Ad Valvas 1989-1990 - pagina 411

I PAGINA 3

AD VALVAS 22 MAART 1990 I

Synodes slaan eigen weg in Gereformeerde kerken sturen aan op fusie tussen Kampen en VU­theologen Hanne Obbink De hervormde synode staat voor­ lopig vrijwel alleen in haar voor­ nemen een nieuwe kerkelijke universiteit op te zetten. De gere­ formeerde synode voelt niet veel voor zo'n nieuwe instelling. Zij geeft de voorkeur aan een fusie van haar predikantsopleidingen aan de VU en in Kampen. Uiter­ lijk op 23 mei moet blijken of zo'n fusie kans van slagen heeft. Het plan om een gereformeerde en een hervormde universiteit op te rich­ ten is afkomstig van IW OOT, een werkgroep van vooraanstaande gere­ formeerde en hervormde dames en heren. De nieuwe kerkelijke universi­ teiten zouden de opleiding van predi­ kanten moeten gaan verzorgen. De openbare theologische faculteiten en ook de VU en Kampen zouden delen van hun onderwijs aan de nieuwe kerkelijke instellingen kunnen verko­ pen; de verantwoordelijkheid voor de opleiding als geheel zou echter door de nieuwe instellingen gedragen moeten worden. Het plan heeft voor de nodige be­ roering in theologisch en kerkelijk Nederland gezorgd. De kerken die met het plan te maken hebben, zijn verdeeld. Van de kerken die voor hun predikantenopleiding gebruik maken van de openbare theologische facul­ teiten zijn alleen de hervormden en de luthersen vóór het plan. De vijf andere kerkgenootschappen die hun predikantenopleiding op deze manier hebben geregeld, zijn ertegen. De gereformdeerde synode heeft zich afgelopen maandag bij de tegen­ standers gevoegd. Zij geeft er de voor­ keur aan dat de twee opleidingen waarvan zij haar predikanten betrekt samengevoegd worden. Pas als dat niet blijkt te lukken ­ en dat moet uiterlijk op 23 mei duidelijk zijn ­ wil zij verder praten over het IW OOT­ plan. Het woord is nu aan minister Rit­ zen. Die wilde voor 1 april weten wat de kerken met hun universitaire pre­ dikantenopleidingen willen, maar zit nu opgescheept met een aantal elkaar tegensprekende en en soms met veel slagen om de arm onder woorden

gebrachte verlangens. Hij heeft bo­' vendien niet alleen te maken met de wensen van de kerken, maar ook met die van de universiteiten. Van hen is alleen de theologische universiteit van Kampen voor het IW OOT­plan. De vier openbare universiteiten en de VU zijn er fel tegen.

Hard oordeel De aanleiding tot alle commotie is het rapport van de verkenningscom­ missie godgeleerdheid dat ongeveer een jaar geleden verscheen. Deze commissie ­ bekend geworden als de 'commissie­Oberman' ­ sprak een hard oordeel uit over de kwaliteit van de theologiebeoefening in Neder­ land. Er waren, vond de commissie, ingrijpende maatregelen nodig. Eén van deze maatregelen betrof de zogenaamde 'duplex ordo', die de theologie aan de vier openbare uni­ versiteiten kenmerkt. Deze duplex ordo is een overblijfsel van de negen­ tiende eeuw. De theologie is erdoor als het ware in tweeen gedeeld: in 'zuiver wetenschappelijke' vakken (die door staatshoogleraren gegeven worden) en 'kerkelijke' vakken (gege­ ven door hoogleraren die door de kerk benoemd worden). Abraham Kuyper was deze schei­ ding een doorn in het oog. Daarom richtte hij de Vrije Universiteit op. Hij vond dat de theologie noch onder de hoede van de kerk, noch onder die van de staat geplaatst mocht worden. De theologie moest volgens hem een eenheid zijn, beoefend door gelovige wetenschappers. Aan de openbare theologische faculteiten wil men nog wel eens neerbuigend doen over deze opvatting; de theologie aan de VU was 'gelovig' en subjectief en dus eigenlijk niet echt wetenschappelijk.

Groot goed De openbare theologische facultei­ ten zijn altijd zeer tevreden geweest met de constructie van de duplex ordo. De negentiende­eeuwse weten­ schapsopvatting die objectieve en sub­ jectieve wetenschap van elkaar scheidt, is daarvan inmiddels mis­ schien niet de belangrijkste reden meer. De absolute vrijheid van kerke­ lijke inmenging in de theologie die de duplex ordo garandeert, geldt echter nog steeds als een groot goed.

Foto Jos van der Hamsvoord/Hollandse Hoogte

Ook de hervormde kerk had lange tijd geen reden tot ontevredenheid. Zij heeft het recht kerkelijke hoogleraren te benoemen die de opleiding tot her­ vormd predikant verzorgden voor stu­ denten aan de openbare faculteiten. Pas de laatste jaren werd duidelijk dat de positie van de kerkelijke hooglera­ ren eigenlijk niet goed geregeld was. Zij hebben weinig of geen rechten binnen de faculteit. Hun vak kan bij­ voorbeeld niet als hoofdvak gekozen worden, zij hebben geen vakgroep om zich heen en geen assistenten­in­op­ leiding. Aan het doen van onderzoek komen zij daarom maar nauwelijks toe. De verkenningscommissie heeft dit ­ vooral hervormde ­ probleem onder­ kend. Zij suggereerde dit probleem op te lossen door een hervormde oplei­ ding op te zetten. Het IWOOT­plan is een uitwerking van deze suggestie. Dat de hervormde synode ingestemd heeft met dit plan is al met al weinig verbazingwekkend. Haar hoogleraren

zouden zeer bij de uitvoering ervan gebaat zijn. Zij zouden in dienst ko­ men van de nieuwe kerkelijke univer­ siteit, met alle rechten van dien. En passant verstevigt de hervormde kerk ook haar greep op de openbare facul­ teiten: zij bepaalt immers uiteindelijk welke onderdelen van het openbare theologisch onderwijs zij koopt.

'Vrij' Het standpunt van de gereformeer­ de synode lag minder voor de hand. Dat komt omdat de twee opleidingen waarmee zij te maken heeft de band met de kerk ieder op een eigen ma­ nier geregeld hebben. De VU is 'vrij': de enige band die zij met de kerken heeft, bestaat uit een contract waarin is vastgelegd dat gereformeerde pre­ dikanten aan de VU opgeleid kunnen worden. Kampen daarentegen wordt in feite rechtstreeks bestuurd door de gereformeerde kerken. Het grootste bezwaar van de VU en andere tegenstanders van het IWOOT­

plan, de grote kerkelijke invloed op het theologisch onderwijs, wordt door Kampen dan ook niet gedeeld. Daar is de invloed van de kerken immers ook nu al groot. Het IW OOT­plan is voor Kampen bovendien aantrekke­ lijk: het verstevigt de met name door de dalende studentenaantallen wat wankele positie van Kampen. De gereformeerde synode had dus te maken met tegenstrijdige belangen. Zij stuurt nu aan op een fusie. Van beide instellingen verwacht zij de be­ reidheid compromissen te sluiten. De VU heeft zich al bereid getoond te praten over meer invloed van de ker­ ken op haar opleiding. Kampen wil wel praten over een verhuizing naar' Amsterdam.

'Tiieoiogie moet uit liet isolement' Samenwerking bepleit tussen Amsterdamse theologie­opleidingen Hanne Obbink Amsterdam is gezegend met drie theologische opleidingen. Tot nu toe werken die maar weinig sa­ men en dat moet veranderen, vindt een groep studenten. Ze­ ventig mensen kwamen af op een studiedag die de groep had geor­ ganiseerd om te praten over ver­ regaande samenwerking tussen de drie. De zogenaamde Initiatiefgroep Amsterdamse Samenwerking, die de studiedag organiseerde, had van te voren een aantal wensen op papier gezet. De drie theologische opleidin­ gen in Amsterdam ­ aan de VU, de Universiteit van Amsterdam en de Katholieke Theologische Universiteit (KTUA) ­ moeten vooral op het gebied van het onderwijs veel meer gaan sa­ menwerken, vindt de initiatiefgroep.

Studenten aan de drie instellingen moeten zoveel mogelijk de gelegen­ heid krijgen colleges te volgen en ten­ tamens te doen aan een andere dan hun eigen instelling. Daarop moet de onderwijsorganisatie .afgestemd wor­ den: de semesterindeling, het studie­ puntenstelsel, het modulensysteem en de tentaminering moeten gelijk geschakeld worden. Dat is de initiatiefgroep nog niet genoeg. Aan een fusie denkt zij nog net niet ­ dat wordt haar te ingewik­ keld ­ maar om ervoor te zorgen dat het allemaal goed geregeld wordt, moet er wèl een gezamenlijke onder­ wijscommissie komen. Staf en studen­ ten moeten lid worden van eikaars vakgroepen. En de drie opleidingen moeten verhuizen, want, zo schrijft de initiatiefgroep, "essentieel voor het welslagen van de samenwerking is een gezamenlijke huisvesting." De initiatiefgroep is opgericht door een groep studenten van de drie in­

stellingen nadat een jaar geleden het rapport van de verkenningscommissie godgeleerdheid verscheen. Deze commissie stelde onder meer voor de theologische faculteit van de UvA te sluiten en van de KTUA een HBO­ instelling te maken. Dat was volgens de commissie nodig om de kwaliteit van de theologie in Nederland op een aanvaardbaar peil te brengen. Een aantal Amsterdamse theolo­ giestudenten ergerde zich aan het rapport: er werd nauwelijks aandacht besteed aan het onderwijs en van ver­ nieuwingen in de theologie ­ hard nodig volgens de studenten ­ werd al helemaal niet gerept. Uit deze erger­ nis kwam de initiatiefgroep voort. Het samenwerkingsplan moet ech­ ter meer zijn dan slechts een nieuwe overlevingsstrategie van een paar be­ dreigde instellingen, vindt de initia­ tiefgroep. "Hedendaagse theologie kan en mag niet beoefend worden in een isolement, hetzij van één kerkelij­

ke richting, hetzij van één weten­ schappelijke opvatting," schrijft de groep. Er is een vernieuwde theologie nodig en Amsterdam is "dè plaats" waar zo'n theologie "tot haar recht kan komen."

In de lucht Het zijn mooie woorden allemaal en tijdens de studiedag, afgelopen vrij­ dag in het gebouw van de KTUA, werden er nog een heleboel aan toe­ gevoegd. "Tien vogels in de lucht," stelde prof. dr. L. Bakker van de KTUA wat sceptisch vast, "maar heb­ ben we er ook één in de hand?" Dat moet nog blijken. Vooralsnog hebben de drie instellingen andere zorgen aan hun hoofd. Het voortbe­ staan van de theologische faculteit van de UvA is nog niet zeker. De KTUA praat met de katholieke oplei­ dingen in Nijmegen en Heerlen over een fusie die met zich mee zou bren­ gen dat er in Amsterdam maar één

afstudeerichting zou blijven bestaan. En de VU onderhandelt met de theo­ logische universiteit in Kampen over een mogelijk samengaan. Wat de uitkomst van al deze ver­ wikkelingen ook is, het belang van een verregaande samenwerking in Amsterdam zal volgens de initiatief­ groep niet verdwijnen. Daarom gaat zij gewoon door met haar plannen. De besturen van de drie instellingen staan weliswaar welwillend tegenover het initiatief, maar prof. dr. H. Leene, decaan van de theologische faculteit van de VU, maakte er geen geheim van: het zullen vooral de studenten zijn die ervoor moeten zorgen dat er iets van de samenwerking terecht komt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen