Ad Valvas 1990-1991 - pagina 378

PAGINA 12

V r o ü w e n c a f r I è r e s a a n d e Vy

Het tweeslachtige beeld van vrouwenstudies WÊ^ e v rouwenbeweging heeft een plaatsje v erov erd aan de V U , maar het blijft behelpen. D e studentenpopulatie loopt nog niet^cht warm voor de feministische wetenschap. Op de arbeidsmarkt is een v ak v rou­ wenstudies 'een waardev olle aanv ulling', als het maar niet op je ciuricu­ lum staat. En op feestjes staan de mensen nog raar te kijken.

'De kans is groot dat je blijft hangen'

Carolien Hanraath "Iets voor vrouwen, feministen en zo." De één vindt het een mo­ degril, 'elke universiteit moet het hebben'. Een ander voelt zich misdeeld: "Er zijn toch ook geen mannenstudies?" Een econo­ miestudent die al twee jaar de deur van de VU platloopt, haalt zijn schouders op. "Vrouwenstu­ dies? Nooit van gehoord." Alleen al het woord vrouwenstudies lijkt goed voor een hoop misverstan­ den. Het zou een studie zijn waar slechts vrouwen zich mee bezig kunnen houden. Niet dus, zo on­ derstrepen de betrokkenen. Want ook mannen worden geacht zich meer te verdiepen in de verschil­ lende posities van de seksen. Vrouwenstudies ontstond in de jaren '70, het tijdperk waarin de vrouwenbeweging floreerde. Dis­ cussies over de positie van de vrouw in de samenleving dron­ gen door tot de Vrije Universiteit. Binnen politicologie, culturele antropologie en geschiedenis

werd druk gepraat over een meer vrouwvriendelijke wetenschap, maar de pleitbezorgers van vrou­ wenstudies kiregen slechts zeer geleidelijk voet aan de grond op de faculteiten. Inmiddels heeft het vak zich een permanent plaatsje verworven, zij het op be­ scheiden schaal. Als keuzevak wordt het bij een groot aantal vu­studierichtingen aangeboden. Sociale pedagogiek, geschiedenis en psychologie kennen een ver­ plicht onderdeel vrouwenstudies.

Aanvulling Toch is het karakter van de nieu­ we wetenschap nog niet alom duidelijk. Sceptici vragen zich af wat ze met het vak aanmoeten. Jacqueline Schuur, zesdejaars medicijnen, ziet vrouwenstudies vooral als een waardevolle aan­ vulling op haar toekomstige werk als huisarts of psychiater. "Veel huisartsen begrijpen de proble­ men van vrouwen niet. In de werkgroep 'Vrouwen en gezond­

kon werken, besloot ik de tijd te benutten met studeren, in de hoop meer kennis over de ont­ wikkeling van zwarte vrouwen op te doen."

wen is het programma een echte 'eye­opener', ook met betrekking tot vergelijkbare situaties die in Nederland bestaan. Ik ben een zwarte vrouw; wanneer ik mezelf niet zo zou noemen, dan zou mijn omgeving me daar wel op wijzen. Mijn ervaring met zwart­wit ver­ houdingen is van een ander ni­ veau dan die van witte vrouwen, die daar pas door deze studie over na gaan denken. Dat levert soms emotionele en confronterende si­ tuaties op, bijvoorbeeld wanneer medestudenten zich realiseren zelf ook niet vrij van racisme te zijn. Maar dat is wel goed.

Zwatt­wit

Studeerkamer

Een meisje uit het katholieke zui­ den met een roeping voor het zendingswerk, een boze Suri­ naamse jongedame die Neder­ land niet leuk vindt: verschillen­ der achtergronden zijn welhaast niet denkbaar. De verschillende geschiedenissen van zwarte en witte vrouwen laten zien, dat er een essentieel verschil in belan­ gen bestaat. Dat leidt tot een an­ dere beleving van een studie als 'Vrouw en Ontwikkelingsbeleid'. Helen en Karin oordelen dan ook verschillend: Helen: "Positief vind ik, dat de studie de studenten verplicht na te denken over vrouwen in de Derde Wereld. Als je over vrou­ wenstudies praat zonder de posi­ tie van zwarte vrouwen daarbij te betrekken, heeft het geen nut. De wereld bestaat ook uit zwarte vrouwen. Voor veel witte vrou­

"Men is voorzichtiger geworden met pretenties als 'wij zullen vrouwen in de Derde Wereld wel even zeggen hoe het zit'. Voor­ zichtiger wil niet zeggen dat die houding nu compleet verdwenen is. Omdat er bij 'Vrouw en Ont­ wikkelingsbeleid' onder meer on­ derzoek wordt gedaan naar de po­ sitie van zwarte vrouwen in de Derde Wereld, geldt daar nog sterker dan elders dat men van zichzelf de indruk heeft precies te weten wat er moet gebeuren. De ene onderzoekster vat haar ver­ antwoording genuanceerder op dan de andere, maar het is moei­ lijk om vanuit een studeerkamer in te schatten wat zwarte vrou­ wen bedoelen als ze zeggen dat ze eenzaam zijn." Karin: "Ik vraag me nog steeds wel af wat ik te bieden heb, wat ik zoek bij 'Vrouw en Ontwikke­

Gekleurde visies op vrouwenstudies Vervolg van pagina 9

heidszorg' leer je om klachten te benaderen vanuit een bepaalde uiting van onvrede. Medicijnen­ verslaving onder vrouwen is hoog. Vrouwen komen soms met vage klachten of ze zitten con­ stant in de spreekkamer omdat ze hoofdpijn hebben, terwijl er geen duidelijk aanwijsbare oorzaak is." Als antwoord op deze klachten werd in de jaren '70 begonnen met speciale hulpverlening voor vrouwen. In opdracht van de stichting Vrouwen '40­60', een opvanghuis voor vrouwen met psychische problemen, onder­ zocht Schuur hoe het komt dat zo weinig huisartsen vrouwen door­ verwijzen naar de toen opgerichte instanties. Eén van haar conclu­ sies was dat veel artsen zich te weinig verdiepen in de achter­ grond van hun patiëntes. "Wij hebben geen vrouwen met zulke klachten, hoor je ze dan zeggen." Schuur mist een verdere integra­ tie van vrouwenstudies in het medi­ sche onderwijs, al is er een begin gemaakt. "In het blok 'Spijsver­ tering' komt bijvoor­ beeld de ziekte anorexia nervosa ter sprake. Typisch een vrouwen­ ziekte, met een sociaal­psycholo­ gische achter­ grond. Daar wordt uitgebreid aandacht aan geschon­ ken. Heel anders is dat bij psychi­ atrie. Daar wordt veel te weinig stilgestaan bij de verschillen tus­ sen mannen en vrouwen, terwijl die overduidelijk zijn. Mannen leiden meer aan psychosen en vrouwen kampen vaker met de­ pressies."

Twijfels Hoe noodzakelijk de integratie van vrouwenstudies in het regu­ liere onderwijs ook moge zijn, feit is dat het in de praktijk moeizaam verloopt. Een 'eigen' studie is een aantrekkelijk alternatief. Aan de VU is de vrije studierichting 'Vrouw en Beleid' het pronkstuk van de vrouwenstudies. Dit on­ derdeel van politicologie begon in 1983 met 38 deelnemers. Nu zijn dat er ruim 100, maar het aantal afgestudeerden bedraagt slecht 17. Veel vrouwen combi­ neerden de studie met een baan en hadden geen tijd voor een vol­ tijdstudie van drie jaar. Inmiddels is er daarom een deeltijdoplei­ ding.

lingsbeleid'. Op sommige mo­ menten voel ik me schuldig en heb ik het gevoel dat ik me hele­ maal niet met het ontwikkelings­ beleid zou moeten bemoeien. Wanneer ik lees dat er special care voor Derde Wereld­vrouwen noodzakelijk zou zijn, denk ik: wel ja, gooi ze maar op één hoop met bejaarden en invaliden...Vrouwen in de Derde Wereld vinden vaak dat we ons op een verkeerde ma­ nier met hen bemoeien, dat we het aan hén moeten overlaten. Een reden voor mij om door te gaan is ­ en dat klinkt dan mis­ schien vreselijk elitair ­ dat er voor mij zo tien anderen klaar staan. Die zijn misschien veel minder consciëntieus. Daarom wil ik toch afstuderen, ondanks alle tegens."

Communicatie De beeldvorming door ­ en daar­ mee de mogelijkheden tot identi­ ficatie met ­ vrouwenstudies blijft veranderen. Dat moet ook, want individuele vrouwen vragen om steeds andere benaderingswij­ zen. Van vrouwenstudies naar daadwerkelijke veranderingen in de leefomstandigheden, van on­ derzoek naar theorievorming, van theorie naar de praktijk van vrou­ wen, het is een lange weg. Pas als de theorie in beleid is omgezet, wordt duidelijk of het gedane on­ derzoek wel steekhoudend is. He­ laas wordt de uitvoering van dat beleid vaak bemoeilijkt door een chronisch gebrek aan geld. Helen: "Die middel^ndiscussie

Caroline Herlaar studeert 'Vrouw en Beleid' en werkt daarnaast bij het ministerie van Sociale Zaken, een baan die ze overhield aan een stage. Ze assisteert bij de coördi­ natie van het emancipatiebeleid. "De link tussen mijn studie en werk is heel duidelijk, maar er zijn wel beperkingen. Als je je specifiek met emancipatie bezig­ houdt, is de kans groot dat je blijft hangen. Er is niet zoveel perspec­ tief, je moet je dus breed blijven oriënteren."

Feestjes De twijfels over de relevantie van de feministische wetenschap lij­ ken dus enigzins onterecht. Toch nemen veel docenten en studen­ ten tegenover vrouwenstudies een op z'n minst tweeslachtige houding aan. Harry Beukelaar, vierdejaars student psychologie, herinnert zich met enige moeite zijn verplichte college in het tweede jaar. "Gedateerd", vond hij de denkbeelden die daar naar voren kwamen. "Zoals vrouwen die het huishouden betaald wil­ len zien. De sfeer was zodanig dat iedereen zich er tegen ging ver­ zetten". Ook organisatorisch heeft vrouwenstudies het niet al­ tijd gemakkelijk. Faculteiten wor­ den liever niet teveel geconfron­ teerd met de achterstand van vrouwen. Het aantal formatie­ plaatsen houdt dan ook niet over. De betrokkenen zijn zo langza­ merhand wel gewend aan de wei­ felingen in hun omgeving. "Als ze me vragen of ik dan ook een feministe ben, laat ik ze eerst maar uitleggen wat een feministe eigenlijk is", zegt Hannie Dekker, pas afgestudeerd bij 'Vrouw en Beleid'. "Op feestjes en in het café staan mensen vaak wel raar te kijken", is de ervaring van VU­ sociologe Monique Turkenburg. Bij sollicitaties wordt het keuze­ vak vrouwenstudies soms zelfs weggelaten van het curriculum. Turkenburg: "Meestal word je beoordeeld op je kwaliteiten, maar in bepaalde sectoren van het bedrijfsleven zou ik mijn vrouwenstudies­achtergrond wel voor me houden."

begint al direct bij de aanvang van de studie. Maar het gaat niet alleen om geld, er zijn tal van an­ dere punten. Er zouden meer zwarte docentes moeten zijn, er zou meer literatuur op de lijst moeten komen die door zwarte vrouwen is geschreven. De ont­ wikkeling van theorievorming door zwarte vrouwen ontbreekt meestal, hoewel daar langzamer­ hand wel verbetering in komt." Karin: "Die theorievorming van zwarte vrouwen wordt inderdaad vaak over het hoofd gezien. Je moet je realiseren dat de defini­ ties die wij hier hanteren over theorievorming niet per se de juiste hoeven te zijn. Wat ik mis in de huidige wetenschap is aan­ dacht voor interculturele com­ municatie. Er wordt in hoge mate niet onderkend dat er spra­ ke is van mis­communicatie, dat sommige communicatieproble­ men nog niet zijn opgelost." Helen: "De beoordelingscriteria, bijvoorbeeld wanneer het gaat om uitdrukkingsvaardigheden, zijn wit. Een andere manier van uit­ drukken wil nog niet zeggen dat je minder weet. Ik studeer in de eerste plaats voor mezelf, om in­ zicht en kennis te vergaren. Ik wil me ontwikkelen en proberen be­ paalde visies over te dragen naar zwarte vrouwen, zodat ze besef­ fen dat er andere zwarte vrouwen zijn die bezig zijn met hun posi­ tie."

Ruzie Vrouwenstudies bestaat uit veel

Carolien Hanraath is studente aan de Scliool voor de Journalistielt in Utreclit

meer dan het werken aan een fe­ ministische visie op ontwikke­ lingsbeleid alleen. Ik heb 'Vrouw en Ontwikkelingsbeleid' als voor­ beeld gekozen om enkele veran­ deringen binnen vrouwenstudies te schetsen: langzamerhand komt er meer aandacht voor de positie van zwarte vrouwen, de preten­ ties verdwijnen. Het superiori­ teitsdenken is echter nog niet verdwenen. Op talloze plaatsen is beleid in ontwikkeling waarbij zwarte vrouwen betrokken zouden moe­ ten zijn. Universitair beleid, emancipatiebeleid, overheidsbe­ leid, noem ze maar op. Beleid dat van invloed is op vrouwen, mag niet alleen rekening houden met witte vrouwen. Dat wordt dus ru­ ziemaken met de door witte man­ nen gedomineerde universiteits­ besturen, overheidsinstanties, non­gouvernementele organisa­ ties... Misschien lukt het om zon­ der ruzie te maken de hand alvast in eigen boezem te steken. Het kan geen kwaad wanneer witte vrouwen (en mannen) nadenken over hun geschiedenis, hun ver­ wachtingen, de identiteit die ze daaraan ontlenen en de manier waarop de ons ter beschikking staande middelen zijn verdeeld. 'A little of our sugar to sweeten their coffee right now...'

Niclty de Hiep is free­lance journalist. Ze dankt Helen, Louis, Taninga, Ka­ rin, Ian en Bea voor hun hulp bij de totstandkoming van dit artikel

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen