Ad Valvas 1989-1990 - pagina 241

i«)\7a\ps De psychologen boeren goed bij het vf­onderzoek, m a a r ze komen er volgens Koops b e ­ k a a i d af bij d e financiering v a n deze globalere voorstellen, e n wel omdat ze het bij d e vrije concurrentie tussen projecten juist zo goed doen. Bovendien vreest Koops dat NWO het geld voor d e 'persoonsgebonden groepssteun' gewoon onttrekt a a n d e pot voor d e vrij projec­ ten. "Op die manier k a n je het toponderzoek nooit stimuleren. Je nivelleert alleen maar." De egalitaire filosofie achter het wetenschapsbeleid is volgens Koops e e n heilloze weg. Wat h e m betreft kurmen d e tien uni­ versiteiten d a n n o g beter wor­ d e n teruggebracht tot twee of drie topuniversiteiten. "Dat zou e e n gigantische b e s p a r i n g op­ leveren die a a n toponderzoek besteed zou kunnen worden. D a a r n a a s t k a n je d a n e e n soort colleges m a k e n voor d e alge­ m e n e ontwikkeling v a n d e m a s ­ sa. Nu moet m e n zich in bochten wringen om binnen die egalitai­ re universiteiten toch te kunnen selecteren, door bijvoorbeeld toelatingseisen a a n stages te verbinden."

kt op een middenstander n oede moet zijn dat 3 fles gaat' dat hij deze h a r d e a a n p a k pro­ pageert. Het Amerikaanse sys­ teem zou hier vermoedelijk niet werken: d e Nederlandse topon­ derzoeker verkiest n a zijn veer­ tigste d e zekerheid v a n e e n v a s ­ te b a a n , e n die zoekt hij d a n desnoods in het buitenland. In West­Duitsland b e s t a a n d e to­ pinstituten al die door d e R AWB zo geprezen worden, weet Joos­ se. "Daarin worden d e leiders voor vijf j a a r benoemd, m a a r ze zijn tot in Nederland a a n het solliciteren om e e n vaste a a n ­ stelling te krijgen." Van d e eerste geldstroom is dus niet veel te verwachten als het g a a t om bevordering v a n het

het er alleen m e e e e n s zijn als ze het zelf ook krijgen e n d a t g a a t niet." Daarom moet het faculteitsbe­ stuur niet langer schelden op het college v a n bestuur e n het ministerie v a n OW, m a a r zelf slagvaardigheid tonen e n d e autonomie n a a r zich toetrekken, meent Koops. "Een faculteit k a n e e n deel v a n d e totale som die ze krijgt, afzonderen voor doel­ einden die ze belangrijk vindt e n het restant eerlijk verdelen over d e vakgroepen. D a n k a n het bestuur zich niet m e e r ver­ schuilen achter het one man one vofe­systeem. Dat vond ik toch altijd al e e n onzinnig systeem.

Toponderzoekers willen het contact met studenten niet verliezen. Zij blijken v a a k verfrissende ideeën te leveren toponderzoek, zo lijkt het. Koops oppert e e n mogelijkheid die d e faculteiten vermoedelijk zal ver­ a n d e r e n in e e n gezelschap v a n ruziënde wetenschappers, w a a r i n d e slechtste karakter­ trekken zijn bovengekomen.

Apparatuur "Het faculteitsbestuur is volledig vrij om te zeggen 'Meneer Koops u heeft zoveel voor d e faculteit g e d a a n , u hoeft voorlo­ pig niet meer te besturen. We laten u d e komende tien j a a r met rust, hier heeft u zoveel ton e n g a uw g a n g . ' W a a r ze pro­ blemen m e e krijgen is d e facul­ teitsraad. De r a a d s l e d e n zullen

zeker als het om w e t e n s c h a p gaat." De filosofie v a n het 'eerlijk zul­ len w e alles delen' belemmert het toponderzoek n o g op e e n a n d e r e manier. Dat blijkt uit het voorbeeld v a n d e bèta­weten­ schappers die al j a r e n te weinig geld h e b b e n voor chemicalieën e n d e uitbreiding of vervanging v a n apparatuur. Dat heeft ook d e regering op e e n zeker mo­ ment ingezien, want zij stelde a a n d e biologen bijvoorbeeld 5 miljoen gulden ter beschikking om hun a p p a r a t u u r te vernieu­ wen. Dit b e d r a g is door d e g e ­ h a n t e e r d e verdeelsleutel echter niet meer d a n e e n druppel o p e e n gloeiende plaat.

Joosse: "ledere biologische fa­ culteit moet zijn budgetten over­ l e g g e n en precies a a n g e v e n wat zij zelf uitgeeft a a n a p p a r a ­ tuur e n wat er precies nodig is. Dat geld wordt d a n anderhalf j a a r later toegekend, e n tegen die tijd liggen d e prioriteiten al weer totaal a n d e r s . Die kunnen nu e e n m a a l snel verschuiven bij fundamenteel onderzoek. Bo­ vendien krijgt zo'n v a k g r o e p als d e onze, die e e n d e r d e uitmaakt v a n d e hele faculteit, uiteinde­ lijk waarschijnlijk m a a r 100.000 gulden." Koops vreest dat ook zijn v a k g e ­ bied het slachtoffer zal worden v a n dergelijke egaliserende mechanismen. Niet bij d e ver­ nieuwing v a n apparatuur, m a a r bij d e verdeling v a n d e t w e e d e geldstroom door NWO. De psy­ chologen zijn bij NWO onderge­ bracht in e e n 'gebied', dat ze moeten delen met juristen, pla­ nologen, p e d a g o g e n et cetera. Bij d e vrije concurrentieslag v a n o n d e r z o e k s a a n v r a g e n (vf­ onderzoek) slagen d e psycholo­ g e n erin om e e n groot deel v a n d e beschikbare onderzoekspot binnen te slepen, omdat ze kwa­ litatief betere voorstellen indie­ n e n d a n d e a n d e r e vakgebie­ den.

Bekaaid NWO kent niet alleen geld toe a a n onderzoek dat in d e vrije competitie als sterkste n a a r bo­ ven komt drijven, m a a r ook a a n vakgebieden die bijzondere aandacht behoeven en a a n 'persoonsgebonden groepen' (zie ook kader). De voorstellen die onderzoekers d a a r v o o r in­ dienen zijn veel globaler d a n d e gedetailleerde p l a n n e n die on­ derzoekers schrijven om zich voorwaardelijk te laten finan­ cieren.

Joosse roept n o g niet om topuni­ versiteiten, want hij heeft zijn vertrouwen in d e verdeling v a n middelen via NWO n o g niet ver­ loren. De oplossing voor d e problemen v a n d e onderzoekers is toch zo eenvoudig: er moet g e w o o n meer geld komen. Deze oplos­ sing is ook d e minister niet on­ bekend. Het vervelende is al­ leen dat d e noodkreet om meer geld ook geslaakt wordt in het basisonderwijs, het bijzonder onderwijs, op d e middelbare scholen, ja w a a r eigenlijk niet. Dan is het vooral e e n kwestie van het hardste krijsen. Schreeuwen is echter niet d e sterkst ontwikkelde vaardigheid v a n wetenschappers, e n mis­ schien is d a t wel d e r e d e n dat het grote publiek zich niet e r g druk m a a k t om d e noodlijdende toestand v a n het wetenschap­ pelijk onderzoek. In l a n d e n als J a p a n en d e Ver­ enigde Staten is d e steun onder d e bevolking voor (fundamen­ teel) wetenschappelijk onder­ zoek veel groter. Dat heeft met twee zaken te maken: e e n ster­

ke traditie v a n popularisering v a n w e t e n s c h a p e n nationale trots. Volgens Joosse is m e n in d e g e n o e m d e l a n d e n trots als e e n landgenoot d e Nopbelprijs 'krijgt. Die nationale trots ont­ breekt in Nederland, b e h a l v e als het g a a t om sport, zoals d e Europese titel v a n het Neder­ lands elftal. Nu zijn d e Nobel­ prijswinnaars v a n Nederlandse komaf ook erg dun gezaaid.

Pierre Jansen Nederland heeft eigenlijk e e n p a a r grote 'vereenvoudigers' nodig, die behalve a a n het pu­ bliek ook a a n d e modale politi­ cus, kunnen uitleggen welke fantastische gebeurtenissen zich afspelen in d e wetenschap. Er zouden meer Chriet Titulaers moeten o p s t a a n of wetenschap­ pelijke klonen v a n Pierre Jan­ sen. Die zouden duidelijk kun­ n e n m a k e n w a a r o m onderzoek n a a r kikkers, kakkerlakken, pe­ per, citroen, torren, inktvissen e n maïs g e e n nutteloze activiteit is. Deze dieren e n g e w a s s e n zijn alle onderzoeksobject g e ­ weest v a n latere Nobelprijswin­ n a a r s in d e g e n e e s k u n d e . De onderzoekster die in 1983 d e Nobelprijs kreeg voor g e n e e s ­ kunde, d e e d in d e jaren dertig onderzoek n a a r maïs, e n kreeg tot h a a r eigen verbazing d e prijs omdat h a a r fundamentele werk uiteindelijk e e n verklaring leverde voor kankerverschijn­ selen bij mensen! De suggestie om minister Ritzen met e e n vlammend pamflet over te h a l e n om meer geld uit te trekken voor toponderzoek, wijst Joosse v a n d e h a n d . "Ik n e e m a a n d a t d e minister wel weet dat d e kwaliteit v a n e e n land voor e e n deel afhangt v a n d e kwaliteit v a n het weten­ schappelijk onderzoek. M a a r kijk nu e e n s n a a r het kankeron­ derzoek. Iedereen is er toch v a n overtuigd dat d a t belangrijk is, m a a r w e moeten het geld nota b e n e met collectebusjes bijeen brengen."

Waar komt het geld voor onderzoek v a n d a a n ? Het ministerie v a n onderwijs en wetenschappen betaalde in 1989 1530 niiljoen gulden rechtstreeks a a n d e universi­ teiten. Behalve deze 'eerste geldstroom' b e t a a l d e het mi­ nisterie ook nog 200 miljoen gulden a a n d e Nederlandse organisatie voor w e t e n s c h a p ­ pelijk onderzoek (NWO). Deze organisatie verdeelt d e 'twee­ d e geldstroom' over universi­ teiten e n d e onderzoeksinstitu­ ten. NWO is opgebouwd uit tiental­ len stichtingen, die beoordelen of universitaire onderzoeks­ voorstellen in a a n m e r k i n g ko­ m e n voor financiering (voor­ waardelijk gefinancierd (vf­) onderzoek). Hier is sprake v a n e e n open competitie: d e beste of meest g e d e g e n voorstellen worden gehonoreerd. Verder komen z o g e n a a m d e aan­ dachtsgebieden voor steun in aanmerking e n b e s t a a n er prioriteiten­programma's, waarbij ook factoren m e e w e ­ g e n die niet met d e weten­ schappelijke inhoud te m a k e n h e b b e n . Zo k a n bijvoorbeeld extra steun worden g e g e v e n

a a n onderzoek in weten­ s c h a p p e n die a n d e r s dreigen w e g te zakken. Sinds kort b e ­ staat ook d e 'persoonsgerichte groepssteun', bedoeld om uit­ stekende onderzoekers, die b a a n b r e k e n d werk verrichten, d e k a n s te g e v e n e e n eigen onderzoeksgroep te vormen. Het totale budget v a n NWO is 323 miljoen gulden. D a a r v a n worden 2250 medewerkers a a n d e universiteiten betaald. A a n d e instituten werken 1030 mensen, e n op d e b u r e a u s v a n d e organisatie nog e e n s 200. De d e r d e bron v a n inkomsten is d e 'derde geldstroom'. Dit is onderzoek in opdracht v a n be­ drijven, non­profit­instellingen of d e overheid. Dit soort onder­ zoek is in d e meeste geval sterk gericht op toepassingen, e n k a n d a a r o m m a a r weinig bijdragen a a n d e voortgang v a n het fundamentele onder­ zoek. Het is aantrekkelijk voor d e universiteiten om dit onder­ zoek te doen, omdat e e n deel v a n d e beloning voor dit on­ derzoek k a n worden overge­ heveld n a a r het fundamentele werk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen