Ad Valvas 1989-1990 - pagina 355

WÊÊBmÊHmmmmim )0

AD VALVAS 22 FEBRUARI 1990 I

[PAGINA 3

Onderzoekers leggen dansende moleculen onder de laser Plannen voor een uniek laserlab zijn in een vergevorderd stadium Mark Plek k er :

Er zijn nog wat kleine technische problemen, maar het is zo goed als zeker dat er aan de Vrije Uni­ versiteit een laserlaboratorium komt. Met een oppervlakte van 450 vierkante meter wordt het het grootste van Nederland. "Een uniek laboratorium," menen ini­ tiatiefnemers Stolte en Hoger­ vorst. Tijdens het interview wordt profes­ sor S. Stolte meerdere malen onder­ broken door de telefoon. Vanuit zijn kamer op de derde verdieping van het wis­ en natuurkundegebouw probeert hij telefonisch controle te houden op de verhuizing van. zijn laserappara­ tuur naar Amsterdam. "Zijn enthousiasme is niet te stui­ ten," zegt natuurkundige Hogervorst beminnelijk, wanneer Stolte weer eens de hoorn aan het hoofd heeft om onder begeleiding van veel gebaren de andere kant van de lijn duidelijk te maken waar zijn spullen naar toe moeten. In september is Stolte als hoogle­ raar fysische chemie naar de VU ge­ komen. Een van zijn voorwaarden bij de benoeming was dat er meer moest worden samengewerkt tussen de mensen die laserapparaten gebruiken voor hun onderzoek. Vanuit zijn vori­ ge standplaats Nijmegen had hij al met bewondering gekeken naar de activiteiten van natuurkundige Ho­ gervorst met lasers hier op de VU. "Ik wilde een centrum", licht Stolte toe, "waar verschillende disciplines gezamenlijk gebruik maken van laser. Hogervorst dacht daar net zo over. We hadden elkaar snel gevonden." De argumenten waarom er een groot multidisciplinair lasercentrum aan de VU moet komen, zijn door Hogervorst en Stolte snel aan te ge­ ven. "Een laserapparaat kost ongeveer drie ton. Dat is veel, maar de kosten zijn niet het voornaamste probleem. Dat is namelijk het onderhouden en in bedrijf houden van de spullen die je hebt staan," zegt Hogervorst. "Als je de apparatuur deelt met andere on­ derzoekers, maak je er veel efficiënter gebruik van."

Elders in Nederland zijn onder­ zoeksgroepen er niet in geslaagd sa­ men te werken wat betreft het gebruik van laserappartuur. "De meeste hoog­ leraren zijn kleine verlichte despo­ ten," stek Stolte. "Die worden het nooit met elkaar eens, laat staan dat ze apparatuur met elkaar willen delen. Hier aan de VU trof ik een andere situatie aan. Men wilde wel samen­ werken. Het gaat dus nu ook lukken." "Het is meer dan het bij elkaar harken van de spullen van de losse participanten," verzekert atoomfysi­ cus Hogervorst. "Wanneer je twee on­ derzoekers met een verschillende we­ tenschappelijke achtergrond bij elkaar zet, vloeien hier nieuwe benaderingen uit voort. Als je met een chemicus op de afdeling werkt, dan word je als natuurkundig fysicus ook gedwongen over de grensen van je vakgebied heen te kijken. En andersom geldt het zelf­ de." Chemicus Stolte valt zijn collega bij. "We gaan chemici, fysici, en bio­ fysici met elkaar mengen." Om de multidisciplinaire aanpak in de prak­ tijk te brengen, worden er gemeen­ schappelijke werkbesprekingen ge­ houden. "Binnen een jaar of twee willen we gemeenschappelijke onder­ zoeksprojecten opzetten. Dan is de integratie tussen de verschillende groepen in het laserlaboratorium be­ reikt," zegt Stohe. Hogervorst: "Ons onderzoek vindt plaats op het grensgebied van de na­ tuurkunde en de scheikunde. We on­ derzoeken met behulp van laserlicht de vorm en eigenschappen van ato­ men en moleculen. Laser is dus een stuk gereedschap voor ons."

Dansende moleculen "IVlij interesseren met name de mo­ leculen," zegt Stolte. "Moleculen tril­ len van zichzelf. Met laserstralen kan je ze anders laten trillen, laten dansen. Zo kan je bij wijze van spreken een molecuul laten rock rollen, quick­ steppen of walsen. De wals is een slome dans met een lage frequentie", vindt Stolte. Hij onderzoekt wat het effect is van deze verschillende dansen op het ver­ loop van een chemische reactie. Ook bekijkt hij of het voor de afloop van een chemische reactie uitmaakt of

'De Hongaarse kerk is als een gescheiden vrouw' Bisschop Kocsis brengt bezoek aan VU­theologen Hanne Obbink Na veertig jaar in de woestijn staat Hongarije nu aan de grens van het beloofde land. Dat betekent niet dat melk en honing nu als vanzelf gaan stromen: het beloof­ de land moet veroverd worden. Het beeld kan niet anders afkom­ stig zijn dan van een geestelijke. Het was dr. E. Kocsis, voorzitter van de bisschoppenconferentie van de Hon­ gaarse gereformeerde kerk, die het gebruikte in een lezing die hij vorige week hield aan de theologische facul­ teit van de VU. Veertig jaar heeft de Hongaarse ge­ reformeerde kerk (nu ongeveer twee miljoen leden, de katholieke kerk heeft er zes miljoen) te lijden gehad van het communisme. De kerk was na de Tweede Wereldoorlog vol goede moed begonnen aan de wederop­

E. Kocsis

bouw. De komst van het communis­ me kostte haar al haar bezittingen, haar scholen en haar diakonale instel­

D e o n d e r z o e k e r s H o g e r v o r s t (I.) en S t o l t e : hechte s a m e n w e r k i n g .

een molecuul met de rug naar de partner toe danst of gewoon face­to­ face danst. Het is namelijk gebleken dat een molecuul van één en dezelfde stof, soms wel en soms niet reageert met een bepaalde andere stof. Hoe een molecuul swingt of danst blijkt bepalend voor het verloop van een chemische reactie. Zo probeert Stolte met behulp van laserlicht meer in­ zicht te krijgen in de aard van chemi­ sche reacties. De onderzoeksgroep van Hoger­ vorst schiet laserstralen af op atomen in plaats van op moleculen. Zo wor­ den eigenschappen en vormen van het atoom bestudeerd. Daarnaast ont­ wikkelt Hogervorst ook nieuwe typen laserstralen, om deze vervolgens weer voor onderzoek naar atomen in te kunnen zetten. Het onderscheid tus­ sen fundamenteel en toegepast we­ tenschappelijke onderzoek vindt hij voor zijn wetenschapsgebied niet zin­ nig. "Wat je hier uitvindt kan je bijna lingen. Desondanks heeft de kerk deze periode overleefd. "Het systeem veroordeelde de kerk tot afsterven," aldus Kocsis, "maar merkwaardiger­ wijs was het het systeem dat afstierf" Het proces dat tot de ondergang van het stalinisme leidde, verliep in Hongarije veel geleidelijker dan in andere Oostbloklanden. "Kadar was geen Ceaucescu," zegt Kocsis, en een Tókes (de dominee die de Roemeense revolutie in gang zette) kent Honga­ rije niet. "Het stalinisme heeft zich in Hongarije al eerder veranderd in re­ form­socialisme. Deze hervorming werd door de kerkleiding gesteund. De kerk heeft geen leidende rol ge­ speeld, maar je kunt wel zeggen dat de hervorming niet had kunnen slagen zonder de kerk." Hongarije moet nu het beloofde land zien te veroveren, een land met een meerpartijendemocratie, een goed draaiende economie en ook godsdienstvrijheid. In januari is er een wet aangenomen die de godsdienst­ en gewetensvrijheid regelt. De kerk wordt niet meer gecontroleerd door de staat en zij kan weer optreden als een rechtspersoon. "De kerk is weer vrij," concludeert Kocsis, "maar je zou deze vrijheid kunnen vergelijken met die van een rijke vrouw. Ze trouwt met een arme man, deze man kan nu beschikken over haar geld, scheidt van haar en zegt: 'Je bent weer vrij'. Maar haar geld geeft hij niet terug."

onmiddellijk weer toepassen. De toe­ passingen van ons onderzoek liggen voor het oprapen. Je moet er alleen wel oog voor hebben," zegt Hoger­ vorst. Met het lasercentrum hopen beide onderzoekers een forum te creeeren, waar nieuwe technieken en toepassin­ gen met laser voor chemici, fysici en biofysici tot ontwikkeling komen. "Het is toch fantastisch om in deze tijden van bezuinigingen een broeikas voor muhidisciplinair onderzoek te kunnen bouwen!", zegt Stolte. Het lasercentrum komt in de witte uitbouw van het bèta­gebouw. Waar komende zomer de laserkanonnen zullen staan, groeien nu nog kleine plantjes van de biologen. In totaal moet er 450 vierkante meter aaneen­ gesloten laboratoriumruimte vrij wor­ den gemaakt. Stolte is nu al druk bezig vrijgekomen zalen in te ruimen met zijn lasers. P rofessor Hogervorst

Foto Sidney Vervuurt AVC/VU

moet wachten tot zijn deel van het lab verbouwd is. Zijn apparaten staan nu nog in de kelders van het natuurkun­ de­gebouw opgesteld. In deze voormalige opslagruimten is hel afzien voor zijn vakgroep. Zo­ mers stijgt het kwik hier tot zo'n veer­ tig graden. Airconditioning is er niet. "We worden regelmatig geconfron­ teerd met computers die als gevolg van de hoge temperatuur uitvielen." De nieuwe ruimte moet de onder­ zoekgroep van Hogervorst van derge­ lijke kwellingen verlossen. Beide on­ derzoekers hopen dat het lasercen­ trum na de zomervakantie kan draai­ en. Er werken dan ongeveer 20 on­ derzoekers die voor ongeveer 5 miljoen aan aparatuur tot hun be­ schikking hebben. "Ik vind het fascinerend dat we anno 1990 nog steeds druk in de weer zijn om zo iets ontzettend fundameels als licht te onderzoeken. We staan nog maar aan het begin", zegt Stolte.

Nieuwe directie bij Dienst Ontwikkelingssamenwerking

Jan van der Veen D e Dienst Ontwikkelingssamen­ werking (DOS) heeft binnenkort een tweetal nieuwe directeuren. Per medio februari is ir. H. Heer­ inga drs. R.C.E, Kapteyn als diensthoofd opgevolgd. Voorts is per 1 mei dr. J. van Weeren als programma­directeur basic scien­ ces benoemd. Kapteyn treedt, na twintig jaar lei­ ding aan de dienst te hebben gegeven, om persoonlijke redenen terug. Dat geldt ook voor het hoofd van de sectie basic sciences dr. G.H. Dulfer. Dulfer is dat vijftien jaar geweest. P rogram­ ma­directeur en hoofd van de sectie resource development drs. R. van der Geer keert na drie jaar DOS terug naar het ministerie van binnenlandse zaken. Het nieuwe diensthoofd ir. H. Heeringa is een deskundige op het

gebied van organisatie­ontwikkeling en management consultancy. Na zijn opleiding aan de Landbouw Universi­ teit te Wageningen was hij onder meer werkzaam in Zaïre en verbleef vijf jaar voor de Leidse universiteit in Sri Lanka. Heeringa zal ook de sectie resource development gaan leiden. Dr. J. van Weeren studeerde en promoveerde aan de VU en was daar­ na veertien jaar verbonden aan de Techische Universiteit Twente. Drs. Kapteyn zal halftijds voor DOS werkzaam blijven en zich in het bij­ zonder bezighouden met projecten in Afrika. Dulfer zal zich halftijds rich­ ten op projecten in Azië op het terrein van basic sciences. De Dienst Ontwikkelingssamen­ werking, het voormalige Bureau Bui­ tenland, heeft de afgelopen jaren een sterke groei doorgemaakt. Momenteel zijn er voor de uitvoering van het ontwikkelingsprogramma van de VU (projecten in Afrika, Azié en Latijns Amerika) bijna 100 medewerkers en wetenschappers aan het werk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen