Ad Valvas 1989-1990 - pagina 43

iUD\?aA^

1 S E P T E M B E R 1989

Scheidende minister tevreden over achterliggende 'tropenjaren'

Deetman exit: 'Niet zeuren over honderd miljoen' Zijn stijl is v a a k verkrampt genoemd, m a a r tegenwoor­ dig m a a k t minister Wim J. Deetman e e n ontspannen, zelfs contente indruk. Kennelijk is e e n grote last v a n zijn schouders gevallen. In zeven z w a r e j a r e n als minister v a n onderwijs en w e t e n s c h a p p e n ­ e n d a a r v o o r e e n j a a r als staatssecretaris ­ heeft hij veel moeten verdra­ gen. Hij is gehoond e n zelfs geschopt. M a a r nu zit d e klus erop. Wat eerder d a n bedoeld (door d e val v a n het kabinet) hoopt Deetman (44) binnenkort d e deur v a n zijn departement definitief achter zich dicht te trekken. "Het w a r e n moeilijke jaren, die ik g e e n enkele opvolger zou toewensen. M a a r ook zonder dat: n a acht j a a r op zo'n departement moet je wisselen, a n d e r s word je e e n meubelstuk." Hier spreekt g e e n uitgeblust m a n die zijn politieke ambities zou wülen laten varen. Deetman m a a k t e er nooit e e n geheim v a n dat hij n a onderwijs g r a a g e e n s e e n a n d e r departement wU lei­ den. O ngetwijfeld is het d e hon­ derdste keer dat h e m d a a r n a a r g e v r a a g d wordt. "Je weet n a ­ tuurlijk nooit of je voor e e n a n ­ der departement g e v r a a g d zult worden. Je beslist alleen of je op d e lijst wüt staan. D a a r m e e op­ teer je voor het lidmaatschap v a n d e Kamer. Als er n o g wat a n d e r s in zit, merk ik d a t d a a r n a

het departement niet krijgen v a n volstrekt o n b e k e n d e lieden die dankzij studiefinanciering met vakantie zijn in oorden w a a r ik nimmer zal komen. Nee, nee, ik overdrijf niet." Het zal n i e m a n d v e r b a z e n d a t d e scheidende b e w i n d s m a n op zijn omvangrijke wetgevings­ p r o g r a m m a wijst als h e m n a a r zijn verdiensten voor het onder­ wijs ­ e n meer speciaal het ho­ ger onderwijs ­ wordt g e ­ v r a a g d . Bij zijn a a n t r e d e n la­ g e n er wetsontwerpen voor het wetenschappelijk onderwijs.

Jos Dohmen Heeft dit succes niet e e n w a t bittere n a s m a a k g e k r e g e n toen d e b e w i n d s m a n moest m e e m a ­ ken hoe e e n deel v a n die fraaie arbeid teniet werd g e d a a n door e e n ronduit slechte uitvoering? Neem d e Harmonisatiewet, n e e m d e invoering v a n het nieu­ w e stelsel v a n studiefinancie­ ring... Neen. Deetman blijft e v e n laconiek als in die w e k e n toen het e n e n a het a n d e r e probleem op zijn bord werd gelegd: "Het heeft decennia geduurd voor er eindelijk e e n wetsvoorstel voor d e studiefinanciering kon wor­ d e n ingediend, dat ook n o g e e n s d e steun v a n d e Kamer verwierf. D a a r n a w a r e n er uit­ voeringsproblemen, dat is w a a r , m a a r g e d u r e n d e e e n per saldo vrij korte periode. En w a a r ik kritiek hoor, constateer ik toch dat m e n hel huidige stel­ sel wU h a n d h a v e n of a n d e r s erop voort wil bouwen."

vakkenpakketten v a n a a n k o ­ m e n d e studenten. De liberalen m e n e n dat d a a r m e e bovendien ettelijke h o n d e r d e n müjoenen guldens in d e wacht te slepen zijn. Het idee is Deetman e e n gruwel. Aanvankelijk wU hij er niet e e n s op r e a g e r e n . Stuurs verwijst Deetman n a a r zijn ingezonden schrijven in d e Volkskrant ("WD­ideeën over selecteren in hoger onderwijs zijn elitair"), w a a r m e e alles gezegd moet zijn. M a a r d a a r n a k a n hij het toch niet laten om v a n leer te trekken t e g e n d e vroegere coa­ litiegenoten. "Ik begrijp echt niet w a a r Voorhoeve e n F r a n s s e n hun cijfers v a n d a a n halen. De werkelijkheid is dat d e gemid­ delde studieduur a a n d e univer­ siteit niet z o m a a r e e n klein beet­ je, m a a r anderhalf of twee j a a r korter is geworden. O ok d e uit­ val v a n studenten is a a n m e r k e ­ lijk geringer. De verwachting is dat het p e r c e n t a g e afgestu­ d e e r d e n nieuwe stijl e r g e n s tus­ sen d e zeventig e n tachtig zal uitkomen. O ok internationaal gezien is d a t e e n topscore." "Daarbij komt dat w e te k a m p e n zullen krijgen met e e n tekort a a n hoger opgeleiden. D a n g a a t het toch niet a a n om t e g e n m e n s e n te zeggen: je kunt wel studeren, m a a r je m a g niet. D a a r d o e n w e onszelf toch ern­ stig tekort m e e . Bovendien b e ­ staat d e W D het om te z e g g e n

B

n e r e n w a a r a a n w e ons zijn mi­ nisterschap op onderwijs over tien, twintig j a a r herinneren kunnen? "O ch, u weet toch e v e n g o e d als ik, dat over twin­ tig j a a r n i e m a n d meer d a a r a a n terugdenkt. Dat is bij g e e n v a n mijn voorgangers gebeurd. M a a r als u e e n kenschets v a n deze periode wüt: Er moesten financiële problemen worden geklaard e n er moest bezuinigd worden in e e n onderwij somge­ ving die a a n alle kanten gistte e n met onopgeloste vraagstuk­ ken kampte. Het is g e e n gemak­ kelijke o p g a v e geweest, m a a r uiteindelijk is d e totale onder­ wijsbegroting niet g e d a a l d e n is door wetgeving w e e r vaste grond onder d e voeten g e ­ bracht." Is het misschien zo, dat onder­ wijs e n w e t e n s c h a p p e n eigen­ lijk onder alle omstandigheden tot d e moeilijke beleidsterreinen behoort voor e e n bewindsman? Deetman, op besliste toon: "Ja. Het is e e n departement met e e n zeer groot budget. Vorig j a a r ging hier dertig miljard om ­ het is voor e e n onderwijsminister d a n bijna niet t o e g e s t a a n om te zeuren over honderd miljoen. Daarbij komt dat het hier om e e n buitengewoon g e s c h a k e e r d veld gaat, d a t uiteenloopt v a n basisschool tot ruimte­onder­ zoek. Met, zeker in Nederland, als bijkomend gevolg dat het

'De Nederlandse student is de bestbetaalde ter wereld' wel." Mocht er niets a n d e r s in zitten, d a n is het Kamerlidmaat­ schap h e m beslist niet te min. Dat vindt Deetman eigenlijk toch ook e e n heel mooi vak. Tot het nieuwe kabinet k a n a a n ­ treden, met of zonder Deetman, blijft d e winkel op onderwijs e n w e t e n s c h a p p e n onder zijn lei­ ding gewoon open. O p d e d e r d e dinsdag v a n september moet dadelijk e e n sluitende begro­ ting worden ingediend, d e over­ legcircuits blijven d r a a i e n , d e beleidsvoorbereiding, het b e ­ heer e n het k a b i n e t s b e r a a d ­ alles loopt door. O mdat er ook e e n verkiezingsstrijd a a n d e g a n g is, zijn d e w e r k d a g e n v a n de bewindsman eerder langer d a n korter geworden. Hij heeft zijn spreekbeurten e n hij g a a t d e straat op om folders uit te delen voor zijn CDA. Als hij zegt het c a n v a s s e n "enorm leuk" te vinden, is dat beslist g e m e e n d . Om op zijn eigen k a m e r e e n de­ monstratie v a n zijn a a n p a k te geven, nee, dat g a a t h e m toch wat te ver.

Waan van de d a g Jarenlang hoorde Deetman bij d e minst populaire l e d e n v a n d e ploeg­Lulsbers. ("Ach wat zeg­ g e n die polls nou. Dat is d e w a a n v a n d e dag."). In eigen kring wordt zijn kundigheid ech­ ter lioog ingeschat. Dat is b e w e ­ zen met d e zesde plaats die hij op d e kandidaterilijst v a n het CDA m a g innemen. O ok d e g e ­ n e n die als bijvoorbeeld b e ­ stuurder rechtstreeks met h e m v a n d o e n h a d d e n , lieten zelden e e n onvertogen woord horen. Maar denkt Deetman nou d a t er op 6 september veel studenten op h e m zullen stemmen? "Tijdens het c a n v a s s e n ontmoet ik opvallend veel sympathie uit die hoek. Dat is niet gek, w a n t d e Nederlandse student is d e b e s t b e t a a l d e ter wereld. Hoe­ veel ansichtkaarten wij hier o p

het hoger beroepsonderwijs, e e n kaderwet e n "wat velletjes met ideeën" over studiefinancie­ ring. De w e t g e v e n d e arbeid is vrijwel afgerond, terwijl d a a r ­ n a a s t e e n "succesvolle" schaal­ vergrotingsoperatie in het hbo is doorgevoerd e n er "een redelij­ ke m a t e v a n consensus" is b e ­ reikt over d e vergroting v a n d e autonomie v a n universiteiten e n hogescholen.

Wissewasje Zeker e v e n belangrijk vindt Deetman dat d e 'zelfwerkzaam­ heid' v a n universiteiten e n ho­ gescholen in deze zelfde perio­ d e is gestimuleerd. "Men komt niet meer voor elk wissewasje n a a r het departement. De O n­ d e r n e m e n d e Universiteit b e ­ staat l a n g z a m e r h a n d in het echt: m e n onderneemt dingen, m e n financiert zaken die in het b e l a n g zijn v a n het onderwijs e n onderzoek in ons land." Dat stemt h e m tot grote tevreden­ heid. D e e t m a m n e e n t dat hij het zijne heeft bijgedragen door d e nodi­ g e v o o r w a a r d e n voor d e z e nieuwe tijden te scheppen, met als kroon op het werk het wets­ voorstel Hoger onderwijs e n Wetenschappelijk onderzoek (WHW). Door d e val v a n het ka­ binet heeft hij zelf net niet d e gelegenheid g e h a d om deze wet ­ die d e universiteiten e n hogescholen eigenmeester­ s c h a p e n veel vrijheid v a n h a n ­ delen belooft ­ door het parle­ ment te loodsen. O ver het b e ­ l a n g v a n d e WHW b e s t a a t d e s ­ o n d a n k s grote consensus, m a a r d e nieuwe minister zal er niet werkloos v a n h o e v e n te wor­ den. "In d e praktijk zal blijken d a t er n o g heel w a t bij te scha­ ven is. Misschien is het niet het spectaculairste werk, m a a r zo­ wel d e instellingen als d e over­ heid moeten met e e n nieuwe rolverdeling leren omgaan."

"Als men bij mij over een bedrag van een ton komt praten en ik weiger die, dan weet ik zeker dat binnen een uur het Binnenhof dat weet en ook de pers." Foto Bram de Hollander Deetman ontkent ten stelligste dat hij zijn ambtsopvolger laat zitten met d e g e b a k k e n p e r e n v a n d e studiefinanciering. De begroting die hij op Prinsjesdag indient zal sluiten als e e n bus. Voor d e j a r e n 1991 e n verder is nog e e n b e d r a g v a n enkele h o n d e r d e n miljoenen nodig d a t bij voorkeur uit d e privatisering v a n d e studieleningen moet ko­ men. D a a r o m heeft Deetman e e n commissie ingesteld die al­ ternatieve mogelijkheden on­ derzoekt, sinds eerder dit j a a r privatisering via d e b a n k e n w a s mislukt. Het rapport v a n die commissie wordt snel verwacht. Een p a a r pittige discussies moe­ ten volgens D e e t m a n n o g wel gevoerd worden tijdens d e for­ matie. Een d a a r v a n , het v r a a g ­ stuk v a n d e selectie onder stu­ denten ­ z w a a r a a n g e z e t door d e W D ' e r s F r a n s s e n e n Voor­ hoeve ­ heeft d e tongen losge­ maakt. Dat zal wel e v e n zo blij­ ven ook. Het W D ­ b e t o o g komt er in essentie op n e e r d a t het l a g e studierendement in het h o ­ ger onderwijs moet worden a a n g e p a k t door streng te selec­ teren op eindexamencijfers e n

dat dit g e e n bezuinigingsplan is. Nee ­ ze willen etUeen minder geld uitgeven!"

Tropenjaren Uit zijn felle uithalen n a a r d e W D m o g e n w e overigens niet afleiden d a t d e PvdA n a a r Deetmans s m a a k zonder m e e r een a a n v a a r d b a a r d e r rege­ ringspartner voor het CDA zou zijn. "Ik h e b acht tropenjaren m e e g e m a a k t op onderwijs. Bij het verre v a n eenvoudige b e ­ leid d a t moest worden gevoerd heeft d e oppositie in wezen g e e n steun verleend. Wallage heeft steeds geweigerd om het onderwijsbeleid te bezien in re­ latie tot het totale overheidsbe­ leid ­ w a a r i n h e l a a s financiële sanering a a n d e orde w a s . Hij heeft uitsluitend g e r e d e n e e r d vanuit d e smalle p e d a g o g i s c h e provincie. Tsja, e e n coalitie m a g je natuurlijk nooit uitslui­ ten, m a a r ook die acht j a a r b e n je niet in twee d a g e n weer ver­ geten." Heeft hij a a n het eind v a n deze rit misschien d e behoefte om e e n Stelling van Deetman te po­

terrein vele organisaties e n b e ­ l a n g e n g r o e p e n kent. Als m e n bij mij over e e n b e d r a g v a n e e n ton komt praten e n ik weiger die, d a n w^eet ik zeker dat bin­ n e n e e n uur het Binnenhof dat weet e n ook d e pers." "En wat d a a r uiteraard n o g bij­ komt: onderwijs raakt iedereen. Leerling, student, p a e n moe, o p a e n oma. Bovendien heeft iedereen onderwijs genoten e n heeft iedereen er dus verstand v a n . Het is kortom e e n krachten­ veld w a a r i n je genoodzaakt bent om n a a r alle kanten slag te leveren. Er is altijd wel i e m a n d met kritiek, er is altijd wel er­ g e n s geldgebrek." Irmiiddels is het geschilderde portret v a n minister Wim Deet­ m a n al g e r e e d om over enkele weken, d e traditie getrouw, te worden bijgehangen in d e gale­ rij v a n het departement. Als hij nou in plaats v a n e e n Stelling e e n s motto mocht verzinnen voor het koperen plaatje d a t op d e lijst wordt a a n g e b r a c h t ? "Nee, niks d a a r v a n . Gewoon: W.J. Deetman, MvO v a n mei 1982 tot eind 1989."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen