Ad Valvas 1989-1990 - pagina 223

PD\Fi^^

1 DECEMBER 1989

s

ken door de onderzoekers. Hun belangrijkste voorwaarde is of het past bij het al lopende on­ derzoek. Ethische criteria zijn echter nauwelijks ontwikkeld. Timmerman van scheikunde zegt dat zijn faculteit daarvoor geen toetsingssysteem kent. "Maar iedereen heeft hier een goed portie fatsoen", zegt hij. "Voor de meeste projecten is het kers niets nieuws te melden en duidelijk dat er geen probleem Henk Vlaming is. Zodra zich dat ook maar een is de vakgroep kapot. Als de onderzoeker slim is trekt beetje aandient zal er wel aan­ Menige onderzoeker op de VU hij zelf zijn grenzen, terwille van dacht a a n worden besteed." voelt niets voor regelgeving. het voortbestaan van de vak­ Marianne Tulp vindt dat juist de Dat wordt ervaren als bevoog­ groep. Voor alles hoort het we­ VU haar speciale grondslag dend en beperkend. "Wat heb je tenschappelijk belang bij het door middel van centrale crite­ gewaar­ ria zou kunnen profüeren. Bij­ aan regels die multi­interpreta­ contractonderzoek voorbeeld met de reeds be­ bel zijn", vraagt pr of. dr. H.J.J. borgd te zijn. staande regel dat er geen on­ Nijkamp, hoogleraar biologie, derzoek mag worden verricht zich af. "Regels kun je niet zo­ dat een bijdrage a a n kernwa­ maar toepassen als zou het om Meer geld wiskunde gaan." Toch onderkennen weten­ penontwikkeling levert. Contractonderzoek, zo stelt Nij­ schappers de financiële voorde­ kamp, heeft natuurlijke gren­ len van contractonderzoek. Een Ook zou de VU volgens haar zen. De infrastructuur ­ begelei­ vakgroep komt al snel iets rui­ naar het voorbeeld van de dingscapaciteit van het perso­ mer in het geld te zitten. Twentse universiteit een toet­ neel, ruimte, laboratoriumfacili­ "Ik denk dat je zonder veel singscommissie kunnen instal­ teiten ­ is nu eermiaal niet toe­ moeite instituten kan aanwijzen leren, die kan nagaan of onder­ reikend genoeg om onbeperkt die zich op het aids­onderzoek zoek politiek controversieel is. onderzoek uit te voeren. Er moet hebben gestort omdat daar nu Zolang er geen centrale regels dus een zorgvuldige selectie eermiaal veel geld omgaat", zijn voor contractonderzoek, is plaatsvinden van wat zinvol is. zegt pr of. dr . H. Timmer man, de toelaatbaarheid van con­ Contractonderzoek moet dus hoogleraar scheikunde. "Wij tractonderzoek onderhevig a a n een wetenschappelijke bijdra­ hebben dat echter nooit over­ de normen van het moment. ge a a n de vakgroep leveren. wogen, ook al zouden we een Nijkamp heeft daartoe een aan­ heel nuttig programma voor "Toen ik student was wasten wij tal criteria ontwikkeld. Contract­ aids­onderzoek kunnen schrij­ onze vette handen met ben­ onderzoek moet kunnen worden ven. Maar dat past niet bij onze zeen", vertelt professor Timmer­ geïntegreerd in bestaande pro­ expertise. Maar, als morgen zou man. "Nu moet ik alle studenten jecten en met materiaal en tech­ blijken dat multiple sclerose ver­ waarschuwen tegen benzeen. nieken worden uitgevoerd die band houdt met de stof histami­ Normen veranderen voortdu­ al in de vakgroep in zwang zijn. ne ­ iets dat ondenkbaar is ­ dan rend. Je ziet dat bij genetische Zouden wetenschappers zich to­ zou ik zeer snel nagaan of mijn manipulatie. Tien jaar geleden meloos op de derde geldstroom vakgroep geen rol zou kunnen was dat geen probleem, maar storten, dan raakt het onder­ spelen in het onderzoek daar­ nu moet je voor jezelf beslissen zoek versnipperd en blijft er naar." of je wil meewerken a a n trans­ geen coherent fundamenteel gene dieren. Dat probleem De grenzen van het contracton­ onderzoek over, zo stelt hij. Op deed zich twintig jaar geleden den duur hebben de onderzoe­ derzoek worden bij gebrek a a n niet voor."

universitaire richtlijnen getrok­

Angst voor verkwanseling v a n d e w e t e n s c h a p bij ontbreken regels terecht?

Contractonderzoek in de greep van willekeur onderzoeker De VU is succesvol in het afsluiten van onderzoekscon­ tracten. Wetenschappers slepen het ene na het andere miljoentje binnen. Sommigen waarschuwen tegen het risico van wetenschappelijke uitverkoop. Pleidooien voor regels, w a a r a a n de toelaatbaarheid van contract­ onderzoek kan worden getoetst, vinden bij onderzoe­ kers echter weinig weerklank. Een onderzoeker: "Bij ons beschikt iedereen over een goed portie fatsoen." Een medicijn hier, een compu­ terprogranmia daar; nog wat kennis om de kleur van een bloem te veranderen en als klapper op de vuurpijl een ste­ vig laseronderzoek. Duphar, Hoechst, IBM, KEMA; het be­ drijfsleven staat in de rij om de waren uit de universitaire etala­ ge te kopen. Dat beeld is over­ dreven, maar toch is de samen­ werking tussen universiteit en bedrijfsleven de laatste jaren veel inniger geworden. De universiteit van Twente ver­ kondigde een paar maanden geleden trots dat ze mede dank­ zij contractonderzoek 'winstge­ vend' was geworden. Ook de VU liet zich niet onbetuigd. Vijf­ tig miljoen was er uit die geld­ stroom in het laatje van de fa­ cultaire kassa's gevloeid. Contractonderzoek betekent het uitvoeren van onderzoek in op­ dracht van derden. De inkom­ sten hieruit worden de derde geldstroom genoemd. Uit een onlangs verschenen rapport van de Dienst Financieel Eco­ nomische Zaken blijkt dat veel faculteiten van de VU erin sla­ gen om een steeds groter deel van die geldstroom naar zich toe te trekken. "Als je al je nor­ men in acht neemt is er niets op tegen om je aandeel in die der­ de geldstroom zo groot mogelijk te maken", meent een onderzoe­ ker a a n de VU.

Verkwanseld Toch is contractonderzoek niet onomstreden. Er is een beeld ontstaan van academische be­ langen die a a n het bedrijfsle­ ven worden verkwanseld. In een notitie a a n het college van bestuur wijst de onderzoek­ ster dr s. M.J.W. Tulp van het Centrum Algemene Vorming van de VU erop dat de onafhan­ kelijkheid van universiteiten door het contractonderzoek in het geding komt. Vooral wan­ neer economische criteria de doorslag geven kan deze onaf­ hankelijkheid in de knel komen, aldus Tulp. Ze benadrukt dat contracton­

derzoek geen nadelige gevol­ gen hoeft te hebben en zelfs sti­ mulerend kan werken op funda­ menteel onderzoek en onder­ wijsprogramma's. Zij waar­ schuwt echter ook voor de nadelen. "Veel contractonder­ zoek vergroot vaak het imago van de vakgroep die dan als een dynamische club wordt be­ titeld", schrijft Tulp. "Ook hier dreigt het gevaar dat goed on­ derzoek wordt gedefinieerd in commerciële en financiële waarden en niet naar weten­ schappelijke, vakinhoudelijk criteria." Tulp signaleert dat de VU nau­ welijks criteria kent waaraan de wenselijkheid van contracton­ derzoek kan worden getoetst. Er zijn wel wat richtlijnen, zegt ze, maar dat is meer een soort mo­ res van betrokken vakgroepen. Onderzoekers stellen meestal als voorwaarde dat contracton­ derzoek interessant moet zijn voor projecten die hun vak­ groep reeds uitvoert. Volgens haar is het belangrijk dat een universiteit een keuze maakt over het beleid dat ze wü volgen inzake het contracton­ derzoek. "Er is wel een soort be­ leid, want de VU kent een trans­ ferpunt en een Centrum voor Externe Dienstverlening. Ken­ nelijk wordt contractonderzoek gestimuleerd. Maar er zijn geen praktische criteria over bijvoor­ beeld veiligstelling van het fun­ damenteel onderzoek of de aca­ demische vrijheid. Het zou goed zijn als die er zouden komen."

Verleiding Op de VU bestaat nog geen aanleiding tot zorg, zegt ze. Fundamenteel onderzoek maakt een groter deel uit van het contractonderzoek dan op andere universiteiten. Maar geldschaarste kan onderzoe­ kers in de verleiding brengen om zich meer op toegepast on­ derzoek, dat niet veel a a n de bestaande kennis bijdraagt, te richten. Daardoor zou de kennis van een vakgroep kunnen ver­ schralen.

Contractonderzoek naar micr ocir culatie in het fysiologisch labor ator ium

Wetenschappers roeren zich in top 20 Verschillende faculteiten van de VU profiteren in toenemen­ de mate van onderzoeks­ en onderwijsopdrachten van be­ drijfsleven, overheid, non­pro­ fitorganisaties en de EG. Dat blijkt uit een rapportage van de dienst Financieel Economi­ sche Zaken (FEZ), waarin over 1988 de inkomsten van twintig faculteiten en instellingen van de VU uit de derde geldstroom staan vermeld. In vergelijking met 1987 ver­ sterkte de faculteit der Ge­ neeskunde vorig jaar haar po­ sitie als grootste inner van middelen uit de derde geld­ stroom. Ruim twaalf miljoen gulden, 27 procent van de der­

de geldstroom, kwam bij deze faculteit in het laatje, vier mü­ joen meer dan in 1987. Vorig jaar bedroeg de derde geldstroom a a n de VU vijftig miljoen gulden, waarvan 44 miljoen door de faculteiten en instellingen was binnenge­ bracht. De rest kwam binnen via ontwikkelingssamenwer­ king. De derde geldstroom be­ staat uit betalingen voor con­ tractonderzoek. De grootste opdrachtgevers horen volgens het rapport geen van allen tot het bedrijfs­ leven. Het Koningin Wilhelmi­ nafonds is met vier miljoen gulden de grootste opdracht­ gever, gevolgd door het minis­

Henk Vlaming terie van Onderwijs en Weten­ schappen (3,7 miljoen). De faculteit Tandheelkunde, in 1987 al op de tweede plaats, inde vorig jaar een bedrag van bijna acht miljoen gulden. In de subtop is de faculteit Eco­ nomie de grote winnaar. Zij wist haar omzet bijna te ver­ drievoudigen tot 3,7 miljoen gulden. Ze steeg van de zesde tot de derde plaats. Ze wordt met een verschil van tiendui­ zend gulden op de hielen ge­ zeten door Biologie. De opvallende verliezer in het rijtje is de faculteit PPW, in 1987 met vier miljoen gulden

nog goed voor een derde plaats. De wassende derde geldstroom lijkt echter a a n deze faculteit voorbij te gaan. De inkomsten daalden tot twee en een half miljoen gul­ den. PPW staat hiermee op een zesde plaats. Biologie, het Instituut Voor Mi­ lieuvraagstukken (IVM) en Scheikunde, handhaafden zich op respectievelijk de vier­ de, vijfde en zevende plaats. Elk verhoogde het aandeel in de derde geldstroom. In de lagere regionen van de ranglijst verminderden de in­ komsten van de faculteit der Sociaal Culturele Weten­ schappen (SCW) van 6 naar 9) met meer dan zes ton tot 1,2

Foto Bram de Hollander

müjoen gulden. Faculteiten die stegen op de ranglijst zijn verder: Rechten (van 9 naar 8), Aardweten­ schappen (van 11 naar 10) en Natuurkunde (van 12 naar 11). Faculteiten die zakten op de ranglijst zijn Bewegingswe­ tenschappen (van 10 naar 12), Letteren (van 13 naar 14), Wis­ kunde en Informatica (van 14 naar 16) en Wijsbegeerte (van 18 naar 19). In 1987 stond Wijsbegeerte op de onderste plaats, maar een nieuwkomer, de Dienst voor Veiligheid en Milieu (DVM), die zich met bij­ na 200 miljoen gulden op de vijftiende plaats heeft genes­ teld, drukte deze faculteit nog lager. Het Instituut voor Gods­ dienstwetenschappen, ook een nieuwkomer, staat met 17 miljoen gulden op de twintig­ ste plaats.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen