Ad Valvas 1989-1990 - pagina 535

PAGINA 15

AD VALVAS 31 MEI 19901

'We moeten een barrière overwinnen' Zuidafrikaanse studentenbeweging hergroepeert zich Hanne Obbink Gorbatsjov is nergens te vinden. Hij zou er om tien uur zijn, maar op de afgesproken tijd is er niemand. Het gebouw waarin zijn kantoor zich be­ vindt, is vrijwel uitgestorven. De en­ keling die er door de gangen wan­ delt, haalt de schouders op als ik vraag naar iemand die Dan Mashitis­ ho heet. "Mashitisho? Zegt me niets." De voorzitter van de Black Students Society, verduidelijk ik mijn vraag. "O, Gorbatsjov! Zeg dat dan meteen." De voorzitter van de zwarte studen­ tenorganisatie aan de Universiteit van de Witwatersrand in Johannes­ burg heet Dan Mashitisho, maar vrij­ wel niemand kent hem onder die naam. Ik weet nu dat ik hem Gorba­ tsjov moet noemen, maar dat helpt me weinig verder. Hij is er gewoon niet. "Tien uur? Nee, meestal komt hij niet zo vroeg." Ik bekijk dus op mijn gemak het kan­ toor van de Black Students Society (BSS). In de hoek staat een bureau met een telefoon, in het midden een grote tafel met niet­bijpassende stoe­ len en tegen de muur een paar stalen archiefkasten met overjarige stickers erop geplakt. Op het prikbord hangt een briefje met de boodschap dat het nu eens uit moet zijn met het onbe­ voegd meenemen van allerlei kan­ toormateriaal. Studentenpolitiek ziet er overal hetzelfde uit." De inhoud van het onderwijs aan deze universiteit is in bepaalde op­ zichten helemaal niet relevant," steekt Gorbatsjov van wal als hij ein­ delijk opgedoken is. "Het onderwijs is erop gericht de belangen van het grootkapitaal te dienen. Dat is geen wonder: in de universiteitsraad zitten acht leden die door de staat benoemd worden en de rest komt uil het be­ drijfsleven. De arbeiders ­ de meer­ derheid van de bevolking ­ zijn niet vertegenwoordigd." Een bekend verhaal. Dat riep de Ne­ derlandse studentenbeweging aan het begin van de jaren zeventig ook al. En wat bedoelde men er toen ook al weer mee? Gorbatsjov ­ "ik bewon­ der die man, ik vind de Sovjet­Unie sowieso heel boeiend" ­ weet precies wat hij ermee bedoelt en hij weet zelfs duidelijk te maken dat zijn stel­ ling in Zuid­Afrika vandaag meer dan in Nederland twintig jaar gele­ den betekenis heeft.

Twee werelden Zuid­Afrika bestaat nu eenmaal uit twee aparte werelden, legt Gorbatsjov uit, een eerste en een derde wereld, die tot op grote hoogte beheerst wor­ den door slechts één industriële gi­ gant, Anglo American. De Universi­ teit van de Witwatersrand, kortweg Wits, is gericht op de eerste wereld, op Europa; de problemen van de der­ de wereld, van Afrika worden gene­ geerd.

"Het onderwijs volgt een heel fatalis­ tische trend. Het doet alsof er geen apartheid is, alsof het allemaal wel goed zit, alsof de samenleving niet veranderd hoeft te worden." Gorbatsjov begint voorbeelden te ge­ ven. "Bouwkundigen houden zich meer bezig met het soort hypermo­ derne kantoorcomplexen waarmee Johannesburg is volgebouwd dan met de verwaarloosde wegen in de towns­ hips. Criminologen hebben het over de misdaad in de townships zonder de problemen van de apartheid, ar­ moede en werkloosheid, erbij te be­ trekken. Juristen bestuderen het ei­ gendomsrecht, zonder zich te beden­ ken wie er in dit land eigendom be­ zitten: de blanken. En zo kan ik nog wel even doorgaan." "De universiteit moet een 'volksuni­ versiteit' worden," besluit Gorbatsjov zijn betoog. "We hebben weliswaar geen eenduidige en afgeronde opvat­ ting van wat dat precies is, maar we weten heel zeker dat de universiteit ingrijpend hervormd moet worden." Gorbatsjov denkt dat de zwarte stu­ dentenorganisaties in Zuid­Afrika hun strategie moeten veranderen, willen ze invloed kunnen uitoefenen op het veranderingsproces van de universiteiten. Sinds jaar en dag bestaan er aan de progressieve kant van het politieke spectrum twee studentenorganisaties, een blanke en een zwarte. Aanvanke­ lijk was deze tweedeling een princi­ piële keus: onder invloed van de zwart­bewustzijnsbeweging vonden de zwarte studenten dat ze beter voor zichzelf konden opkomen als ze apart optraden. Van het gedachtengoed van de zwart­bewustzijnsbeweging heeft de landelijke zwarte studentenorganisa­ tie SANSCO (waarbij ook de BSS van Wits is aangesloten) al in 1981 af­ scheid genomen. Dat er nog steeds twee organisaties bestaan, is nu geen kwestie van principe meer, maar een van strategie. "Zwarten en blanken hebben een achtergrond en ervaringen die vol­ strekt van elkaar verschillen," legt Gorbatsjov uit. "Blanken wonen in de buitenwijken, zwarten in de townships; het blanke onderwijs is be­ doeld als voorbereiding op de univer­ siteit, het zwarte niet. De verschillen zijn zo groot dat het in zekere zin lo­ gisch is om er aparte organisaties op na te houden." Toch hebben de SANSCO en de blan­ ke studentenorganisatie NUSAS kort geleden besloten samen te gaan. De vraag is nu alleen nog hoe de nieuwe organisatie eruit moet gaan zien. Gorbatsjov is het eens met het besluit van NUSAS en SANSCO. "Officieel huldigden beide organisaties de poli­ tiek van het non­racialisme. Tegelijk bleven ze gescheiden naar ras optrek­ ken. Dat schept natuurlijk alleen maar verwarring, dat is aan niemand uit te leggen."

Cliemici met computergigant in zee De vakgroep analytische chemie en de computerfabrikant Hew­ lett­Packerd hebben deze maand een onderzoeksovereenkomst on­ dertekend. Met de ondertekening is het zoge­ naamde Rhine Basin Program van start gegaan. In dit project participe­ ren ook waterbedrijven en ­contro­ leurs uit Duitsland, Zwitserland en Nederland. De chemici van de VU krijgen een belangrijke rol bij het ontwikkelen van analysemethoden en technieken die het mogelijk moeten maken polaire

stoffen in water op te sporen. Dat zijn stoffen die goed oplossen in water. Ze zijn voor onderzoekers daardoor moeilijk te detecten. Als er goede me­ thoden zijn om dergelijk stoffen aan te tonen, kan de "levensloop" en effec­ ten ervan op het milieu in kaart wor­ den gebracht. Hewlett­Packard coördineert het project en levert de benodigde hard­ en software. De faculteit scheikunde en de computerfirma steken samen de eerste anderhalf jaar zo'n 4,5 mil­ joen dollar in het project. De computerreus steunt het project omdat het bedrijf vijftig jaar bestaat. (Mark Plekker)

Zuid­Afrika verandert en de Zuidafrikaanse uni­ versiteiten veranderen iangzaam mee. De stu­ dentenbeweging zou wel willen dat het alle­ maal wat sneller ging. Zelf geeft zij liet goede voorbeeld: blank en zwart gaan samen. Pe­ restroika in de Zuidafri­ kaanse studentenbewe­ ging.

Blanke studenten gaan maar zelden hand in hand bij acties v an zwarte studenten. Foto Afrapix/Enc Miller/Hollandse Hoogte

Volgens Gorbatsjov is het nu ook de tijd om een andere strategie ter dis­ cussie te stellen, namelijk de boycot door de zwarte studenten van de uni­ versiteitsstructuren, de studenten­ en faculteitsraden. De boycot van aller­ hande structuren van de gevestigde orde is jarenlang de kern geweest van de zwarte verzetspolitiek, ook aan de universiteiten. "Dat was een goede strategie in het verleden," zegt Gorbatsjov nu. "Het was zwarten onmogelijk een rol van betekenis te spelen in dit soort orga­ nen, al was het alleen maar omdat er zo weinig zwarten aan de traditioneel blanke universiteiten studeerden. De meeste apartheidswetten zijn nog in­ tact, maar er is toch meer ruimte ge­ komen voor zwarte studenten. Het zijn er hier aan Wits nog steeds min­ der dan een kwart van alle studenten, maar als we doorgaan met de boycot, dan dreigen we onszelf buitenspel te zetten. En dan zullen we zeker geen invloed hebben op het veranderings­ proces aan de universiteit."

Barrière Het samengaan van NUSAS en SANSCO zal geen einde maken aan de verschillen tussen blanke en zwar­ te studenten, dat beseft het bestuur van de NUSAS terdege. Ik spreek een aantal bestuursleden in de pauze van een workshop waarin de moeilijkhe­ den besproken worden die daarvan het gevolg zijn. Leila McKenna voert het woord. "Onze strijd gaat tegen wat de apartheid probeerde op te bouwen," zegt zij. "Er is een barrière die we moeten overwinnen. Maar de werkelijkheid in Zuid­Afrika is de apartheid. Die kunnen we niet zo­ maar wegwensen." Het is al weer een paar jaar geleden dat blank en zwart op de campus massaal in actie kwamen. De aanlei­ ding was een wetsvoorstel van de huidige president De Klerk. Die vond dat de universiteiten meer moesten doen om gezag en orde op de campus te handhaven en dreigde de overheidssubsidies aan de univer­ siteiten in te krimpen als ze dat niet deden. Het verzet dwong iiem echter

zijn plan in te trekken. Sindsdien zijn blanke en zwarte studenten nauwe­ lijks meer samen opgetrokken. "Kijk," zegt Leila McKenna, "NUSAS en SANSCO hebben wel dezelfde doeleinden, maar het soort proble­ men dal hun leden hebben verschilt. Daarom is het vooral op plaatselijk niveau heel moeilijk om samenwer­ king tot stand te brengen. Blanke stu­ denten zijn maar moeilijk warm te krijgen voor campagnes die betrek­ king hebben op problemen van zwar­ te studenten. Dat lukt maar af en toe."

Reggae Zo'n campagne werd er in maart van dit jaar gevoerd. Aan een aantal uni­ versiteiten waren honderden studen­ ten van verdere studie uitgesloten wegens onvoldoende studieprestaties. De overgrote meerderheid van de uitgesloten studenten was zwart. De SANSCO besloot actie te gaan voeren: een boycot van de colleges. De NU­ SAS ondersteunde de actie, maar ver­ reweg de meeste actievoerende stu­ denten waren zwart. Mike Koyana is voorzitter van de SANSCO. Hij studeert aan de Univer­ siteit van de West­Kaap en heeft een kantoortje in het gebouw waarin alle studentenvoorzieningen van de uni­ versiteit zijn ondergebracht. Het ge­ bouw is nog nieuw, maar de troep, vooral in de kantine, is er enorm. De reggae­muziek die uit de luidsprekers knalt, dringt ook in Koyana's kan­ toortje door. "De meeste studenten worden niet uitgesloten omdat ze niet genoeg hersens hebben, maar omdat ze geen onderdak hebben en geen geld en omdat ze slecht onderwijs hebben ge­ had en moeite hebben zich aan te passen aan het niveau van de univer­ siteit. Sommige studenten slapen op stations of wonen samen met hun moeder in een klein dienstbodenka­ mertje in een blanke buitenwijk. Dat soort omstandigheden is niet bepaald bevorderlijk voor je prestaties." De actievoerende studenten eisten dat dit soort omstandigheden in de beoordeling van studenten betrokken

worden. Aan de Universiteit van de Witwatersrand hebben ze gedaan we­ ten te krijgen dat er een commissie komt waarin de bevrijdingsbeweging ANC en de vakbondsfederatie COSA­ TU vertegenwoordigd zijn. Deze commissie moet onderzoeken hoe universiteit en samenleving beter op elkaar kunnen aansluiten. Als de stu­ denten hun zin krijgen, zal de com­ missie zich niet tot Wits beperken, maar een landelijk karakter krijgen.

Onwelvoeglijk Studentenpolitiek in Stellenbosch, bestaat dat eigenlijk wel? De univer­ siteit in dit stadje in de buun van Kaapstad geldt als de meest 'verlich­ te' onder de vanouds behoudende Afrikaander universiteiten. Linda Lamprecht, die mij namens de stu­ dentenraad te woord staat, lijkt er echter vooral op uit mij de indruk te geven dat er in Stellenbosch niet aan politiek gedaan wordt. Wat doet de studentenraad dan wel? Nou, nog onlangs heeft de raad zich gebogen over onwelvoeglijke taal in een studentenkrantje. En hij houdt nauwlettend in de gaten of het op de campus ordelijk toegaat. Aan de muur van zijn kantoor hangen twee affiches ­ één met de doelstellingen van de raad en één met foto's van zijn leden ­ waarop parmantig vermeld staat dat de verspreiding ervan is "goedgekeurd door de studenten­ raad". Lamprecht is er vooral trots op dat iedereen in Stellenbosch vrijgelaten wordt om een eigen politieke keus te maken. Nou ja, alles binnen de gren­ zen van het fatsoen natuurlijk. Een actie van een aantal NUSAS­studen­ ten tegen de rassenscheiding in de studentenhuizen leidde vorig jaar tot de schorsing van één van hen. "Maar ja, die had het er zelf naar gemaakt, want die begon herrie te schoppen onder de colleges. Dat soort dingen kunnen wij hier niet hebben." Ook in de kantine van de Stellenbo­ sche universiteit is het een troep. ­v» Maar hier loopt een (zwarte) schoon­ maker de boel wat op te ruimen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen