Ad Valvas 1989-1990 - pagina 191

FD\pJ^^

17 NOVEMBER 1989 Onder grijze literatuur, zo luidt d e definitie, worden die weten­ schappelijke geschriften g e r e ­ kend die, hoewel niet vertrou­ welijk v a n a a r d , niet via d e offi­ ciële boekhandels e n uitgeverij­ en verspreid worden. Hoewel er weinig zekerheid b e s t a a t over d e o m v a n g v a n dit circuit, wordt wel a a n g e n o m e n dat d e laatste jaren d e hoeveelheid grijze lite­ ratuur behoorlijk is toegeno­ men. "Ik gruw v a n d e grijze litera­ tuur", vatte P.R. Rienks v a n d e VU­boekhandel zijn gevoelens omtrent dit fenomeen bondig samen. Een wetenschappelijke b o e k h a n d e l a a r of bibliothecaris wordt het ook niet gemakkelijk gemaakt: als e e n klant om e e n of a n d e r onduidelijk boek of rapport vraagt, is het soms e e n heidense klus om er achter te komen of het boek d a a d w e r k e ­ lijk b e s t a a t e n zo ja, hoe er a a n te komen valt. Het is d a a r o m v a n het grootste belang, zou je zeggen, dat zo­ veel mogelijk grijze literatuur ontsloten, 'gewit', wordt. M a a r haalt d e bibliothecaris d a a r m e e niet nog veel meer moeilijkhe­ den op zijn nek? Moet aUe mo­ gelijke geschreven rotzooi m a a r in d e bibliotheekbestanden op­ g e n o m e n worden? En dat ter­ wijl d e k l a a g z a n g e n niet v a n d e lucht zijn dat d e hoeveelheid g e ­ schreven tekst tegenwoordig toch al op g e e n enkele wijze meer binnen d e perken te hou­ d e n valt.

Kwaliteit onofficiële wetenschappelijke boeken boel vaak laag

'Grijze literatuur ''witten' niet nuttig en niet lonend' Er b e s t a a t in d e w e t e n s c h a p e e n aanzienlijke hoeveel­ hoeveel­ heid 'grijze', onofficiële literatuur. Het probleem v a n die geschriften is d a t ze d o o r g a a n s minder gemakkelijk op te sporen zijn d a n d e 'normale' wetenschappelijke boe­ ken. Of is dat eigenlijk niet echt e e n probleem? Over dit onderwerp werd op 9 november op d e VU e e n studie­ d a g georganiseerd door d e stichting voor Wetenschap­ pelijke en Technische Informatie (WTl). ke p a p e r s m o n d e n later ook uit in witte publicaties. Dat kun je m a a r beter zo laten." Een belangrijke oorzaak dat veel literatuur in het grijze cir­ cuit verblijft is volgens d e bij d e Staatsuitgeverij werkende kunsthistoricus Gary Schwartz ook d e gebrekkige kwaliteit v a n veel wetenschappelijke ge­ schriften. Ze zijn te pover v a n

stijl om voor officiële uitgave in a a n m e r k i n g te komen. Studen­ ten zouden zijns inziens op d e universiteit veel meer getraind moeten worden in het schrijven; niet alleen die e n e doctoraal­ scriptie o p het einde v a n d e stu­ die schrijven, m a a r elke week opnieuw gedisciplineerd oefe­ nen. A a n d e a n d e r e kant, zo moet

Koos Neuvel ook Schwartz erkennen, zijn d e r e d e n e n op grond w a a r v a n be­ p a a l d e geschriften gewit wor­ den, nogal willekeurig. Een boek wordt uitgegeven omdat verwacht wordt dat het g o e d zal verkopen of omdat bijvoorbeeld d e NWO e e n subsidie ter be­ schikking heeft gesteld. Of e e n boek uit het grijze circuit g e ­ sleurd wordt, heeft dus minstens zoveel met financiële overwe­ gingen als met zuiver kwalita­ tieve overwegingen te maken. Veel tekstproducenten h e b b e n er het geld ook niet voor over om hun geschrift officieel uitgege­ ven te krijgen. Dat geldt met

'Zo laten' De Groningse hoogleraar H. W.J. Drijvers vindt het niet zo nodig dat al die grijze literatuur ontsloten wordt. "Er wordt ont­ zettend veel geschreven w a t di­ rect vermenigvuldigd wordt. Veel d a a r v a n h a d beter onge­ schreven kunnen blijven. Veel grijze literatuur is strict functio­ neel voor e e n gesloten groep v a n onderzoekers. Je zou het kunnen vergelijken met d e brie­ ven die geleerden elkaar vroe­ ger schreven om elkaar o p d e hoogte te stellen v a n d e eigen werkzaamheden. Nu worden dat soort berichten via d e mo­ derne reproductiemethoden in omloop gebracht. Veel v a n zul­ Gisteren hield Kimman zijn inaugurele rede. "Zijn economie e n ethiek, bedrijf e n morele nor­ men wel bij elkaar te brengen?," vroeg Kimman zich af. Het g a a t in e e n bedrijf toch uiteindelijk slechts om winst? Zeker, ant­ woordde Kimman vervolgens op zijn eigen v r a a g , m a a r toch is het mogelijk a a n bedrijfse­ thiek te doen. Dan moet d e ethi­ cus zich echter wel beperkingen opleggen e n niet te h o g e eisen stellen a a n bedrijven. Er moeten niet meer taken n a a r bedrijven toegeschoven wor­ den d a n noodzakelijk is om het statutair b e p a a l d e doel v a n e e n bedrijf te bereiken, betoogde Kimman, namelijk het zo goed mogelijk op d e markt b r e n g e n v a n goederen. "Een goed pro­ dukt, e e n g o e d e dienst, e e n goe­ de produktie en e e n g o e d e dienstverlening: dat zijn o p e n begrippen die in d e ethiek bruikbaar zijn."

Drenkelingen Als Kimman ­ in e e n gesprek voorafgaand a a n zijn r e d e ­ uit­ legt h o e hij tot zijn standpunt is gekomen, verwijst hij h e r h a a l ­ delijk n a a r zijn katholieke ach­ tergrond. Kimman werd al toen hij twintig w a s lid v a n d e Jezu­ ïeten­orde. Deze orde heeft zich altijd al bekommerd om "het maatschappelijk gezicht v a n d e kerk", zegt Kimman. Kimman werd in 1985 door zijn orde vrijgesteld om zich met

Foto Bram d e Hollander

Nieuwe hoogleraar bedrijfsethiek dr. EJ.J.M. Kimman:

'Niet te hoge ethische eisen stellen a a n bedrijven' De nieuwe hoogleraar bedrijfsethiek a a n d e VU, prof. dr. E.J.J.M. Kimman, is e e n katholiek priester. Van radi­ cale morele eisen moet hij niet veel h e b b e n . Shell uit Zuid­Afrika? Nee, liever "kleine stapjes". Nederland als gidsland? "Als katholiek moet ik d a a r toch wat om lachen. Wij katholieken zetten é é n keer per j a a r d e zotskap op. Dat is toch e e n wat a n d e r levensklimaat." maatschappelijke v r a g e n te g a a n bezighouden. Er bleek vooral e e n enorme behoefte te b e s t a a n a a n ethische bezin­ ning. "Veel christelijke m a a t ­ schappelijke organisaties ­ zo­ als het CNV, d e christelijke werkgevers, het CDA ­ h a d d e n m a a r met moeite d e j a r e n ze­ ventig overleefd," vertelt Kim­ man. "P rotestantse e n katholie­ k e organisaties klampten zich als twee drenkelingen a a n el­ k a a r vast e n b e g o n n e n in d e j a r e n tachtig weer op te bloeien. Dat bracht e e n hernieuwde in­ teresse voor d e C in h u n n a a m met zich mee." Kimman is niet alleen priester, m a a r ook econoom. Hij w a s dus d e a a n g e w e z e n persoon om dit soort christelijke organisaties te

helpen bij hun bezinning op vra­ g e n die met ethiek e n economie te m a k e n h e b b e n . Ook zijn be­ noeming a a n d e VU is d a a r o m niet erg verbazingwekkend. De economische faculteit a a n d e VU is d e enige in Nederland die a l v a n oudsher economische ethiek als verplicht vak in het curriculum heeft opgenomen. Kimman vindt d e combinatie tussen economie e n ethiek niet onlogisch. "ledere w e t e n s c h a p ­ pelijke discipline, ook economie, heeft e e n moreel vertrekpunt. Veel wetenschappelijke v r a g e n ontstaan vanuit e e n soort ver­ ontwaardiging over w a t er in e e n samenleving a a n d e h a n d is, vanuit nieuwsgierigheid n a a r hoe het beter kan. Als e e n

H a n n e Obbink vak zich ontwikkelt, moet het zien v a n zijn morele preoccupa­ ties af te komen e n empirischer worden, m a a r e e n echt volwas­ sen vak krijgt opnieuw behoefte a a n ethiek." Veel minder logisch is d e combi­ natie tussen bedrijfsleven e n ethiek. Heeft m e n in d e directie­ kamers wel e e n b o o d s c h a p a a n de ethische overwegingen w a a r m e e Kimman zich bezig houdt? "Een leuke vraag," zegt Kimman, e n vervolgens legt hij uit dat er best e e n gesprek over ethiek mogelijk is als d e ethicus m a a r niet te veel pretenties heeft. "Neem Shells aanwezigheid in Zuid­Afrika," zegt Kimman. "Als Shell d e indruk heeft dat d e ethi­ cus partijdig is, niet wil luisteren n a a r Shells argumenten, d a n is e e n gesprek onmogelijk. Een ethicus is in zekere zin net e e n arts. Een arts moet niet tegen e e n zieke zeggen die zijn ziekte h a d kunnen voorkomen: 'U heeft verkeerd gehandeld'', e e n

H

n a m e voor veel bèta­weten­ schappers die in e e n laborato­ rium werken. Die schrijven v a a k alleen voor intern gebruik. Een Zwitserse academicus vertelde ooit tegen Schwartz: "Je b e g o n te publiceren als je niets w a a r ­ devols meer te melden h a d voor het laboratorium. Het werd ei­ genlijk als e e n a f g a n g b e ­ schouwd." Ook d e bij d e Kema werkzame scheikundige dr. A.J. van Loon, heeft er niet zoveel behoefte a a n om v a n alle grijze rappor­ ten witte publicaties te maken. Dat kost zijns inziens allemaal te veel e n het is niet nuttig genoeg. "Wanneer je e e n b e p a a l d e doelgroep voor o g e n hebt e n te­ vreden bent met e e n b e p a a l d e vorm, moet je zo'n publicatie d a n ook toegankelijk m a k e n voor a n d e r e n ? Wij zeggen dat, w a n n e e r m e n s e n behoefte h e b ­ b e n a a n informatie, ze bij ons langs kunnen komen. Wij zullen die informatie geven." O m toch enige ordening te krij­ g e n in d e chaos v a n grijze e n witte literatuur, zo werd er g e ­ suggereerd op d e studiedag, zou het h a n d z a a m zijn w a n n e e r w a t vaker literatuuroverzicht­ sartikelen geschreven werden. Maar ja, zo werd er mistroostig a a n toegevoegd, d a a r zal het wel niet erg v a n komen. Voor wetenschappers heeft het schrijven v a n overzichtsartike­ len in d e ratrace v a n het publi­ ceren d o o r g a a n s niet d e hoog­ ste prioriteit. "Men produceert liever origineel kaf d a n secun­ dair koren", verzuchtte e e n der deelnemers. In zijn algemeenheid wordt het b e s t a a n v a n veel grijze litera­ tuur toch niet gevoeld als e e n probleem w a a r m e e niet te leven valt. Drs. W. Dijkhuis, bestuurs­ lid v a n het WTI, denkt niet dat het witten v a n veel grijze litera­ tuur tot e e n grote w a a r d e v e r ­ meerdering leidt. "We kunnen het probleem niet op e e n endlösungachtige wijze, met wortel e n tak uitroeien. Is die grijze lite­ ratuur nu wel zo'n probleem?" Zijn kordate antwoord: "Neen, mijns inziens is het e e n g e g e v e n v a n d e h e d e n d a a g s e werkelijk­ heid."

arts moet h e m genezen." Kimman verwijst in dit v e r b a n d n a a r d e z o g e n a a m d e Sullivan­ code. Bedrijven die zich a a n d e regels v a n deze code houden, verplichten zich ertoe d e apart­ heid in hun Zuidafrikaanse ves­ tigingen af te schaffen. De kri­ tiek v a n d e anti­apartheidsbe­ weging op dit soort codes is al­ tijd geweest dat d e apartheid buiten d e bedrijven d a a r d o o r niet 'genezen' wordt e n dat er dus radicalere eisen gesteld moeten worden. Kimmans methode is echter niet die v a n d e radicale eisen. Lie­ ver vereenzelvigt hij zich zoveel mogelijk met d e bedrijven w a a r o v e r hij het heeft, om van­ uit die positie vanuit ethische overwegingen heel kleine stap­ jes in d e g o e d e richting te kun­ nen zetten. "Dat is e e n kwestie v a n strate­ gie, m a a r het heeft ook met mijn mensbeeld te maken. Ik g a er niet v a n uit dat d e mens slecht is, ik g a e r v a n uit dat d e mens n a a r het g o e d e neigt. Wat dat betreft b e n ik e e n echte katho­ liek. Voor e e n r e c h t g e a a r d e cal­ vinist is d e apartheid misschien d e vleesgeworden zonde. Er is natuurlijk niets goed te praten a a n d e apartheid, m a a r katho­ lieken zijn niet gebiologeerd door het k w a a d , die zijn veel meer onder d e indruk v a n het g o e d e in d e mens en v a n d e mogelijkheden om hem beter te maken. Dat is e e n wat a n d e r e levensfilosofie."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen