Ad Valvas 1989-1990 - pagina 416

AD VALVAS 22 MAART 1990

PAGINA 8 I

Met een model de honger te lijf Onderzoeksstichting brengt de landbouwproduktie in kaart Frank van Kolfsc hooten "Je kunt je afvragen hoe wij het in ons hoofd halen om een economisch model te bouwen voor Nigeria, ter­ wijl we niet eens weten hoeveel men­ sen er wonen. Maar toch is het beter om eerst op een consistente wijze de economie te beschrijven dan om zo maar in de economie te gaan hakken. Er moet een keer iemand mee begin­ nen," zegt prof. dr. W. Tims, direc­ teur van de Stichting Onderzoek We­ reldvoedselvoorziening (SOW). De stichting sloot onlangs een contract van 2,5 miljoen dollar met de Nigeri­ aanse regering om de economie van het land te modelleren. Tims zal de komertde tijd proberen om nog meer van zulke projecten binnen te slepen. De SOW heeft ja­ renlang een enigszins kwijnend be­ staan geleid, nadat de staf door een breuk met de Wageningse tak gehal­ veerd was. Deze maand krijgt de SOW echter een nieuw bestuur met als voorzitter oud­minister Van Dijk. Er lijken nu betere tijden aan te breken voor de stichting die nu geheel in handen van de VU is. De SOW heeft met Van Dijk in ieder geval een gouden greep gedaan. In de eerste plaats omdat men Van Dijk als oud­minister van ontwikkelingssa­ menwerking (van 1981­82) natuurlijk niet vergeten is bij het directoraat­ge­ neraal voor de internationale samen­ werking (DEGIS), en in de tweede plaats omdat hij vóór zijn politieke carrière actief is geweest in Zuidelijk en Oostelijk Afrika en daar vele con­ tacten aan heeft overgehouden. "En om geld en contacten draait het ook in de wereld van de ontwikkelings­ hulp," zegt Tims. De expertise van de SOW ligt tot nu toe vooral in Azië. Tims vindt dat niet erg, want het grootste deel van het hongerprobleem speelt nog steeds in dit werelddeel. "De dyna­ miek van het probleem zit echter veel meer in Afrika. In Azië is het een heel langzaam afnemende zaak, en daarom moeten dus veel meer acte de presence geven in Afrika. Daar zullen we Van Dijk af en toe naar toe moe­ ten sturen."

Sprokkelen Van Dijk moet ook zorgen dat de deur bij de afdeling ontwikkelings­ hulp (DEGIS) van het ministerie van Buitenlandse Zaken op een kier blijft voor de SOW. Op het ministerie is men namelijk niet erg onder de in­ druk van het werk van de SOW. Tims heeft slechts met veel moeite het geld voor de komende jaren bij elkaar weten te sprokkelen. De lof die de economische modellen van de SOW

De Stichting Onderzoek Wereldvoedselvoorzie­ ning lijkt haar crisis te boven. Door het binnen­ halen van oud­minister Van Dijk als voorzitter van het nieuwe bestuur, kan de stichting nu ook meer projecten in AfriJ<a opbouwen. "Geld en contacten zijn ook in de ontwikkelingshulp het belangrijkste", aldus di­ recteur Tims.

Dr. Tims: diplomaten denken nog steeds dat ze alles kunnen van wetenschappers en beleidsma­ kers toegezwaaid krijgen, zegt de di­ plomaten bij het directoraat­generaal voor internationale samenwerking (DEGIS) weinig. Tims: "Daar willen ze weten welke zaden je moet gebruiken voor de maïs in Malang op Java. of hoe je land moet inpolderen. Maar het ontwer­ pen van een model voor de land­ bouwpolitiek voor een ontwikkelings­ land vinden ze bij DEGIS te ver van hun bed." Tims ergert zich al jaren aan het ge­ brek aan professionele kwaliteit van DEGIS. "Diplomaten die gisteren nog paspoorten uitdeelden in Bonn, vandaag cultureel attaché zijn in Gu­ adeloupe, kunnen morgen ineens worden benoemd tot ontwikkelings­ deskundige op de Indonesië desk. De integratie in de jaren zestig van het ontwikkelingshulp­apparaat met de buitenlandse dienst is een hele slech­ te zaak geweest. Diplomaten denken nog steeds dat ze alles kunnen, omdat ze vlak na de oorlog ook de economie weer mee op poten geholpen hebben. Toen de ontwikkelingssamenwerking op gang kwam kwam zeiden ze: 'Geef dat ook maar aan ons, we vol­ gen wel een paar cursusjes en dan kunnen we dat er wel bij hebben.'"

Arbeidsmarkt Er is voor gepromoveerde onderzoekers aan universiteiten weinig perspectief Henk Vlaming De meeste studenten kiezen na hun doctoraalstudie een ander beroep dan dat van onderzoe­ ker. Volgens cijfers uit de HOOP­nota van het ministerie van Onderwijs en Wetenschap­ pen werkt slechts 15,4 procent van de universiteitverlaters in het onderzoek. Met name de academicus met een natuur­ wetenschappelijke en techni­ sche opleiding komen terecht in de onderzoeksbranche. Dat

is althans de indruk van J.J.H. Koning van het NCW, het Ne­ derlands Christelijk Werkge­ versverbond. Hij meent dat de vraag groter dan het aanbod. In het bedrijfsleven is echter geen sprake meer van onaf­ hankelijke wetenschap, zo oor­ deelt Droomelink, de secreta­ ris van het L aioo, het L ande­ lijk Aio Overleg. Fundamen­ teel onderzoek wordt gestopt zodra het commercieel oninte­ ressant blijkt, meent hij. Onaf­ hankelijk onderzoek vindt

De contacten met het ministerie van landbouw, naast DEGIS de tweede gelddonor van de SOW, verlopen heel wat soepeler. Geen wonder, want de SOW heeft ook een model ontwikkeld voor het Europese landbouwbeleid, waarmee allerlei alternatieve beleid­ sanalyses kunnen worden gemaakt. Dit EG­model trekt in alle Europese hoofdsteden de aandacht. Volgens Tims omdat de nationale regeringen een analytisch handvat nodig hebben om zich staande te kunnen houden tegenover de EG­beleidsmakers in Brussel. Tims meent dat de lonen van de boe­ ren gemakkelijk kunnen worden los­ gekoppeld van de produktiesfeer. "We hebben dat met ons model uit­ gerekend en het blijkt veel goedkoper om rechtstreeks inkomenssubsidies te geven dan om de inkomens te regu­ leren via de prijzen van de landbouw­ produkten. In het huidige systeem heb je te maken met allerlei kosten voor opkopen van overschotten, op­ slag etcetera. Verder kun je denken aan varianten als het uitkopen van oudere boeren om de produktie in te perken." De modellen die de SOW gebruikt zijn gebaseerd op de micro­economi­ sche theorie. "Zo langzamerhand ge­

hoofdzakelijk plaats in de uni­ versiteiten en daar is de ar­ beidsmarkt zo goed als ver­ stopt. Het mechanisme van vraag en aanbod werkt er nau­ welijks. "Er is geen consument in ons produkt geïnteresseerd", zegt Droomelink. De uitstroom van onderzoe­ kers aan universiteiten is ge­ ring. Vertrek van onderzoekers door bezuinigingen en pensi­ oen plus gepromoveerde aio's (assistenten in opleiding) vor­ men de hoofdmoot van de out­ put, zo analyseert Droomelink van het Laioo. In sommige ge­ vallen worden vrijgekomen plaatsen na een pensionering niet meer opgevuld. Bij de na­ tuurwetenschappers is er nog wel sprake van wat doorstro­ ming, maar de rest van de uni­ versiteit zit potdicht. Elke on­ derzoeker blijft zitten waar hij zit. De instroom van onderzoekers

looft niemand meer dat een econoom op macro­economische schaal nog iets verstandigs kan zeggen," zo ver­ dedigt Tims zijn keuze. De eerste stap bij het opstellen van een model is het zoeken van de groe­ pen die actief zijn op de economische markt. "We zoeken groepen acteurs met dezelfde gedragskarakteristieken. Meestal kunnen we wel acht a twaalf sociaal­economische groepen vinden: kleine boeren, middelgrote boeren, grote boeren, je onderscheidt pach­ ters van grondeigenaren." Dan kijkt de SOW hoe iedere groep zijn inkomen verdient, hoe de ver­ schillende markten in elkaar zitten en hoe ze op elkaar inwerken en hoe de prijsvorming tot stand komt. Al deze zaken worden uiteindelijk in wiskimdige formuleringen geperst, in de hoop dat een beleidsmaker er­ mee kan werken. "Zo'n model is bij­ na een levend wezen. Het definitieve plaatje van een economie kun je nooit schetsen, omdat je voortdurend nog dingen moet bijstellen omdat je ze verkeerd gewaardeerd hebt."

Poto Sidney Vervuurt AVCAU

subjecten die iets optimaliseren. Vol­ gens die opvatting is een producent alleen maar uit op maximalisering van zijn winst en probeert een consu­ ment zoveel mogelijk nut te halen uit de produkten die hij koopt. In zo'n model geeft niemand ooit wat weg, en houdt de econoom er ook geen re­ kening mee dat ouders bijvoorbeeld bereid zijn om opofferingen te ma­ ken voor het onderwijs van hun kin­ deren. Tims: "Je kunt niet zeggen dat ieder­ een bezig is om het maximale nut binnen te halen en in de tussentijd zijn kinderen laat verhongeren. Zo zit de wereld niet in elkaar, dus zo mag ook je model niet in elkaar zitten. Die intergenerationele problemen zijn heel belangrijke elmenten in het ge­ drag." In buitenwetenschappelijke kringen vindt het inbrengen van dit soort psy­ chologische variabelen in het model weinig gehoor."Bij DEGIS vindt men dat maar esoterisch gedoe. 'Moet dat nou zo ingewikkeld?' hoor je dan."

Maximale nut De SOW gaat veel verder dan de tra­ ditionele economische gedachten­ gang, waarbij wordt uitgegaan van

aan universiteiten wordt voor het overgrote deel gevormd door aio's. Zij vervullen kunst­ matig gecreëerde banen, in het leven geroepen door de over­ heid en bedoeld om onderzoe­ kers te laten promoveren. Een vierjarig aanstelling als aio moet leiden tot een promotie, waarna de verbintenis met de universiteit stopt. In 1989 hadden de universitei­ ten volgens de Vereniging van Nederlandse Universiteiten (VSNU) 2600 aio's in dienst. Gemiddeld zijn er voor elke aio­plaats vijf gegadigden, hoe­ wel er voor sommige discipli­ nes nauwelijks liefhebbers te vinden zijn. Bij bedrijfsecono­ mie en informatica oefent het bedrijfsleven een grote concur­ rentie uit, zo meldt de VSNU. De Universiteit van Amster­ dam heeft veruit de meeste aio's (426); de Katholieke Uni­ versiteit Brabant de minste

(82). De VU heeft er 216. Er is voor gepromoveerde on­ derzoekers door de stagneren­ de vraag aan de universiteiten weinig perspectief. Hierdoor zijn jonge onderzoekers nau­ welijks in de gelegenheid erva­ ring op te doen, nodig voor de ontwikkeling van hun loop­ baan. Om talentvolle onder­ zoekers te stimuleren is in 1986 het Programma Akademie­ Onderzoekers van start gegaan onder auspiciën van de Ko­ ninklijke Nederlandse Acade­ mie voor Wetenschappen. Dit programma financiert onge­ veer vijftig banen voor onder­ zoekers aan universiteiten met een duur van drie tot vijf jaar. Dit worden "post­doc banen" genoemd, vooral bedoeld om onderzoekers ervaring te laten opdoen, zegt een zegsman van de KNAW. "Wil je als universi­ tair hoofddocent goed terecht komen, dan is onderzoekserva­

ring een vereiste", zegt hij. Al­ leen gepromoveerde onderzoe­ kers jonger dan veertig komen in aanmerking voor het pro­ gramma. De aanvraag moet door een universiteit worden ingediend. De KNAW beoor­ deelt zowel de in de aanvraag voorgedragen onderzoeker als het project waarop die zal wor­ den ingezet. Het hierbij horende salaris be­ draagt volgens Droomelink ongeveer 3500 gulden per maand bruto. Nog niet veel voor iemand die dan al jaren wetenschappelijk onderzoek heeft verricht. "Je moet onder­ . zoeksloopbaan kiezen om rijk te worden", zegt de L aioo­se­ cretaris. "Je moet sterke inte­ resse hebben in wetenschappe­ lijk onderzoek. Er zijn maar weinig mensen die aio worden om in hun carrière te investe­

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen