Ad Valvas 1989-1990 - pagina 248

i:

8 DECEMBER 1989

PD\ps^/ps

NA VIJVEN (5): BIJBELSE PLANTEN

'Manna w a s waarschijnlijk een soort schimmelexplosie' "Wij denken terug aan de vis, die wij in Egypte aten om niet, aan de komkommers, en de me­ loenen, het look, de uien en het knoflook". Numeri 11 vers 5 behoort tot het soort bijbelteksten dat Daan Smit, hortulanus (hoofd v a n d e hortus botanicus), g r a a g leest. Deze e n e zin bevat liefst vijf concrete verwijzingen n a a r d e bijbelse plantenwereld, w a a r ­ voor Smit e e n w a r m e belang­ stelling heeft. Volgend j a a r sep­ tember verschijnt er e e n boek v a n zijn h a n d . Planten uit de Bijbel. Hobby e n werk zijn voor Smit uitstekend te combineren. Zijn werkkamer in d e hortus houdt het midden tussen e e n planten­ kas e n e e n te k r a p behuisde bi­ bliotheek. Eén w a n d is tot a a n

Hotulanus

Daan

het plafond bedekt met vooral botanische boeken; verder ziet het er groen v a n d e planten. Voor e e n deel uiteraard bijbel­ se. Zijn belangstelling voor d e flora v a n d e Heilige Schrift b e g o n ne­ gen j a a r geleden, toen d e VU h a a r eeuwfeest vierde. De hor­ tus besloot e e n bijdrage a a n d e feestvreugde te leveren die p a s ­ te bij het karakter v a n d e uni­ versiteit: e e n expositie v a n bij­ belse planten. De financiering k w a m v a n Vrouwen VU­hulp. Smit: "Het leuke w a s dat w e het e e n beetje landschappelijk op­ gezet h a d d e n . Je k w a m binnen via e e n loofhut, d a a r n a moest je door e e n dorre woestijn, om d a n uiteindelijk n a het d o o r w a d e n v a n d e Jordaan het Beloofde

Smit

JOOL HUL

Foto Sidney Vervuurt, AVC/VU

Martin Enserink Land te bereiken". N atuurlijk gingen d e planten ruimschoots vergezeld v a n bijbelteksten. De g o e d e lezer vindt in d e bijbel ruim honderd verschillende plantennamen. Sommige soor­ ten, zoals d e olijf, worden tussen Genesis e n O p e n b a r i n g e n meer d a n vijftig keer genoemd. Kort n a d e tentoonstelling wilde Smit zijn kennis g r a a g in boek­ vorm uitgeven, m a a r het b e ­ stuur v a n d e VU­vereniging z a g d a a r niets in. Een uitgever toon­ d e wel interesse, totdat e e n a n ­ dere auteur e e n boek over het­ zelfde onderwerp uitbracht. D a a r m e e w a s d e markt d a n i g verzadigd e n v e r d w e e n het pro­ ject in e e n diepe la. M a a r papier is geduldig, e n binnenkort viert d e VU h a a r 110­jarig b e s t a a n . Smit: "We h e b b e n het opnieuw voorgesteld bij het bestuur. Dat vond het wel e e n leuk idee voor het lustrtim, met n a m e voor d e leden. Ook voor d e d a m e s v a n Vrouwen VU­hulp zou zo'n boek heel a a r d i g kunnen zijn." Smit w a s niet d e eerste die d e inventarisatie maakt. Al enkele e e u w e n vlooien botanici het Boek der Boeken door op zoek n a a r p l a n t e n n a m e n . Hun b e ­ schrijvingen kon Smit als basis gebruiken. "Maar dit boek is uniek, omdat er ook praktische aanwijzingen voor het kweken in s t a a n . Ik b e n d a t tenminste nog nooit eerder tegengeko­ men", zegt hij. "Het blijkt dat veel m e n s e n d a t toch wel leuk vinden, e e n p a a r bijbelse planten in d e tuin. Trou­ wens, er zijn er al e e n a a n t a l ingeburgerd in N ederland. De leliën des velds bijvoorbeeld, dat is e e n verzameling v a n al­ lerlei planten die in het voorjaar m a s s a a l bloeien. N iemand zou het vermoeden, m a a r d a a r ho­ ren onder a n d e r d e cyclaam, d e margriet e n d e a n e m o o n bij, die tegenwoordig v a n groot b e l a n g zijn voor onze bloemisterij". Andere planten zijn al duizen­ d e n jaren in z w a n g v a n w e g e hun economisch nut: g r a n e n bij­ voorbeeld, appels e n olijven. Smit: "Kappertjes, ken je die? Die kleine g r o e n e bolletjes die in sonmiige gerechten wordt verwerkt. Heel weinig m e n s e n weten dat dat d e knopjes zijn

v a n e e n beeldschone bloem, die in het zuur worden gelegd". N a enig zoekwerk heeft Smit ook d e bijbeltekst bij d e h a n d : "Als de spinkhaan zich voortsleept en de kapperbes niet meer helpt..." (Prediker 12:5). Er zijn dus g e w a s s e n w a a r v a n bijna g e e n m e n s weet d a t zij figureren in d e bijbel. M a a r er zijn er ook, w a a r v a n iedereen ten onrechte denkt dat ze uit het Heilige Land komen. Wie bij­ voorbeeld in d e vensterbank een christusdoorn koestert, heeft grote k a n s in bezit te zijn v a n d e uit M a d a g a s c a r afkom­ stige variant. Smit: "De échte christusdoom, w a a r d e door­ nenkroon v a n gevlochten w a s , is d e paliurus spina­christi. Die komt hier in Nederland als struik voor." Ook over d e roos van Jericho b e s t a a n v a n die misverstanden. De soort die N ederlandse plan­ tenliefhebbers meestal h e b b e n heet voluit valse roos van Jeri­ cho e n komt niet uit het Middel­ l a n d s e Zee­gebied m a a r uit Mexico. In Smits boek komen ook plan­ ten voor die in d e bijbel worden beschreven als wonderen. Voor botanici blijken die soms bij n a ­ der inzien niet zo bijzonder. De wonderboom bijvoorbeeld, die zo razendsnel opschoot e n Jo­ n a s s c h a d u w e n troost bracht, kent Smit heel goed: het moet d e ricinus communis L. of wondero­ lieboom geweest zijn, die in vijf m a a n d e n tijd e e n hoogte v a n e e n p a a r meter k a n bereiken. In d e hortus is hij wel gekweekt. Ook manna, dat m e r k w a a r d i g e brood uit d e hemel d a t d e Israë­ lieten op hun tocht door d e woestijn ontvingen, w a s vol­ g e n s d e hortulanus e e n plant­ a a r d i g produkt: "Ik moet het n o g e e n s uitpluizen, m a a r ik denk dat het e e n soort schimmel w a s . Een explosie v a n schimmel­ groei... In N ederland zie je ook wel e e n s dat in é é n vochtige nacht overal d e paddestoelen d e grond uitschieten." M a a r hier m a a k t hij e e n voorbehoud: "Ik werk alleen met h o g e r e plan­ ten. Van schimmels weet ik ei­ genlijk niet zoveel, dus d a a r b e n ik zeer voorzichtig over. Ik moet er n o g e e n s induiken." Probeert d e hortulanus zo niet elk wonder te reduceren tot e e n biologische curiositeiten: Smit: "Dat g e v a a r loop je natuurlijk wel. M a a r als je e r g in planten geïnteresseerd bent, probeer je dat soort verklaringen toch te vinden. Het h a n g t ook s a m e n met je visie op d e bijbel. N atuur­ lijk hoeft niet alles verklaard te worden. M a a r a l vind je wel verklaringen, d a n nog vind ik d e symboliek achter veel bijbel­ se planten al interessant ge­ noeg".

[ Quotes J "Het is eigenlijk van de gekke dat studenten in het weten­ schappelijk onderwijs zich bij zevenhonderden als willoos vee in kerken, collegezalen en groentehallen bijeen laten drij­ ven om daar via de megafoon toegetoeterd te krijgen hoe ze een multiple choise tentamen moeten doen. Ze betalen toch voor behoorlijk onderwijs?!" Prof.mr. L.A. Geelhoed, lid v a n d e Wetenschappelijke R a a d v a n het Regeringsbeleid, in NRC Handelsblad

"In Nederland is iedereen ge­ fixeerd op WordPerfect. Dat is een prachtig systeem, maar als je 's avonds een briefje moet tikken kun je beter zo'n pro­ gramma van dertig gulden ko­ pen. De mogelijkheden zijn dan wel beperkter, maar je kunt er onmiddellijk mee aan de slag en je hoeft ook geen duur boek te kopen om te lezen hoe het werkt." Frank Fakkeldij, directeur v a n Groep 92 Informatie BV, in Haagse Post

"Het verdwijnen van de padde­ stoel in Nederland vormt een ernstige bedreiging voor het voortbestaan van de kabou­ ters. " Stelling bij het proefschrift v a n d e letterkundige Gerrit Bos.

"Ik zou graag willen dat de uni­ versiteit wat slagvaardiger was. Als je in het bedrijfsleven vertelt dat procedures hier standaard driekwart jaar duren, vallen ze van hun stoel." Prof.dr. F.M. Tempelaar, hoog­ l e r a a r bedrijfseconomie a a n d e Rijksuniversiteit Groningen, in UK, het weekblad v a n deze uni­ versiteit

"Wie de maagklachten van een Thaise cassaveboer die de ren­ te over zijn schulden niet kan opbrengen, met een pijnstiller denkt te verhelpen, draait zich­ zelf én die boer een rad voor ogen." Ivan Wolffers, hoogleraar ge­ zondheidszorg in d e ontwikke­ lingslanden, in VU­magazine

door A a d Meijer lj£2,üH Hie^oi' DB vü.'enó MTKBtm^ W£ Hier Hi^K^ f

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen