Ad Valvas 1989-1990 - pagina 240

n

8 DECEMBER 1989

PD\PJ^/PS

Het toponderzoek a a n de Nederlandse universiteiten verkeert in gevaar, omdat de onderzoekers bezwijken onder de last van geldgebrek, onderwijs en besluitvorming. Daarom suggereerde de Raad van Advies voor het Wetenschapsbeleid onlangs om de toponderzoekers onder te brengen in instituten buiten de universiteiten. Goed bedoeld, maar toch een slecht idee, vinden de VU-hoogleraren Joosse, Koops en Van Hinte. Een hoogleraür die g e e n tijd meer heeft om e e n boek te lezen, het lijkt e e n g r a p . Toch vertelde de Aids-onderzoeker prof.dr. R. Coutinho (bijzonder hoogleraar a a n d e UvA) onlangs op d e televisie dat hij d a a r door zijn hectische levensstijl nauwelijks a a n toekomt. "De onbeschaamdheid v a n zo'n Coutinho kent g e e n grenzen," zegt prol.dr. W. Koops, hoogler a a r ontwikkelingspsychologie a a n d e VU. Maar Koops moet ook zelf erkennen dat zijn werkelijke interesses in d e knel zijn g e r a a k t door d e dagelijkse rompslomp op d e universiteit. Onze professoren zijn tegenwoordig d e helft v a n d e week managers. Als ze al d e rust vind e n om nieuwe ideeën te vormen, d a n nog komen ze er niet a a n toe om die zelf uit te voeren. Die ideeën moeten dus door a n deren uitgevoerd worden, e n d a a r is geld voor nodig. Koops denkt meer a a n geld d a n hem lief is: "Als ik in het weeke n d of op feestjes e e n potentiële subsidiegever tegenkom, d a n schieten mij altijd d e n a m e n door het hoofd v a n d e onderzoekers die ik a a n geld moet helpen, omdat hun projectsubsidie bijna op is. Ik h e b altijd twee petten op. De pet v a n d e wetenschapper met idealen als denkvrijheid e n absolute openheid, e n d e pet v a n d e bestuurder die strategieën uitstippelt e n informatie achterhoudt om zijn doel te bereiken"

Middenstander Een hoogleraar lijkt op e e n middenstander, die voortdurend op zijn h o e d e moet zijn dat zijn zaak niet op d e fles gaat, meent prof.dr. J. Joosse, hoogleraar dierkunde. In d e 'winkel' v a n Joosse wordt al meer d a n dertig j a a r onderzoek verricht n a a r slakkehersenen, e n hij wil d a a r nog vele jaren m e e d o o r g a a n . "Wij zullen vechten tot onze laatste druppel bloed om onderzoek te blijven doen. Dat betekent wel dat veel tijd verloren g a a t a a n het a a n b o r e n v a n geldbronnen. Die tijd zouden w e liever besteden a a n het g e v e n v a n lezingen of het schrijven v a n hoofdstukken in overzichtsboeken. Het is belangrijk om je werk goed n a a r voren te brengen, zodat het bruikbaar is in onderwijs e n onderzoek." Ook Joosse zou liever g e e n man a g e r zijn. Hij meent dat e e n wetenschapper alleen goed onderzoek k a n doen als hij er d a g e n nacht m e e bezig is. "Dan k a n hij d e literatuur goed in zich opnemen, attent blijven o p d e ontwikkelingen in zijn vakgebied e n zelf g o e d e ideeën krijgen. Nu gebruikt e e n wetenschapper zijn creativiteit voor d e oplossing v a n financieringsproblemen." De metafoor v a n d e 'winkel' is ook te horen bij prof.dr. J.E. van Hinte, hoogleraar paleontologie e n stratigrafie. Zijn ergernis komt niet voort uit d e zorg om d e 'kleintjes', want het kruidenleren heeft hij zich n a tien j a a r wel eigen gemaakt. "Maar ik zal nooit w e n n e n a a n d e papier- e n vergaderwinkel, die d e universiteit is. Ik b e n totaal verstrikt g e r a a k t in formulieren, coirmiissies en regels die ik iedere keer blijk te overtreden." Het administratieve systeem bezorgt h e m zoveel ellende, dat d e

VU niet v e r b a a s d moet zijn als hij op korte termijn besluit om het verenigde Europa in te trekken. Op aantrekkelijke a a n b i e dingen uit d e Verenigde Staten is d e gedreven geoloog nooit ing e g a a n , m a a r hij is het nu beu om voortdurend afgeremd te worden om voor h e m onbegijpelijke redenen. Van Hinte: "Ik mocht bijvoorbeeld g e e n eigen kopieerapparaat op mijn kamer hebben, omdat het papier per vel e e n cent duurder is. Het alternatief is dat ik twee verdiepingen lager in d e rij k a n g a a n s t a a n achter e e n student die e e n heel boek moet kopiëren. In Indonesië h e b ik eens e e n p a a r d a g e n in e e n duur hotel geslapen, omdat het g e v a a r groot is dat je in goedkopere hotels tyfus oploopt. Dat mocht ook niet, e n dat terwijl ik d e weken d a a r n a in e e n tent h e b doorgebracht, omdat op d a t eiland h e l e m a a l g e e n hotels waren!" Het enige dat Van Hinte -net als Joosse lid v a n d e KNAW, e e n eretitel om trots op te zijn!- n o g bindt a a n d e universiteit is het contact met zijn studenten e n promovendi. Hij begrijpt d a n ook niet dat d e R a a d v a n Advies voor het Wetenschapsbeleid (RAWB) onlangs pleitte voor buiten-universitaire instituten voor toponderzoekers, w a a r ze bevrijd zouden zijn v a n d e 'onderwijslast'. "Het begeleiden v a n promovendi is het meest bevredigende aspect v a n mijn b a a n . Studenten blijken v a a k zeer verfrissende ideeën te h e b ben. Bovendien vind ik het b e langrijk dat onderwijs wordt geg e v e n door mensen die zelf a c tief en creatief bezig zijn met d e wetenschap, want a n d e r s kunnen studenten net zo g o e d e e n h a n d b o e k nemen."

Romantisch Psycholoog Koops ziet evenmin iets in d e topinstituten. Onderwijs e n onderzoek horen in zijn o g e n onlosmakelijk bij elkaar.

Frank van Kolfschooten "Ik h e b het romantische idee dat d e universiteit d e plaats is w a a r wetenschappelijke hoogstandjes plaatsvinden. Ik k a n m e niet voorstellen dat het e e n last is om d a a r v a n verslag te moeten doen. Het onderwijs dat je geeft is toch e e n afgeleide v a n je eig e n onderzoek." De bioloog Joosse wijst erop dat studenten d e bron zijn waaruit hij put voor zijn toekomstige m e dewerkers. "Met mijn onderwijs k a n ik d e studenten vormen in d e richting v a n mijn eigen onderzoek, e n dat is d a n k b a a r werk. Het is aUeen vervelend dat we v a a k ook onderwijs moeten g e v e n over onderwerp e n die ver buiten ons v a k g e bied liggen." Dat het plan v a n d e RAWB om (top-) onderzoek e n onderwijs te scheiden e e n onvruchtbaar idee is, blijkt ook uit het feit d a t onderzoekers v a n bijvoorbeeld KNAW-instituten steeds vaker zelf studenten aantrekken. Er is volgens Joosse zelfs e e n tendens te besp'euren om deze onderzoekers, die g e e n onderwijsverplichtingen hebben, bijzond e r e leerstoelen a a n te bieden. "Ze g a a n d a a r g r a a g op in, omdat ze voeling willen h o u d e n met d e komende generaties. Ze willen wijzen op hun b e s t a a n e n proberen studenten via stages hun instituten binnen te trekken." De drie hoogleraren zijn het er dus over e e n s dat het hoogw a a r d i g onderzoek binnen d e universiteiten moet blijven, ook al omdat d e infrastructuur v a n een faculteit volledig zal instorten als er e e n fors deel v a n e e n vakgroep wordt uitgelicht. Toch vinden ze dat er iets moet veranderen, want het g a a t zo niet langer. Maar wat? De eerste geldstroom uit Den H a a g (1530 miljoen), w a a r v a n d e universiteiten vooral hun vaste personeel betalen, zou wellicht a n d e r s besteed kunnen

Drie hoogleraren over toponderzoek in l >rl

'Een hoogleraar p die steeds op zijn c zijn zaak niet op worden. Het huidige personeelsbeleid staat toponderzoek in d e w e g e n zorgt er zelfs voor dat veel talent voor d e wetens c h a p verloren g a a t . Koops: "Het is mij e e n grote doorn in het oog dat het zittende universitaire personeel met g e e n k a n o n w e g te krijgen is. Tien procent v a n het wetenschappelijk personeel is ongeschikt gebleken voor d e w e t e n s c h a p - toevallig niet in mijn eigen vakgroepm a a r die kunnen rustig blijven

zitten omdat ze het a m b t e n a r e n reglement en d e v a k b o n d e n achter zich hebben." Bezuinigingen lijken e e n uitstekend excuus te vormen om zwakke onderzoekers kwijt te raken e n d e gewenste kwaliteitsverbetering te bereiken. Maar in d e praktijk pakt dat a n ders uit, volgens Koops. "Die m a k e n d e toestand alleen m a a r erger. De getalenteerde mensen komen ook makkelijk elders a a n d e slag. O p het moment d a t er bezuinigingen dreigen, onstaat er grote onrust. De g o e d e onderzoekers h e b b e n g e e n zin om in zo'n sfeer te werken, e n wijken d a n uit n a a r e e n a n d e r e universiteit of n a a r het bedrijfsleven. Het gevolg is dat je d e g e n e n overhoudt die je juist g r a a g kwijt wilde." Joosse wijst op e e n consequentie v a n het Nederlandse rechtssysteem, die e e n onderzoekersgroep soms net zo moeilijk w e n d b a a r m a a k t als e e n olietanker: "Een biochemische onderzoeker k a n b e n o e m d zijn omdat hij uitstekend werk verricht op zijn terrein. Maar als nu n a drie j a a r onderzoek blijkt dat het biochemisch spoor doodloopt e n dat het beter is om e e n elektrofysiologische richting in te slaan, d a n k a n je h e m niet zo m a a r v e r v a n g e n door e e n elektrofysioloog. In d e Verenigde Staten kün dat wel."

Spijkerhard

Prof. W. Koops: "De bezuinigingen maken de toestand onderzoekers vertrekken namelijk het eerst."

alleen maar

erger. De

getalenteerde

Foto Sidney Vervuurt, AVC/VU

Het Amerikaanse systeem is spijkerhard e n zelfs briljante hoogleraren kunnen d a a r diep vallen. Jeffrey Masson, ooit hoogleraar en auteur v a n e e n opzienbarend werk over Freud, drijft nu e e n coffee-shop; wat altijd nog beter is d a n het won e n in e e n doos op straat. Joosse wil d a n ook niet z e g g e n

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen