkundige krachten (de elektromagnetische, de sterke en de zwakke kernkracht) al wel een plaats gevonden, maar de zwaarte­ kracht nog altijd niet. Die laat zich eenvoudig niet in het quantumme­ chanische model persen. Bovendien zit de theorie voor alles

gek genoeg met het probleem hoe het niets, oftewel het vacuum ver­ klaard moet worden. Mulders: "Van nature streeft de materie naar het laagste energieniveau. Als ik iets laat vallen valt het naar beneden, omdat dat een lagere energietoestand ople­ vert. Om de theorie voor alles stabiel te houden is er een laagste energieni­ veau nodig, het vacuilm. De kimst is om dat met de theorie te construe­ ren. Er moet ergens een bodem zijn, anders wordt de wereld een oneindig diepe liftkoker". Onduidelijk is ook nog in hoeverre inmiddels het kleinste deeltje gevon­ den is. Het is heel wel mogelijk dat quarks weer uit kleinere eenheden blijken te bestaan. Het is echter de vraag of de mensheid daar ooit ach­ ter zal komen. De meetapparatuur, nodig om nog verder in de atoom­ kern door te dringen, zou waarschijn­ lijk te groot en te kostbaar worden.

Kikker zelf Een ander probleem dat Mulders sig­ naleert is dat de theorie tot nu toe al­ leen maar top-down heeft gewerkt: het is gelukt de materie in steeds klei­ nere eenheden op te breken. Al zijn

de eigenschappen daarvan volledig bekend, het blijft zeer moeilijk aan de hand daarvan het gedrag van grotere eenheden te voorspellen. Met de for­ mules voor de quark in de computer zijn de samenstelling en de bewegin­ gen van een proton, laat staan van een atoomkern, zeer moeilijk te voor­ spellen. Om van grotere systemen nog maar te zwijgen. "De eiïige com­ puter die kan uitrekenen hoe een kikker werkt", aldus Mulders, "is die kikker zelf". En zo zal het büjven. Zijn de fysici dan niet wat voorbarig met de term 'theorie voor alles'? Mulders: "Er zit een zekere arrogan­ tie in, ja. Dat gaat bijna op een na­ tuurlijke manier, doordat je met de kleinste dingen zit te werken. Dat kan leiden tot de houding van: als we dit kutmen oplossen, dan zijn we d'r ook, dan is het een kwestie van even de computer aanzetten. Dat is juist mijn boodschap: zelfs al hebben we een theorie voor alles, dan zijn we nog niet klaar. Dan staan we juist aan het begin."

Twaalf nationale titels voor VU-roeiers Okeanos­vrouwen excelleren in alle zware nummers, mannen stellen wat teleur Michiel Hoek Op de nationale kampioenschap­ pen afgelopen weekeinde op de Bosbaan stelden de mannen van Okeanos, de roeivereniging van de VU, enigszins teleur. Zij ver­ overden titels in allerlei bootty­ pes, maar slaagden er niet in te winnen in de roeinummers waar­ in zij op de wereldtitelstrijd uit­ kwamen. Een handjevol vrouwe­ lijke clubgenoten leverde echter een sterk staaltje door in alle zwa­ re vrouwennummers (boven 60 kilo) de titel in de wacht te slepen. Vooral de nationale skiffeuse Van Ettekoven, vierde in Seoul, droeg bij aan dit succes. Zij startte in vijf van de zes boottypes en scoorde 100 procent. Marijke Zeekant sleepte twee nationa­ le titels in de wacht en Rita de Jong, de derde internationale roeister van Okeanos, eiste er drie op, waaronder

Rita de Jong (links) en Anita Meiiand in een van hun succesraces, de twee-zonder-stuurvrouw.

die in de twee­zonder­stuurvrouw, waarin zij op de WK debuteerde. Er vielen in totaal 35 nationale ti­ tels te verdedigen. De aan de Bosbaan gevestigde VU­studenten brachten er daarvan twaalf op hun naam. Okea­ nos was daarmee onbetwist de meest succesvolle vereniging van de natio­ nale kampioenschappen. De VU­studenten kregen ook enke­ le tegenslagen te verwerken. Zo moest de nationale skiffeur Henk Jan Zwol­ le genoegen nemen met een zeer te­ leurstellende vijfde plaats. "Het ging niet eens echt slecht, ik voelde me gewoon heel moe," verklaarde de stu­ dent Bewegingswetenschappen zijn debacle. "Skiffen is erg zwaar, je moet alles in je eentje doen. Een lengte bijsprinten lukt normaal wel, maar als het even niet goed gaat is alles beke­ ken, zoals nu dus." De Olympische goudhaantjes Rienks en Florijn visten eveneens achter het net in hun eigen nummer, de dubbeltwee. Net als Zwolle moes­ ten zij enkele roeiers voor zich laten

uit de succesvolle Nederlandse dub­ belvier, die een gouden medaille mee­ nam van de wereldkampioenschap­ pen in Bied. De drie onttroonde VU­studenten revancheerden zich aan het eind van het kampioenschap overtuigend. Zij vonden een vierde man en voegden zich bij de start van de dubbelvieren. De beide ploegen bleven vanaf de start op vrijwel gelijke hoogte varen, met een licht voordeel voor de snelste ploeg ter wereld. Elkaar opjagend 'denderden' de twee met internatio­ nals gevulde ploegen over de twee kilometer lange Bosbaan. Vijfhonderd meter voor de meet plaatste de op eerherstel beluste Okeanos­combma­ tie een tussensprint. De wereldkam­ pioenen hadden daar geen antwoord op en moesten op hun beurt ervaren dat er weinig zekerheden zijn in de sport.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen