Ad Valvas 1989-1990 - pagina 418

AD VALVAS 22 MAART 1990

PAGINA 10

Aan de onderzoekscholen kleven grote bezwaren Een kritische reactie op de plannen van minister Ritzen Enkele weken terug lan­ ceerde minister Ritzen zijn plannen voor de bundelingvan universi­ tair toponderzoek. 'Gra­ duate schools' moeten voor dit onderzoek een "stimulerende ambian­ ce vormen", zo zei de bewindsman in een vraaggesprek met deze krant (A.V. 8 maart j.l.)­ Deze week een reactie van J.A. van Leuven­ steijn, voorzitter van de OWP­fractie van de Uni­ versiteitsraad. J.A. van Leuvensteijn De nieuwe op te richten 'graduate schools' of onderzoekscholen krijgen twee taken: toponderzoek verrichten en aio/oio­opleidingen verzorgen. Een wetenschappelijk direkteur zwaait er de scepter en de staf wordt uit het universitair personeel gere­ cruteerd. Deze scholen krijgen een zelfstandige financiering en daarmee een relatief zelfstandige positie ten opzichte van de universiteiten waar­ mee ze overigens wel gelieerd zijn. De positie van de huidige weten­ schappelijke instituten, die vooral bij de grote universiteiten te vinden zijn, wordt versterkt als de aio/oio­oplei­ dingen hier zullen worden geconcen­

T

Als de onderzoekscholen nu de aio/oio­opleidingen exclusief gaan verzorgen, ontstaat er een weten­ schappelijke versmalling en dus ver­ arming in vergelijking met de huidi­ ge situatie bij de netwerken. De school kan namelijk alleen maatcur­ ireerd. Universiteiten zonder hieraan sussen aanbieden op terreinen waar­ gelieerde onderzoekscholen zakken op het verbonden personeel in hoge af naar het tweede plan. mate deskundig is. Nu worden cur­ De kosten van de scholen worden uit het onderzoeksbudget betaald. Als we sussen georganiseerd op thema's, waarbij in het geval van netwerken hier nog bij voegen dat de minister de deskundigheid op een specifiek de tweede geldstroom wil uitbreiden .terrein uit het hele land bijeen wordt ten koste van de eerste geldstroom, dan is het duidelijk dat de universitei­ gebracht. We leven ook niet in de VS, waar de grote afstanden een ar­ ten weer financiële offers moeten gument leveren voor het stichten van brengen. Aan de onderzoekscholen onderzoekscholen. kleven echter grote bezwaren, waar­ Niet de beperkte mogelijkheden van door integrale invoering afgewezen moet worden. Alleen als voor het on­ de onderzoekschool moeten de in­ houd van de opleidingen bepalen, derzoek miljoenen verslindende ap­ maar het belang van bepaalde weten­ paratuur onmisbaar is, valt het op­ richten van een onderzoekschool nog schappelijke thema's voor de aio's en oio's. Oplossing voor de toekomst: te verdedigen, anders niet. "Bundeüng van toponderzoek is drin­ maak per discipline één groot net­ werk waarin alle universiteiten (met gend geboden", zegt de minister in hun onderzoeksinstituten) zitten en Ad Valvas 8 maart. Wie stek echter organiseer de cursussen op basis van vast wat werkelijk toponderzoek is en wetenschappelijke thema's. Zo ge­ hoe gebeurt dat objectief? De kern­ bruik je de topspecialisaties optimaal. vraag is natuurlijk een andere: wat wordt tot toponderzoek verklaard? Hier staan de groepen onderzoekers De minister heeft zich kunnen ver­ die in theoretisch en methodisch op­ heugen over de vele VF­programma's zicht dicht bij elkaar staan, sterk en die door externe beoordelingscom­ degenen die niet bij zulke in­crowds horen, zwak. Massa is echter geen ga­ missies goed werden bevonden. Het klinkt dan ook wat vreemd om van rantie voor kwaliteit. hem in Ad Valvas te horen dat het In onderzoeksinstituten zie je ge­ VF­onderzoek zich alleen maar van woonlijk geen totaalbeeld van topon­ het 'allerslechtste onderzoek' onder­ derzoek in een discipline, maar altijd scheidt. Bestuurlijk gezien heeft hij een selectie hieruit naar onderzoeks­ met goed wetenschappelijk onder­ thematiek, naar theoretisch kader en zoek te maken. Alleen, het 'goed' van naar methode. In onderzoeksinstitu­ de beoordelingscommissies is in zijn ten en straks onderzoekscholen dreigt visie kennelijk 'niet goed genoeg'. de wetenschap op den duur te verko­ Hieraan mag hij geen argument ont­ keren. lenen om geld uit de eerste geld­

opinie

stroom naar de tweede over te heve­ len. Het universitaire wetenschappelijk onderzoek heeft een dubbel doel: de waarde van het onderzoek op zichzelf en de voeding van het wetenschappe­ lijk onderwijs. Daar ligt het wezenlij­ ke verschil met het HBO en dat moet zo blijven. Verzwakt hij het universi­ tair onderzoek, dan zakt het onderwijs naar een lager niveau. Waarom wil de minister trouwens de tweede geld­ stroom ten koste van de eerste ver­ groten? Geven de resultaten van de tweede geldstroom daar aanleiding toe? In tal van sectoren zien goed af­ gestudeerde studenten geen brood in een aanstelling voor vier jaar waarin het werk verzet moet worden voor een onderzoek dat een beginneling in de praktijk zo'n vijf of zes jaar kost. Slimme aio's/oio's in sectoren met een goed arbeidsperspectief zorgen ervoor, dat ze voor het aflopen van het tijdelijke contract een goede baan pakken. In sectoren met een slecht beroepsperspectief eindigen tal van de pas gepromoveerden in tijdelijke baantjes of de WW. De universiteiten kunnen ze alleen maar gebruiken als vervangers voor langdurig overspan­ rten stafleden. Die zijn overigens vol­ op voorhanden. Banen zijn er voor pas gepromoveer­ den te weinig. Moeten de universitei­ ten nu voor meer aio's bij NWO erva­ ren onderzoekers aan de kant zetten? Dat zou na de TVC­ en SKG­operatie de derde uitdunning van de universi­ teit zijn. De minister voelt weinig voor zo'n operatie, gelet op de kosten van wachtgelden en afvloeiingsrege­ lingen. Over de kapitaalvernietiging doordat ervaren stafleden ­ vaak onder more­ le druk 'eigener beweging' ­ opstap­

ten, valt ook wel wat op te merken. De namen van tal van gepromoveer­ den, waaronder ook hoogleraren, ver­ dwenen door rVC en SKG niet al­ leen uit de onderzoeksprogramma's, maar ook uit de onderwijsprogram­ ma's. Bi) het kortzichtig streven naar bezuiniging onder Deetman is in werkelijkheid veel kapitaal verkwist. Daarnaast hebben de reorganisaties tot verhoogde werkdruk en ook stress onder het personeel geleid, wat de concentratie op onderzoek en onder­ wijs heeft geschaad. Deugdelijke ar­ gumenten voor de onderzoekschool en voor de overheveling van gelden naar de tweede geldstroom ontbre­ ken.

Democratie De minister wil de structuur van de universiteit nog eens opnieuw beoor­ delen. Zijn aandacht gaat dan vooral uit naar het budgetrecht van de ra­ den en de sterke nadruk die er op de interne democratie ligt. Deetman had vrede met deze structuur die ja­ renlang rust heeft gebracht op de universiteiten na een heftige periode van studentenopstanden. Het is goed dat de huidige minister de discussie in het openbaar wil voeren. Hij zou er verstandig aan doen om bij de voorbereidingen vanaf het allereerste begin universiteitsraadvoorzitters en ­ leden te betrekken. Nu ontvangt hij alleen maar informatie van leden van de colleges van bestuur. Het kernprobleem is natuurlijk dit: moet de imiversiteit door enkelen ge­ regeerd worden van bovenaf of moe­ ten mensen van de werkvloer en de studenten mede bepalen wat er in de universiteit gebeurt? Een beetje de­ mocraat weet toch het antwoord?

Na acht dagen is de botbreuk genezen'

Medische studenten maken kennis met geheimzinnig winti­geloof Diana Doornenb al "Als je bevangen wordt door een Russische winti, dan kun je zijn taal vloeiend spreken. Dan blijft het niet bij perestrojka en glas­ nost, maar kun j e net zo goed Rus­ sisch als meneer Gorbatsjov." De Surinaamse Henri S tephen was te gast bij de medische studenten. Hij nam ze mee naar de wereld van het winti­geloof. Op tafel liggen de attributen. Krui­ den, wierook, een papegaaieveer, een stuk liaan, wortel, parfum, kalebas en zelfs een boerenzakdoek. Allemaal hebben ze hun eigen plaats binnen de winti­cultus. De papegaaieveer dient om een bepaalde winti op te roepen. En wanneer wierook wordt opgelost in water, dan is het een me­ dicijn tegen bronchitis. De boeren­ zakdoek wordt tijdens de rituele dan­ sen om het hoofd geknoopt en fijnge­ stampte wortel werkt tegen slangebe­ ten. Dat is weer eens wat anders dan de pillen, de poeders, de pleisters en de placebo's van de westerse genees­ kunde. Het leek wel de 'ver van m'n bed­ show' in de medische faculteit. Step­ hen hoopt daarentegen dat onder meer de winti wat dichter bij het bed van de medicijnenstudenten komt te staan: "Voor de erkenning van de Su­ rinamers in Nederland en om ze te

begrijpen is meer kennis van winti nodig. Bijvoorbeeld om onderscheid te kunnen maken tussen iemand die in trance is en iemand die in een acute psychotische toestand ver­ keert." Stephen kwam in 1965 vanuit Suri­ name naar Nederland en werkte on­ der meer als psychiatrisch verpleeg­ kundige in het AMC. Daarnaast schreef hij boeken over winti en geeft interviews voor radio en televisie en lezingen voor huisartsen en RI­ AGG's. Winti is een van oorsprong West­ Afrikaanse religie die door slaven werd meegebracht naar S uriname. Het is een levensfilosofie, welke vol­ gens Stephen de religieuze gedach­ tenwereld verbindt met het sociale leven en de etnische achtergrond van de mens.

'Winti hebben' Het geloof in bovennatuurlijke we­ zens staat centraal. Zij kunnen van mensen bezit nemen en hun bewust­ zijn uitschakelen ('winti hebben'). In de winti­godsdienst hebben alle na­ tuurelementen hun eigen goden: lucht­, aarde­, bos­ en watergoden. Daarnaast zijn de geesten van de voorouders belangrijk. Winti doordringt het hele leven en kent een veelheid van rituelen, of­ fers, geneeswijzen en bovennatuurlij­ ke straffen als iemand niet in harmo­ nie met zijn omgeving leeft. De bonuman, S urinaams voor medicijn­

man, moet er aan te pas komen als iemand 'winti heeft' of bovennatuur­ lijk gestraft wordt. Met zijn speciale therapieën en rituelen kan hij zo ie­ mand genezen. Het was de MFVU (medische facul­ teitsvereniging) die Stephen uitno­ digde in het kader van de lezingency­ clus 'Wereldwijd genezen', die de ver­ eniging organiseert. In vier avonden komen de grote tradities van niet­ westerse geneeskunde aan bod. Vier MFVU­ers organiseerden de le­ zingen ter informatie en verdieping. In het reguliere onderwijspakket zijn de lessen over niet­westerse genees­ wijzen immers te verwaarlozen, ter­ wijl je er als arts wel mee te maken kan krijgen, menen de studenten. "Het is ook om je eigen vooronder­ , stellingen aan het wankelen te bren­ gen. Om te laten zien dat de westerse geneeskunde niet vanzelfsprekend het enige is wat er is." In groten getale stromen de college­ banken voor de winti­avond vol. Vanwaar al die belangstelling? Zijn ^ het allemaal adspirant­winti­gene­ zers? Volgens de organisatoren valt dat reuze mee. "De meesten vinden het wel exotisch, maar ongewild blijf )e toch geloven in je eigen westerse manier van genezen." Stephen vertelt de studenten over de geschiedenis en de betekenis van winti. Winti is iets magisch, iets me­ disch en iets sociologisch. Heel be­ langrijk binnen de winti­geneeswij­ zen zijn kruiden. Een kruidenbad

helpt tegen psychologische proble­ men en heeft een magische werking. En met behulp van dansrituelen kun­ nen familieproblemen worden opge­ lost. Als het met een familielid niet goed gaat, wordt een soort dansfeest georganiseerd om de voorouders op te roepen. "De familie kan dan aan ze vragen 'Wat is er aan de hand met Jan?' De voorouders geven dan ad­ vies," legt Stephen uit.

Ongeloof Ook geeft hij voorbeelden van de, in westerse ogen toverachtige krachten van medicijnmannen. Zo kunnen sommigen botbreuken genezen met giftige kruiden. De medicijnman is de enige die de werking van de magi­ sche kruiden kent. De plaats van de breuk wordt gezalfd met een papje van deze speciale kruiden en afge­ dekt met bladeren. Na acht dagen is de breuk genezen. Dat stuit op ongeloof. Stephen moet met bewijzen op tafel komen. "Als je er een foto van maakt, is de breuk dan niet meer te zien?", vraagt ie­ mand. "Dan is die helemaal gene­ zen", antwoordt Stephen. "Na acht dagen?", vraagt dezelfde student. Stephen: "Na acht dagen kun je weer voetballen." Iedereen is nu benieuwd hoe je me­ dicijnman kunt worden. Volgens Stephen kan dat niet zomaar. Je moet door winti ingewijd zijn. Meestal gaat dat van vader op zoon of van over­ grootvader op kleinzoon. "Kan het

ook van vader op dochter?", infor­ meert een van de studentes. Stephen stelt haar gerust: dat kan ook. Het blijft moeilijk om in een uurtje aan westerlingen iets geheimzinnigs als winti uit te leggen. Stephen on­ dersteunt zijn verhaal met een video­ band. Hij vertoont beelden van een vuurdans. Iemand die in trance is, is immers ongevoelig voor vuur, ver­ drinking en messteken. Ook de videofilm wekt wantrouwen bij sommige toeschouwers. Zijn de benen van degene die in het vuur staat niet met iets ingesmeerd? Vol­ gens Stephen alleen met een soort magnesium. Maar dat is juist brand­ baar... Na afloop vertelt hij dat hij in Amsterdam een keer een vuurdans wil organiseren. Nou, daar zijn de meeste toehoorders erg benieuwd naar. Nieuwsgierig schuifelt een groepje studenten na afloop rond de tafel met winti­attributen. Eén van hen is geïn­ teresseerd in een takje hout. Het ziet er bekend uit. Dat is zeker zoethout. Stephen geeft haar een stukje. Al kauwend weet ze nog zo net niet of dat wel zoethout is. Het blijkt knof­ lookliaan te zijn: goed voor de bloed­ vaten.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen