Ad Valvas 1989-1990 - pagina 115

PD\Pi^/pS

6 OKTOBER 1989 Na e e n wat schuchtere start twee j a a r terug ("Ik h a d m e ook in het plaatselijke verenigings­ leven kunnen storten", zei hij toen in aUe bescheidenheid), lijkt hij nu fermer op te treden. Maar p a s op! Een rector a a n e e n universiteit heeft e e n a n d e ­ re positie d a n p a k w e g e e n di­ recteur v a n e e n onderneming, benadrukt dr. C e e s D a t e m a (45), als patristicus afkomstig uit d e letterenfaculteit. "Ik b e n niet d e bestuurder om e e n gedenkteken voor op te richten dat m e n s e n er later a a n herinnert: d a t e n d a t heeft hij allemaal geregeld. Zo werkt dat niet a a n e e n universiteit." Bij e e n universiteit ligt d e pro­ fessionele kracht immers a a n d e basis, bij d e wetenschappers, en niet bij het bestuur. "Ik beschouw mijn functie als niet veel a n d e r s d a n het rond­ g a a n met wat kruip­ e n smeero­ lie: zorgen d a t er g o e d e r a n d ­ v o o r w a a r d e n zijn voor het werk binnen d e faculteiten e n dien­ sten."

Rector magnificus prof. dr, Cees Datema:

'Mijn functie houdt niet meer in d a n het rondgaan met kruip­ en smeerolie' ^4^i^

^ : ^

^

^*

-

'

Reizen

Hij herinnert zich hoe het e e n aantal jaren terug toeging bin­ nen zijn eigen letterenfaculteit. "Ik h e b d a a r toen wel e e n s ge­ zegd: 'we h e b b e n hier g e e n en­ kel budgettair bewustzijn'. We h a d d e n g e e n zicht op d e bud­ gettaire kaders w a a r b i n n e n w e moesten werken. Als je d a t wel hebt e n je weet wat d e beper­ kingen en uitdagingen zijn d a n ben je v a n nature n a u w e r be­ trokken bij bestuurlijke proces­ sen. Je wordt g e d w o n g e n crea­ tief om te g a a n met d e v r a a g wat je met e e n giilden kunt d o e n en hoe je v a n die gulden mis­ schien a n d e r h a l v e gulden kunt maken." "Het moet niet zo zijn dat e e n onderzoeker in d e situatie ver­ zeild raakt dat hij e e n nieuw a p p a r a a t aanschaft e n hem vervolgens blijkt dat er eigenlijk geen ruimte voor is. Al die afwe­

Toen minister Deetman aftrad s u g g e r e e r d e NRC Handelsblad dat er door onderwijzend N e­ derland ongetwijfeld e e n zucht v a n verlichting ging. Eindelijk w a s deze sloper e n bezuiniger opgestapt! Datema (gereformeerd; CDA­ lid) deelt d e verzuchting niet. Ze­ ker, enkele d a d e n v a n Deetman w a r e n minder gelukkig, zoals d e g a n g v a n zaken rond d e stu­ diefinanciering e n vooral d e Harmonisatiewet. Voor het ove­ rige heeft Datema begrip e n respect voor i e m a n d die ge­ tracht heeft binnen e e n b e p a a l d budget d e z a a k d r a a i e n d e te houden. Maar d e bezuinigingsoperaties TVC e n SKG d a n ? Die h e b b e n toch j a r e n l a n g gezorgd voor veel onrust op d e faculteiten?

Natuurlijk zijn er voor e e n rector ook representatieve verplichtin­ gen. "Daar zou ik mijn hele a g e n d a m e e kunnen vullen. Als ik zou i n g a a n op alle uitnodigin­ gen v a n a m b a s s a d e s , d a n zat ik bij wijze v a n spreken alle d a ­ gen v a n d e week in W a s s e ­ naar." Daar is hij dus terughoudend in. Zijn belangstelling g a a t in eer­ ste instantie uit n a a r inhoudelij­ ke zaken. "Ik wü gewoon g r a a g weten met welke dingen ik be­ zig ben, hoe en waarvoor ik met die dingen bezig ben, zodat ik daadwerkelijk e e n bijdrage k a n leveren a a n d e kwaliteit die je als universiteit najaagt. A a n vrijblijvendheid h e b ik e e n broertje dood."

Ook in het reizen n a a r buiten­ landse universiteiten beperkt Datema zich. Natuurlijk, het the­ ma v a n d e internationalisering heeft zijn voUe a a n d a c h t , m a a r de activiteiten die e e n rector op dit gebied ontplooit moeten aansluiten bij d a t g e n e w a t er a a n faculteiten gebeurt. Zo niet, d a n h e b b e n bezoeken over d e grens weinig zin ­ d a a r is hij heilig v a n overtuigd. De faculteiten ("de t r e k p a a r d e n van e e n universiteit") h e b b e n het afgelopen j a a r meer vrij­ heid gekregen om zelf hun b e ­ leid uit te stippelen. Ze krijgen van d e universiteit geld in plaats v a n personeelsplaatsen. Langzaam m a a r zeker leidt dat ertoe dat faculteiten beleidsma­ tiger g a a n d e n k e n over d e v r a a g hoe d e middelen zo opti­ maal mogelijk besteed kunnen worden. Hoogleraren dienen niet alleen wetenschappelijke prestaties te leveren, m a a r ook op het gebied v a n m a n a g e m e n t hun mannetje te s t a a n . Een gunstige ontwikkeling, vindt Datema.

ik laat mijn indrukken over het universitaire bestuur horen op het moment d a t ik d a a r als rec­ tor op a a n s p r e e k b a a r ben." "Ik moet toch d e vrijheid h e b b e n om, zonder d a t ik afbreuk doe a a n het normale bestuurlijke verkeren, n a a r voren te bren­ g e n dat ik het universitaire be­ stuur wat a n d e r s zou inkleuren. Eigenlijk zou m e n er w a a r d e ­ ring voor moeten h e b b e n d a t ik rustig te b e r d e b r e n g w a t ik op mijn lever heb."

Respect

^ '^ .' " ^

X

B

Datema k a n zich er niet erg over opwinden. "Af e n toe doen wij als universiteitsraad e n col­ lege wat moeUijk met elkaar, geloof ik. Er wordt d a n gespro­ ken over d e bestuurscultuur die a a n d e VU niet in d e h a a k zou zijn... Ik b e n d a a r laconiek over: het hoort kennelijk bij het spel. In d e raadscommissies e n a n ­ d e r e overleggen d o e n wij ge­ woon ons werk."

Datema: "Ik zou die operaties niet op het conto v a n Deetman wiUen schrijven. Elke minister v a n onderwijs e n w e t e n s c h a p ­ p e n zou hetzelfde g e d a a n h e b ­ ben. Laten w e eerlijk zijn: in ie­ d e r e organisatie e n in ieder be­ drijf is het goed dat n a e e n pe­ riode v a n proliferatie er e e n s stevig a a n d e boom geschud wordt. Het dorre hout moest g e ­ kapt worden. N iet alles bleek levend te zijn." Datema vindt dat dit snoeiwerk binnen e e n universiteit e e n voortdurend proces moet zijn. "Over kwalitatief niet a a n d e m a a t zijnde onderdelen m a g je gerust zeggen: punt erachter. Dat vereist lef, m a a r het is no­ dig. Als ik dezelfde bestuurlijke verantwoordelijkheid zou h e b ­ b e n als Deetman h a d , d a n zou ik e e n zelfde b e n a d e r i n g kiezen. Binnen elke winkel moet je be­ kijken wat je winkeldochters zijn." Hebben d e universiteiten mo­ menteel g e n o e g instrumenten om kwaliteit te beoordelen, e n bij het ontbreken d a a r v a n het snoeiwerk uit te voeren? Date­ ma: "Ik h e b in mijn leven é é n simpel adagiimi: w a t je wü, k a n je. Misschien moet je wachten tot morgen, of overmorgen, m a a r het zal lukken." "Het vereist moed om in facilitei­ ten e n vakgroepen te zeggen: dat onderdeel is niet meer ver­ antwoord; w e zetten er e e n punt achter. Een bestuurder die wèl het gebrek a a n kwaliteit ziet, m a a r n a l a a t d e koe bij d e ho­ rens te vatten, is e e n zwak be­ stuurder e n hoort niet op die stoel. Als e e n bestuurder d e z a a k laat voortgriepen, is hij verkeerd bezig. De rekening die hij later gepresenteerd krijgt, zal d a n hoger zijn d a n d e prijs die hij nu moet betalen."

"In d e tijd dat ik a a n t r a d als rector n a m Van K e m e n a d e af­ scheid als collegevoorzitter v a n d e UvA. Bij die gelegenheid m a a k t e hij wat opmerkingen over d e bestuursstructuur. Ook mijn voorganger, professor Drenth, m a a k t e in die tijd op­ merkingen v a n gelijke orde. Beiden kregen toen het verwijt dat ze die kritische geluiden be­ ter eerder n a a r voren h a d d e n kunnen brengen, toen ze n o g in functie w a r e n . Wel, die opmer­ king h e b ik ter harte genomen:

"Het is e e n kwestie v a n open e n eerlijk met elkaar o m g a a n : als e e n personeelslid niet a a n d e verwachtingen voldoet, moet dat gewoon gezegd worden e n moet bekeken worden of voor die persoon a n d e r werk gevon­ d e n k a n worden. Je moet g e e n m e n s e n op sleeptouw nemen. Dat hoort n e r g e n s te gebeuren, dus moet dat ook a a n deze uni­ versiteit niet gebeuren. Dat ver­ eist b e h o e d z a a m personeelsbe­ leid. Het blijven tenslotte colle­ ga's."

Foto Kees Keuch, AVCAfU

O n l a n g s tekende rector magnificus prof. di. C. Dafema twee jaar bij. Aan zijn herbenoeming zijn weinig woorden vuilgemaakt. Een continuering v a n zijn rectorschap w a s eigenlijk vanzelfsprekend, ook voor h e m zelf. Een gesprek met hem over zijn functie binnen het universitaire bestel, d e verdiensten v a n Deetman en dor hout dat gekapt moet worden. "Over kwalitatief niet a a n d e m a a t zijnde onderdelen v a n een universiteit m a g je rustig zeggen: punt e r a c h t e r " L gingen moeten geïntegreerd g e m a a k t worden. Gelukkig neemt het begrip d a a r v o o r e n d e behoefte a a n het n e m e n v a n deze verantwoordelijkheden toe."

Keuzes De vette j a r e n voor d e universi­ teiten zijn voorbij. De s c h a a r s t e a a n middelen is nu e e n g e g e ­ ven. D a a r o m moet er, zegt Da­ tema, e e n cultuur ontstaan w a a r i n het e e n uitdaging is er toch iets moois v a n te m a k e n . Dat betekent keuzes m a k e n e n e e n Iqnge­termijnplanning op­ stellen. "Waar wil ik als vak­ groep te midden v a n e e n con­ currerende omgeving over e e n a a n t a l jaren zijn? Welke onder­ delen wil ik uitbouwen? Dat zijn strategische v r a g e n w a a r vak­ groepen e n faculteiten ver­ trouwd m e e moeten zijn." Zo'n cultuuromslag ("een men­ taliteitsverandering die de macht v a n d e grijze gewoonten teniet doet") is alleen al nodig uit het oogpunt v a n overleven. De universiteiten worden tegen­ woordig drukbevolkt door aller­ h a n d e toetsings­, verkennings­ e n visitatiecommissies die er nauwlettend op toezien d a n m e n zijn werk goed doet. Scoort e e n faculteit niet voldoende, 'profileert' ze zich nauwelijks ten opzichte v a n zusterfaculteiten, d a n lijken h a a r d a g e n geteld. Alles goed e n wel, m a a r v zijn faculteitsbesturen, die gerecru­ teerd worden uit goedbedoelen­ d e m a a r niet in g e a v a n c e e r d e

Wim Crezee managementtechnieken onder­ richte wetenschappers, in staat dit soort klussen te klaren? Econoom C A . Hazeu, die e e n promotieonderzoek n a a r dit on­ derwerp achter d e rug heeft, liet zich onlangs d a a r o v e r in N RC Handelsblad sceptisch uit. In te­ genstelling tot d e situatie a a n Amerikaanse universiteiten, w a a r het d e c a n a a t (voorzitter v a n het faculteitsbestuur) gezien wordt als d e top v a n e e n weten­ schappelijke carrière, wordt hier deze functie als e e n corvee gezien, constateert hij. Het d e ­ c a n a a t is schadelijk voor d e a c a d e m i s c h e carrière doordat het eigen onderzoek in d e knel komt. Bovendien zit d e d e c a a n , aldus Hazeu, in d e t a n g tussen het col­ lege v a n bestuur, dat soms on­ a a n g e n a m e beslissingen v a n h e m vraagt, e n zijn collega's voor wie hij slechts tijdelijk pri­ mus inter pares is e n in wier rijen hij straks weer als gewoon lid terugkeert. Dan m a a r liever beroepsbestuurders a a n het hoofd v a n e e n faculteit? Datema verkiest binnen d e ge­ g e v e n verhoudingen d e huidi­ g e situatie. "Sommige weten­ schappers komen tot d e ontdek­ king dat ze bestuurlijk werk met grote kundigheid e n met plezier e e n a a n t a l jaren willen doen. Het is goed om dat onder ogen te zien. Het principe v a n toer­ beurt is verouderd."

Datema is vrijmoedig in zijn oor­ delen over het besturen v a n e e n universiteit. Bij d e opening v a n het academisch j a a r pleitte hij ervoor d e universiteitsraad om te vormen tot e e n r a a d die al­ leen achteraf d e hoofdlijnen v a n het gevoerde beleid contro­ leert. Dat k w a m h e m op e e n re­ primande v a n raadsvoorzitter Zeijlemaker te s t a a n . D a t e m a e n a n d e r e collegeleden moeten zich m a a r e e n s neerleggen bij d e bestuursstructuur w a a r i n zij nu opereren, merkte d e r a a d s ­ voorzitter boos op.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen