Ad Valvas 1989-1990 - pagina 205

24 NOVEMBER 1989 Proefschrift o v e r d e d y n a m i c a v a n j o n g l e r e n

In gesprek met de zwaartekracht Al vierduizend jaar doen jongleurs het publiek versteld staan met hun kunsten. Ballen, kegels, hoeden en lo­ pende kettingzagen vliegen in onnavolgbare banen door de lucht. Hoe krijgen jongleurs dat voor elkaar? De bewegingswetenschapper Peter Beek promoveerde deze week op de dynamica van het jongleren. Zijn sterk natuurkundig getinte methode is in de bewegings­ wetenschappen zeer origineel, maar niet onomstreden. Een promotie over jongleren m a g gerust e e n zeldzaamheid genoemd worden. Regelmatig wordt dr. P. Beek, verbonden a a n d e vakgroep psychologie v a n d e faculteit b e w e g i n g s w e ­ tenschappen, g e v r a a g d of hij uit e e n circusfamilie komt, of wellicht zelf jongleur is. G e e n v a n beide is het geval. Voor d e foto wil d e promovendus het wel e v e n proberen, m a a r jongleren k a n hij eigenlijk niet. Na e e n . p a a r seconden vliegen d e witte ballen alle kanten op. Hoe komt e e n mens ertoe op jongleren te promoveren? Het idee stak e e n p a a r j a a r g e l e d e n d e kop op, toen bij Beek e n zijn collega's e e n v r a a g over het le­ ren v a n ingewikkelde bewegin­ g e n opkwam. Tot het oplossen v a n dat probleem is het nooit gekomen, m a a r het idee v a n het jongleren bleef h a n g e n . Beek: "Dat vond ik wel interessant. Het is e e n soort gesprek met je­ zelf e n d e zwaartekracht. M a a r ik wUde eerst wel e e n s weten wat het precies is, waaruit het bewegingsprobleem bestaat. Hoe m a a k je v a n je lichaam e e n jongleermachine? In dat sta­ dium zit ik eigenlijk n o g steeds." Beek "plukte e e n a a n t a l jon­ gleurs v a n d e straat" e n legde hun verrichtingen vast op film met e e n groot a a n t a l beeldjes per seconde. Analyse v a n die o p n a m e n stelde h e m in staat e e n nauwkeurige beschrijving v a n het bewegingspatroon te geven. D a a r n a a s t m a a k t e hij gebruik v a n oude foto's v a n 's werelds beste jongleurs; d e po­ sitie v a n ballen e n h a n d e n gaf h e m enige informatie. Zelfs e e n antieke Griekse v a a s met d e af­ beelding v a n e e n jongleur kon hij gebruiken.

Orgineel Het bijzondere a a n zijn onder­ zoek is dat Beek het verschijnsel langs fysisch­mathematische ' w e g b e n a d e r d e ; e e n originele

Martin Enserink methode binnen d e bewegings­ wetenschappen. De meest op­ vallende resultaten komen niet voort uit d e klassieke mechani­ ca, m a a r uit d e recentelijk zeer in z w a n g g e r a a k t e niet­lineaire dynamica. Die werd door Beek gebruikt om d e b e w e g i n g e n v a n d e jongleurs te beschrijven. Voor jongleren is ritme v a n es­ sentieel belang. G e e n jongleur k a n zonder d e beat. Beek noemt jongleren ook wel "het installe­ ren e n in stand h o u d e n v a n e e n ruimtelijke klok". M a a r zo ge­ makkelijk e n vloeiend als dat

Hoe m a a k je v a n je l i c h a a m e e n jongleermachine soms lijkt te g a a n , zo moeilijk is het in werkelijkheid. De jong­ leur is namelijk g e b o n d e n a a n tal v a n beperkingen. De zwaar­ tekracht dicteert hoe snel e e n opgegooide bal terug komt; e n dat d e bal hoger opgooien m a a r weinig tijdwinst oplevert. Wil d e jongleur bijvoorbeeld d e tijd tussen opgooien e n v a n g e n t w e e m a a l vergroten, d a n moet d e bal vier keer zo hoog d e lucht in. De meeste jongleurs h o u d e n d e hoogte w a a r o p ze gooien min of meer constant. Wie e e n jongleur in actie goed obser­ veert, ziet dat d e o g e n zich voor­ al concentreren op het hooste punt, d e top v a n d e parabool: d e ballen worden d a a r zo nauwkeurig mogelijk op gericht. Bovendien is dat punt d e be­ langrijkste bron v a n informatie over d e stand v a n zaken op elk moment. Maar b e h a l v e e e n hoogte moet

LSVb wint én verliest in geding over beurzen De Informatiseringsbank in Groningen moet nog in deze maand een voorschot geven a a n achthonderd studenten die al maandenlang wachten op erkenning van hun beroep op de hardheidsclausule studiefinan­ ciering. De voorschotten moeten uitbetaald worden tot er een nieuwe regeling is voor studenten wier ouders weigeren bij te dragen a a n de kosten van studie en levensonderhoud. Dat heeft d e president v a n d e H a a g s e rechtbank, mr. M. Wijn­ holt, op 16 november b e p a a l d in e e n door d e Landelijke Studen­ ten Vakbond (LSVb) a a n g e ­ s p a n n e n kort geding tegen d e staat. De hardheidsclausule regelt d e uitkering v a n e e n a a n v u l l e n d e beurs a a n studenten wier ou­ ders weigeren d e ouderlijke bij­ d r a g e te betalen of wier ouders onvindbaar zijn. Honderden

Jos Dohmen studenten w a c h t e n o p e e n b e ­ slissing v a n overheidswege over hun b e r o e p o p d e h a r d ­ heidsclausule, omdat er e e n nieuwe regeling in d e m a a k is voor hun specifieke omstandig­ heden. Dat is volgens Wijnholt onrechtmatig. In afwachting v a n d e nieuwe regeling moet d e

d e jongleur nog e e n a n d e r e keuze maken: d e verhouding tussen d e tijdsduur d a t d e h a n ­ d e n gevuld zijn met ballen e n d e tijd dat ze leeg zijn. Voor d e v e r b a a s d e toeschouwer m a g het lijken alsof d e jongleur d e ballen slechts e e n o n d e e l b a a r moment in z'n vingers heeft, m a a r in werkelijkheid k a n die tijd heel goed variëren. De jong­ leur k a n als het w a r e e v e n 'wachten' met opgooien. Dat is belangrijk, want als d e h a n d e n slechts heel kort gevuld zijn, zijn er meer ballen tegelijkertijd in d e lucht, e n is het risico v a n klossen groter: het botsen in d e lucht, met alle rampzalige ge­ volgen voor d e act. Wat blijkt nu? Jongleurs blijken hun ballen steeds e v e n l a n g in d e h a n d te houden. De verhou­ ding tussen d e tijd dat er e e n b a l in d e h a n d zit, e n d e totale om­ loopt] d v a n d e hand, is precies drie staat tot vier. Met a n d e r e woorden: driekwart v a n d e tijd is d e h a n d gevuld. De manier w a a r o p d e h a n d e n zich b e w e ­ g e n blijkt dus. tot in h o g e m a t e voorspelbaar, onafhankelijk v a n het a a n t a l ballen of d e fre­ quentie (de 'snelheid') v a n het jongleren. Deze vaste verhouding v a n driekwart, door Beek eerst theo­ retisch afgeleid e n vervolgens experimenteel b e p a a l d , h e b b e n alle jongleurs g e m e e n . Alsof ze ooit e e n afspraak h e b b e n g e ­ maakt. Beek noemt het e e n dieptestructuur, e e n blauwdruk v a n het jongleren, w a a r het b e ­ w e g i n g s a p p a r a a t v a n d e erva­ ren jongleur zich d o m w e g a a n houdt. K leine afwijkingen v a n het ritme komen wel voor, m a a r h e b b e n ook e e n functie: d e jongleur m a a k t er d e voorstel­ ling dynamischer e n minder strak m e e . De v r a a g is nu hoe het komt dat elke jongleur zich a a n zo'n rigi­ d e wet houdt. Is er e e n natuur­ kundige regel die dicteert dat jongleren zo moet, e n niet a n ­ ders? Zo ja, w a a r is die d a n opgeslagen? Eén theorie is dat d e verhouding 3/4 ergens in d e h e r s e n e n verankerd is, als e e n motorisch programma voor het jongleren.

Brein Maar Beek gelooft d a a r niet zo in. "Dan zou voor elke b e w e g i n g e e n motorisch p r o g r a m m a be­ s t a a n in d e hersenen, zoals e e n draaiorgel voor elk liedje e e n a n d e r e plaat heeft. M a a r zo'n systeem is ten eerste inefficiënt: het o p s l a a n v a n al die 'orgel­ platen' zou veel ruimte vergen. En bovendien: w a a r komen d e nieuwe platen v a n d a a n ? " In Beeks visie is het h e l e m a a l staat voorschotten toekennen, vindt hij. De nieuwe regeling zal e e n ein­ d e moeten m a k e n a a n het on­ derscheid dat iri d e hardheids­ clausule is a a n g e b r a c h t tussen studenten jonger d a n 21 j a a r e n studenten vanaf die leeftijd. Bij d e jongste groep studenten wordt d e relatie met d e ouders p a s als ernstig verstoord b e ­ schouwd als er sprake w a s v a n incest of fysiek geweld. Het col­ lege v a n b e r o e p studiefinancie­ ring heeft in januari b e p a a l d dat beide groepen studenten dezelfde rechtsbehandeling dienen te krijgen. Sindsdien is d e nieuwe regeling weliswaar in voorbereiding, m a a r d e b e ­ trokken studenten w a c h t e n al die tijd op e e n uitkering. Oud­minister Deetman heeft in september e e n voorstel voor zo'n nieuwe regeling a a n het parlement voorgelegd. In dat voorstel is het leeftijdsonder­ scheid v a n d e b a a n , m a a r d e betrokken studenten zouden e e n korting op hun studiebeurs

Peter Beek: "Jongleren is eigenlijk het installeren en in van een ruimtelijke klok" niet nodig dat d e getalsverhou­ ding ergens in het brein 'opge­ slagen' ligt. Hij vergelijkt het probleem met d e wet v a n be­ houd v a n m a s s a e n energie. Die ligt ook n e r g e n s fysiek vast, m a a r is in het hele heeelal gel­ dig. Wellicht k a n ook het b e w e ­ g i n g s a p p a r a a t v a n d e mens fimctioneren volgens strikte n a ­ tuurkundige wetten met verhou­ dingen v a n ronde getallen zon­ der dat die ergens vastliggen. "Sommigen n o e m e n het getals­ mystiek, m a a r ik denk dat het e e n fundamenteel organisatie­ principe in d e natuur is. M a a r d a a r krijg ik heel veel kritiek op. Het idee dat die driekwart­ver­ houding g e e n interne represen­ tatie heeft, is zeer controver­ sieel". Beeks wiskundig­natuurkundi­ ge benadering van de bewe­ gingscoördinatie ligt toch al niet zo goed binnen d e bewegings­ wetenschappen. Die houdt zich traditioneel veel meer bezig met d e werking v a n d e onderdelen v a n het b e w e g i n g s a p p a r a a t d a n met d e b e w e g i n g als ge­ heel. Beek: "De meeste bewegings­ wetenschappers zijn bezig met meetapparatuur. Met plakker­ tjes e n elektroden op d e huid, d e elektromyografie. D a a r word ik dus e e n beetje gek van. Want d e werking v a n é é n spiertje krijgen v a n honderd gulden. De Tweede K amer heeft deze nieu­ w e regels niet in b e h a n d e l i n g willen n e m e n omdat het kabinet demissionair is. Wijnholt ging niet in op e e n a n ­ dere eis v a n d e LSVb, namelijk dat d e korting v a n honderd gul­ d e n uit d e nieuwe regeling wordt geschrapt. De H a a g s e rechtbankpresident vindt dat hij zich niet k a n bemoeien met re­ gels die d e Tweede K amer n o g niet "gepasseerd zijn.

Terugbetaling In e e n t w e e d e kort geding v a n d e LSVb tegen d e staat kreeg d e studentenbond v a n Wijnholt g e e n gelijk. De LSVb verzette zich tegen d e recent afgekon­ digde verhoging v a n het b e ­ d r a g dat beursstudenten m a a n ­ delijks moeten terugbetalen als ze in het verleden teveel studie­ financiering h e b b e n ontvan­ gen. Wijnholt acht d e nieuwe terugbetalingsregeling echter niet onredelijk.

standhouden Foto AVC/vu

zegt v a a k niets over het geheel." In Beeks visie is elk onderdeel­ tje v a n het b e w e g i n g s a p p a r a a t zo volkomen ondergeschikt a a n het totaal dat je er weinig m e e opschiet zo'n onderdeel te b e ­ studeren. De werking v a n e e n spier moet altijd gezien worden in d e totale bedoeling v a n d e beweging. Juist­daardoor kunnen bewegin­ g e n ook flexibel zijn. Beek: "Denk e e n s a a n i e m a n d die zit te praten, e n op e e n g e g e v e n moment e e n pijp in z'n mond steekt. Die p r a a t gewoon door, alsof er niks a a n d e h a n d is. M a a r hij gebruikt er wel totaal a n d e r e spieren voor. Het uitein­ delijke resultaat is dus hetzelf­ de, m a a r het mechanisme is to­ taal a n d e r s geworden." Beek pleit d a n ook voor e e n ho­ listische b e n a d e r i n g v a n d e be­ wegingscoördinatie, als alter­ natief voor het reductionisme v a n d e elektromyografie. "Ik kies als uitgangspunt d e organi­ satie, d e doelstelling v a n d e b e ­ weging. Dat is het w a r e pro­ bleem, e n d a a r sluit je je ogen voor als je alleen n a a r indivi­ duele spieren kijkt. We moeten meer n a a r d e v r a a g : hoe komen al die onderdelen bij elkaar? Maar voor veel onderzoekers is dat nogal bedreigend. Die wor­ d e n k w a a d als ik dit soort din­ g e n zeg".

Door administratieve proble­ m e n bij d e Informatiserings­ b a n k e n door onjuiste o p g a v e n v a n betrokkenen heeft e e n flin­ ke groep studenten bijna twee j a a r geleden e e n hoger b e d r a g a a n studiefinanciering ontvan­ g e n d a n dat w a a r o p m e n feite­ lijk recht h a d . Het teveel uitge­ keerde moest aanvankelijk worden terugbetaald via e e n korting op d e beurs met e e n be­ d r a g v a n 76 gulden per m a a n d . Per 1 augustus werd deze aflos­ singstermijn verhoogd tot 203 gvilden per m a a n d . Dat is het maximale b e d r a g dat d e wet studiefinanciering hiervoor toe­ staat. De LSVB n o e m d e het on­ redelijk dat soirmiige studenten door d e verhoogde aflossings­ termijn slechts 73 procent v a n e e n bijstandsuitkering overhou­ den. De bond vindt dat e e n stu­ dent zeker 90 procent v a n e e n bijstandsuitkering tot zijn be­ schikking moet hebben, m a a r Wijnholt is het d a a r niet m e e

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen