Ad Valvas 1989-1990 - pagina 207

iUDWiW\S

24 NOVEMBER 1989

Spraakmakend theoloog neemt afscheid

'Verdorie, toen kwam Kuitert met zijn uitspraken ...' Voor prof . dr. H.M. Kuitert hoeft het allemaal niet zo nodig. "Als mensen me er niet de godganse d a g over aan mijn kop zeurden, wist ik niet eens dat ik vijfenzes­ tig werd," zei hij kort geleden in een interview. Zijn afscheid als hoogleraar ethiek, aanstaande donder­ dag, is, of hij het nu wil of niet, een gebeurtenis die niet onopgemerkt voorbijgaat. Dat is geen wonder, want Kuitert is zonder twijfel de meest spraakmakende theo­ loog die ooit a a n de VU verbonden is geweest. Kuitert dankt zijn bekendheid vooral a a n e e n serie slepende conflicten met d e gereformeer­ d e synode. Dat b e g o n al in d e jaren zestig, toen Kuitert d e v r a a g a a n d e orde stelde of het bijbelverhaal over d e zondeval nu wel of niet e e n historische gebeurtenis beschreef. Kuitert dacht v a n niet, d e synode vond v a n wel. Later, in d e j a r e n zeventig, werd Kuitert e r v a n beschuldigd d a t hij het christelijk geloof slechts voor w a a r wüde h o u d e n voor­ zover het strookte met a l g e ­ meen­menselijke inzichten. Kui­ tert ontkende d a t d a t het geval was, m a a r d e s o n d a n k s veroor­ deelde d e gereformeerde syno­ d e "Kuiterts radicale kritiek o p d e thans in onze kerken gelden­ d e binding a a n d e belijdenis." Deze conflicten m a a k t e n Kuitert landelijk bekend, m a a r ook vóór die tijd w a s hij al in a a n r a ­ king gekomen met d e kerkelijke autoriteiten. Begin j a r e n zestig ­ hij w a s toen n o g studentenpre­ dikant ­ h a d Kuitert zich uitge­ sproken voor d e overdracht v a n Nieuw­Guinea a a n Indonesië. Dat kon niet, volgens d e g e r e ­ formeerde g e z a g s d r a g e r s , e n dus werd Kuitert onder zware druk gezet.

deze ervaring zou h e m later n o g v a n p a s komen, want, zei Kui­ tert in hetzelfde interview: "Ik heb dat menigmaal meege­ m a a k t o p d e gereformeerde sy­ nodes, dit soort onbehoorlijke druk. M a a r ik b e n er niet w e e r v a n in paniek geraakt."

Parendans Wel vond Kuitert het "vermoei­ end" e n ook "krenkend" om ein­ deloos door d e synode ter ver­ antwoording te worden geroe­ pen. Dr. A. Kruyswijk, scriba (zeg m a a r : secretaris) v a n d e synode toen Kuiterts g e d a c h t e n over d e zondeval gewikt e n g e ­ w o g e n werden, kón zich d a t wel voorstellen. "Natuurlijk heeft Kuitert persoonlijk veel verdriet g e h a d v a n aUe stampij," zegt hij als h e m g e v r a a g d wordt n o g e e n s o p d e affaire terug te kij­ ken. "Maar ja, d a t h e b je zo met pioniers." Kruyswijk benadrukt d a t d e hele zaak in historisch perspec­ tief gezien moet worden. Wie d e synodeverslagen uit die tijd op­ slaat, k a n zich d a a r wel w a t bij voorstellen. Halverwege d e ja­ ren zestig boog d e s y n o d e zich n o g over d e v r a a g of d e 'paren­ d a n s ' in het jeugdzorgwerk toe­ gelaten moest worden (ja, b e ­ sloot d e synode, "wanneer ze s p o n t a a n opkomt, als e e n vorm v a n tijdpassering, in het begin­ stadium"). Het stond in die tijd n o g precies vast w a t e e n g e r e ­

"Dat is eigenlijk d e enige keer dat ik in d e kerk in paniek b e n geraakt," zei Kuitert d a a r o v e r onlangs in e e n l a n g interview met d e IKON­televisie. De z a a k liep met e e n sisser af, m a a r

Hanne O bbink formeerde dacht e n d e e d . Kui­ tert zette het onwrikbare g e r e ­ formeerde wereldbeeld op losse schroeven. "Aan d e toestanden met Kuitert ging e e n a n d e r e kwestie voor­ af," vertelt Kruyswijk. "De syno­ d e h a d net e e n uitspraak uit 1926 ingetrokken over e e n a a n ­ verwant onderwerp. Dat h a d e e n stroom bezwaarschriften v a n verontruste gereformeer­ d e n tot gevolg g e h a d . 'Nu d e uitspraak v a n 1926 is ingetrok­ ken, is het hek v a n d e dam, nu staat het iedereen vrij zich te­ g e n d e gereformeerde belijde­ nis te keren', hoorde je telkens zeggen. Wij ontkenden dat, m a a r verdorie, toen k w a m Kui­ tert met zijn uitspraken e n toen bleek het hek wèl v a n d e dam." Tot die tijd h a d d e n d e gerefor­ m e e r d e kerken d e 'eenheid v a n het belijden' weten te h a n d h a ­ ven, g a a t Kruyswijk verder. De affaire­Kuitert w a s d e eerste keer d a t d e kerken met onenig­ heid in hun gelederen te kam­ p e n h a d d e n zonder d a t d a t e e n schorsing of e e n afzetting tot g e ­ volg h a d . D a a r m e e a a n v a a r d ­ d e d e synode impliciet d a t er binnen d e gereformeerde ker­ ken over wezenlijke zaken uit­ eenlopend g e d a c h t kon wor­ den. "De kwestie­Kuitert w a s e e n volstrekt noodzakelijke stap in e e n historisch proces d a t uit­ eindelijk tot a a n v a a r d i n g v a n deze pluraliteit heeft geleid." Ds. C. Mak, synodevoorzitter toen Kuitert in d e jaren zeventig voor d e synode moest verschij­ nen, denkt er net zo over. De synode sprak uit w a t er o p d a t moment uitgesproken moest worden, zegt hij. Iimiiddels is er heel w a t v e r a n d e r d in d e g e r e ­ formeerde kerken e n uitspraken

Kuitert: "Ik heb sinaasappelkisten vol met brieven en kranten waar­ in me de huid vol gescholden wordt." Foto Michel Claus, AVCAAU als die v a n vijftien j a a r g e l e d e n zouden nu o n d e n k b a a r zijn. Dat betekent volgens Mak echter niet d a t d e uitspraken v a n toen verkeerd w a r e n . Volgens Mak heeft d e synode ondanks aUes het werk v a n Kui­ tert wel g e w a a r d e e r d . "Hij is d e worsteling a a n g e g a a n met d e Verlichting," zegt Mak. "We ver­ geten n o g wel e e n s dot d a t in onze kerken in d e negentiende e e u w toch niet echt gebeurd is. Kuitert heeft d a t wel g e d a a n e n dat heeft m e n ook in h e m g e ­ waardeerd." Of Kuitert zelf d a a r veel v a n g e ­ merkt heeft, is d e v r a a g . "Ik h e b sinaasappelkisten vol met brie­ ven e n kranten w a a r i n m e d e huid vol gescholden wordt," zegt hij in e e n interview met Kabats, het blad v a n d e theologische fa­ culteit.

Familiebedrijf ry V

1i l

1 li

^

9

ï:M.::..:,:,.„,,,„,,:<,éMè'«f^v:*** SIW

«»

,,:,,,,, ...,»:t,-!:s||

i':

^0:if

ël

aï'lAjwMSSBfcLjiij*''* ;*/

*

* 1

%fc;,|,'^ ^ ^ ^ ^ f f l ^ ^

.'.* *!^WKK)ilffiKfS^

mil

1

,,,:,-Srj i i p j ^ „ V

% S'4

^ *

^

^

^

^

-

^

^

'

i

' • ' - * ~ ^

'

* .'^-%-

*

"

-

'. *

.

• • '

•

WS"****"**"

» **

«iillfll ÏTT^

E j ^^fe.'wt «.^

«

.

jfi.' Mjbi^

9ii

' ^ '

'

$

\

r' ! *

*' Foto Sidney

Vervuurt,

AVC/VU

Amfitheater uit de droom "Still life", d a t is d e titel die d e kunstenares M n a Goeies a a n het t w e e d e kunstwerk meegaf d a t zij op d e VU mocht plaatsen. De afgelopen d a g e n heeft zij er d e geheel door het hoofdgebouw om­ sloten birmenplaots ­ het 'amfitheater' ­ m e e uit d e droom geholpen. De totaal verstilde plek ­ vooral in d e winter, warmieer d e prunusbomen ook 'stil­ s t a a n ' ­ heeft door d e in h a r d g r o e n geverfde stalen sculptuur v a n Nina e e n harmonieuze a a n ­ vulling gekregen. De sculptuur b e s t a a t uit tien

Een lotgenoot in die tijd w a s dr. H. Wiersinga, die e e n proef­ schrift over het leerstuk v a n d e verzoening geschreven h a d d a t volgens veel gereformeerden niet door d e beugel kon. "Door d e toen veelvuldig g e h a n t e e r d e namencombinatie Kuitert e n Wiersinga (of zelfs K e n W) leek het wel of w e twee directeuren w a r e n v a n é é n familiebedrijf," schrijft Wiersinga deze m a a n d in e e n open brief a a n Kuitert. "Ik denk dat wij beiden a a n deze periode v a n ons leven e e n allergie overgehouden h e b b e n voor d e onvrijheid v a n kerkelij­ ke e n a n d e r e systemen," schrijft Wiersinga. De twee lotgenoten zijn volgens h e m in d e j a r e n tachtig verschillende w e g e n g e ­ gaan.

geometrische delen (driehoeken, rechthoeken, cirkels), die d e grijze binnenplaats nieuw leven geven. Met opzet koos Nina Goeres voor e e n platte vormgeving, omdat e e n hoog beeld bij d e b e s t a a n d e hoogbouw e e n negatief effect zou h e b b e n . Wie tot dusver a a n het (nauwelijks g e ­ bruikte) 'amfitheater' voorbijging, zal n u mis­ schien af e n toe w e e r e e n s e v e n stil blijven s t a a n . (Jctn van der Veen)

Wiersinga zelf p r o b e e r d e d e verzwegen ideologie v a n d e Westerse samenleving te ont­ maskeren, schrijft hij, terwijl Kuitert zich vooral k e e r d e t e g e n "de d w a n g g e d a c h t e d a t God partijdig zou zijn, d a t d e gelovi­ g e e e n politieke voorkeur moest h e b b e n e n dat d e kerk zich te­ g e n het Westers maatschappij­ model zou moeten uitspreken." Kuiterts koers bracht h e m op­ nieuw in conflict, deze keer niet met rechtzinnige gereformeer­ den, m a a r met christenen a a n d e linkerkant v a n het politieke spectrum. Vooral zijn boek 'Alles is politiek, maar politiek is niet

alles'\3it 1985 w a s e e n steen d e s aanstoots. In dit boek keert hij zich tegen d e directe bemoeie­ nis v a n d e kerk met het politieke bedrijf. "Het enige w a t je in d e kerk kunt horen e n leren," zegt Kuitert, "dat is toch e e n ant­ woord op d e v r a a g : wie is God?" Jaren g e l e d e n liep Kuitert n o g m e e in Vietnam­demonstraties, nu liet hij publiekelijk weten "lie­ ver in m'n achtertuintje te g a a n spitten" d a n m e e te d o e n a a n d e grote vredesdemonstraties v a n d e j a r e n tachtig. "Ik erger m e a a n al die gemakkelijke slo­ gans," zei hij in het eerderge­. n o e m d e IKO N­interview. "Na­ tuurlijk b e d e n k ik d a n net o p tijd d a t ik mijzelf d a a r ook vele m a ­ len a a n bezondigd zal hebben, m a a r er komt toch e e n tijd w a a r o p je ze niet meer her­ haalt." En tegen Kabats zei hij: "Van wat d e Amerikanen d e d e n in Vietnam is g e e n g o e d woord te zeggen. Maar n a d a t d e Ameri­ k a n e n zich h a d d e n teruggetrok­ ken, werd d e z a a k in Cambodja tien m a a l erger met d e Rode Khmer. Dat zet je a a n het den­ ken. Je weet d e uitkomst niet v a n je morele overwegingen."

Locomotief Tussen alle bedrijven door d e e d Kuitert ook n o g a a n ethiek. Vol­ g e n s zijn voormalige medewer­ ker prof. dr. G. Manenschijn, te­ genwoordig hoogleraar in Kampen, w a s Kuitert é é n v a n d e eersten die d e Angelsaksi­' sche analytische ethiek in Ne­ derland heeft geïntroduceerd en heeft hij d e ethiek a a n d e VU "op nationaal e n internationaal niveau" gebracht. "Je zou kunnen zeggen dat hij d a a r m e e school heeft g e ­ maakt," zegt Manenschijn, "niet in d e zin dat er zoiets bestaat als Kuitertianen, wel in d e zin d a t hij m e n s e n wist te inspireren tot e e n g o e d e uitoefening v a n het vak. De ethiek a a n d e theologi­ sche faculteit w a s altijd e e n w a ­ gon achter d e locomotief v a n d e dogmatiek. Kuitert heeft d e w a ­ gon losgekoppeld en h a a r tot e e n zelfstandig v a k gemaakt." Alom geliefd heeft Kuitert zich al die j a r e n niet weten te m a k e n . M a a r d a t is iets w a a r m e e hij zo l a n g z a m e r h a n d wel zal h e b b e n geleerd te leven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen