Ad Valvas 1989-1990 - pagina 373

PAGINA 9

AD VALVAS 1 MAART 1990

Joggen als medicijn Bewegingswetenschapper loopt met depressieve patiënten door Vondelpark We doen het voor de conditie of met de fioop er een fraai figuur aan over te iiouden. Anderen vinden iiardlopen 'ge­ woon lekker'. Het ziet er naar uit dat straks een nieuwe groep joggers massaai het bos in­ duikt: zij die te kampen hebben met een depres­ sie. Joggen of hardlopen is er soms een goed middel tegen, zo wijst onderzoek uit. Een ge­ sprek met bewegings­ wetenschapper Ruud Bosscher.

'Ik probeer depressiev e mensen te laten ervaren dat ze met lopen een heel eind kunnen komen.

Diana Doornenbal Het lijkt oneerlijk als je ze samen ziet: een puffende, hijgende man met een zeer rood hoofd en daarnaast een veel fittere die hem op z'n dooie ak­ kertje kan bijhouden. Het is dan ook niet z'n vaste loopkameraad, maar z'n therapeut, Ruud Bosscher. Eén keer per week gaat hij met depressieve pa­ tiënten het Vondelpark of het Am­ sterdamse Bos in. De eerste keer lopen ze vaak maar zes keer een minuut hard. Soms zelfs al­ leen in looppas. De bedoeling is om elke week een stukje verder te ko­ men, zodat ze het na drie maanden bijvoorbeeld een half uur achter el­ kaar kunnen. Dat lijkt misschien een kippeéindje, maar de meeste patiën­ ten waren volkomen lusteloos toen ze begonnen en nauwelijks tot enige li­ chamelijke inspanning in staat, legt Bosscher, van de vakgroep bewe­ gingsagogiek (bewegingswetenschap­ pen), uit. "Het gaat erom dat de patiënten na

Na gunstige resultaten met hardlo­ pen in Amerika en Noorwegen, on­ derzocht Bosscher de looptherapie bij mensen die zich met depressieve klachten hadden aangemeld bij het Psychiatrisch Centrum Amsterdam (Valeriuskliniek). In het najaar hoopt hij op dit onderzoek te promoveren. Een groep van vijftien, niet opgeno­ men, depressieve mensen kreeg een loopprogramma van drie maanden, terwijl vijftien anderen gespreksthera­ pie deden. Ze werden naar willekeur in een bepaalde groep ingedeeld. Na drie maanden kon er worden gewis­ seld. Bosscher werkte niet met groe­ pen, maar ging met elke patiënt al­ leen op pad. Om extra elementen als sociaal contact, die gunstig kunnen uitwerken op de klachten, zoveel mo­ gelijk uit te bannen. Tijdens het lopen worden huis­tuin­ en­keuken gesprekjes gevoerd. En Bosscher vertelt wat over de techniek van het hardlopen. Zo wijst hij op een ontspannen houding. "Soms begint de patiënt weleens over z'n klachten,

'Zo wil ik die negatieve spiraal bij hen doorbreken' verloop van tijd inzien dat ze iets presteren. Depressieve mensen heb­ ben vaak een verleden met vervelen­ de gebeurtenissen. En ze verwachten ook alleen maar teleurstellingen. Daardoor leven ze in een negatieve spiraal. Alles wat ze aanpakken, breekt ze al bij de handen af, denken ze. Door met ze te lopen, wil ik die negatieve spiraal doorbreken. Ik pro­ beer ze te laten ervaren dat ze met lo­ pen een heel eind kunnen komen. Velen gaan na de therapie ook door met hardlopen, of ze sluiten zich aan bij de badmintonclub waar ze twintig jaar geleden lid van waren." Alleen doordat de lichamelijke condi­ tie door het hardlopen verbeterd, kunnen de klachten al afnemen, ver­ telt Bosscher: "Een depressie wordt gekenmerkt door vermoeidheid en weinig energie. Sport kan daar een halt aan toeroepen. Veel mensen we­ ten dat ook wel, je moet ze alleen over de drempel helpen."

maar daar ga ik niet zo diep op in." Hij richt de gedachten Hever op wat er in het park of bos gebeurt: "Ik wijs m'n patiënten op nestelende vogels in een boom, of op drie reigers op een rijtje. En ik zeg het als ik num­ mer acht van de roeivereniging zie aankomen." Na tweeëneenhalf jaar onderzoek blijkt dat zestig tot zeventig procent van de patiënten na drie maanden 'lopen' van de klachten af is. De vraag of de depressie inderdaad ver­ leden tijd is, wordt beoordeeld door een onafhankelijke psychiater. Hij test de patiënt op de verschijnselen die een depressie kenmerken. Zoals sombere stemming en het algehele gevoel van hopeloosheid. Daarnaast vult de patiënt zelf een vragenlijst in. Duizenden mensen kampen in hun leven een of meermalen met een de­ pressie. De Wereld Gezondheids Or­ ganisatie schat dat jaarlijks 80 tot 200 op de honderdduizend mannen voor

het eerst in hun leven een depressie krijgen. Bij vrouwen ligt dat aantal nog hoger: tussen de 200 en 7800 per jaar. Volgens Bosscher heeft iemand die ooit een depressieve episode in z'n leven heeft meegemaakt, 95 pro­ cent kans dat hij opnieuw depressief wordt. Er zijn allerhande therapieën tegen depressie. Medicijnen, gespreksthera­ pie, slaapdeprivatie (het overslaan van de slaap) of als laatste redmiddel de elektroshock. Toch hebben de meeste maar matig succes. Is vanaf nu dan het lopen, patiënt­ vriendelijk en goedkoop, hét wonder­ middel? Volgens Bosscher is ook de looptherapie niet het ei van Colum­ bus. Hij ziet het meer als aanvulling op de mogelijkheden voor hen die met andere therapieën niet uit de voeten kunnen. Bijvoorbeeld voor mensen die geen heil zien in praten of een weerzin hebben tegen het slik­ ken van medicijnen. En vooral voor mensen met chronische klachten. Hij hoopt dat hij met de looptherapie z'n patiënten iets geeft, waar ze ver­ der mee kunnen, "dat ze iets tussen hun bagage hebben wat anti­depres­ sief werkt. Dat kan met medicijnen natuurlijk ook, maar dan doet het medicijn het werk en in dit geval moet je het zelf doen. En een paar sportschoenen, een shirt en een sportbroek is het enige dat nodig is." "Niet iedereen heeft er iets aan", ver­ telt hij verder, "bij mensen met hu­ welijksproblemen helpt een stukje lo­ pen niet. Ook zeer ernstig depressie­ ve patiënten kunnen aan de verstan­ delijke vermogens van de behande­ laar gaan twijfelen wanneer die een loopprogramma voorstelt. De patiënt zal zich niet serieus genomen voelen, want die is zó ontzettend depressief dat hij er echt de kracht niet voor het ontbreken van eetlust, geen zin in sex, lichamelijke klachten, angst, de heeft. Een loopprogramma is dan te hoog gegrepen."

De eerste keer Aan wie het loopprogramma wel wordt voorgelegd, stemt daar na eni­ ge aarzeling wel mee in, zegt Bos­ scher. Want baat het niet, dan schaadt het ook niet. En dan de eer­ ste keer: "Vooral vrouwen zijn dan

wel nerveus. Het is natuurlijk ook raar om ineens naast zo'n vreemde man in het park te lopen. En dat ter­ wijl ze misschien nog nooit van hun leven hebben hardgelopen. Ze zijn soms ook bang dat ze een bekende te­ genkomen." Bosscher vindt het de eerste keer ook nog steeds spannend. Hij is benieuwd hoe de nieuwe loper het ervaart. Wat er de eerste keer ge­ beurt. Om hun ervaringen vast te leggen, houden de patiënten een logboek bij. Daarin schrijven ze over de route, het weer, wat ze voelden en wat ze mee­ maakten. Want in het begin loopt Bosscher weliswaar mee, maar het is de bedoeling dat ze op den duur ook alleen op pad gaan. Met de wekelijkse looprondjes in het park, wil Bosscher ook de zintuigen van z'n patiënt trainen. "Om in dat amorfe gevoel van depressiviteit dif­ ferentiaties aan te brengen. Ik vraag ze altijd 'wat ruikt u? wat voelt u? wat hoort u? wat ziet u?'. Tijdens het spitsuur stinkt het naar autogassen, maar er zijn ook lekkere dingen te ruiken. Zoals de geur van pas ge­ maaid gras. En als we op weg naar het park langs de bakker komen. Als de wind de goeie kant op staat, dan heb je die heerlijke geur van gebak­ ken brood." Dat ook Nederlanders die met de­ pressief zijn, het lopen hebben ont­ dekt, kan niemand zijn ontgaan. Ze snellen voorbij in de parken, de bos­ sen, de steden en op het platteland. De lopers zijn niet meer te ontlopen. De een maakt af een toe een rondje voor de lol, de ander gaat trouw twee uur in de week en de allersnelsten trainen voor de halve marathon. Waarom al die inspanning? De drijf­ veren lopen uiteen. Je bent even in de frisse lucht, uit de sleur van werk en thuis, je levert een prestatie en na afloop voel je je lekker in je lijf en 'prettig moe'. In loperskringen staat dit plezierige gevoel te boek als de runner's high. Dit gevoel ontstaat waarschijnlijk doordat pijnreceptoren in het centra­ le zenuwstelsel worden geactiveerd tijdens lichamelijke inspanning. Als gevolg daarvan worden pijnstillende hormonen (endorfinen) afgeschei­ den, waardoor onaangenaam gevoel

Foto Bram de Hollander

plaats maakt voor een fijn gevoel. Wat er precies in de hersenen ge­ beurt bij depressieve lopers is nog niet precies bekend, aldus Bosscher. Wel is aangetoond dat een daling van het hormoon noradrenaline een oor­ zaak is van depressie. En bij grote li­ chamelijke inspanning neemt nora­ drenaline toe. Een andere veronderstelling is dat de diepere ademhaling die tijdens het lopen ontstaat en de hogere lichaam­ stemperatuur aan een betere stem­ ming bijdraagt. Maar met zekerheid is nog niets te zeggen over het biolo­ gische effect van sport op een depres­ sie.

Nog niet eens "Er zijn nog een hoop maren en als­ en rondom het onderzoek. Deskundi­ gen zijn het er niet over eens welke variabele een goeie indicator om er achter te komen wat er tijdens een depressie in de hersenen gebeurt", legt Bosscher uit. "Er is wel onder­ zoek gedaan naar de relatie tussen sport en endorfinen enerzijds en tus­ sen depressie en endorfinen ander­ zijds. Maar niet naar de relatie tussen depressie, sport en endorfinen." Bosscher sluit niet uit dat ook andere sporten zoals zwemmen, basketbal of volleybal kunnen worden ingevuld voor het lopen. Op de afdeling psy­ cho­motoriek van het Psychiatrisch ' Centrum Amsterdam wordt daar ook wel aan gedaan. Toch hebben behan­ delaars de indruk dat lopen het meest gunstige effect heeft op de stemming van de patiënt. En omdat ook in Amerika gunstige resultaten zijn be­ reikt met looptherapie koos Bosscher voor deze tak van sport als onderzoe­ ksthema. "Bovendien kan ik niet alles onderzoeken", concludeert hij laco­ niek.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen