Ad Valvas 1990-1991 - pagina 147

AD VALVAS 25 OKTOBER 1990 I

I PAGINA 7

Ernesto Cardenal blijft geloven in het marxisme 'Ook het christendom heeft in twintig eeuwen niets opgeleverd. Maar is het daarom mislukt?' Martin Enserink Drie dagen voor zijn erepromotie, een luxueuze kamer in het Novotel. Cardenal maakt een vermoeide indruk. Hoest zwaar en loopt moeilijk, het gevolg van een valpartij in Wenen, een dag eerder. Hij had daar een expositie geopend van schilderkunst uit zijn vaderland, die mede dankzij zijn inspanningen wereldwijd bekend is geworden. Opgetogen vertelt hij dat de zeventig tentoongestelde doeken in de smaak vielen bij het Oostenrijkse publiek. De opleving van de primitieve Nicaraguaanse schilderkunst is in elk geval een van de verworvenheden van tien jaar Sandinistische revolutie die de nieuwe regering in Managua niet ongedaan kan maken. Op veel terreinen ligt dat anders. In februari, bij de eerste vrije verkiezingen sinds vele jaren, legde het Frente Sandtmsta de Liberaaón Naaonal het af tegen de conservatieve oppositie. Somber somt Cardenal de harde economische maatregelen op die de regering van Violeta Chamorro sindsdien getroffen heeft. "Het is een regering voor de rijken, die het volk afneemt wat de revolutie voor ze heeft bereikt, Op het gebied van onderwijs, voeding, gezondheid, huisvesting, gesubsidieerd transport..."

Bittere pil Het verlies was een bittere pil voor de Sandinisten, Cardenal geeft het grif toe. Maar verraden door het volk, nee, dat zijn ze niet. "Daniel Ortega (ex-president, me) heeft daar een mooie uitspraak over gedaan. Een volk kan zichzelf niet verraden, zei hij, maar een volk kan zich vergissen. Ik denk dat dat gebeurd is. Het volk heeft zich vergist. Het heeft tegen zichzelf gestemd, tegen zijn eigen belangen. Dat kan." "Niemand had verwacht dat de Sandinisten zouden verliezen. De Sandinisten zelf niet, de internationale waarnemers niet, de journalisten, de diplomaten en president Bush niet. En de oppositie wel het allerminst." Maar hoe heeft het kunnen gebeuren? Is de herinnering aan de Sandinistische overwinning op de dictatuur alweer weggezakt? "Ik denk dat de militaire en economische agressie van de Verenigde Staten de belangrijkste reden is geweest. Een deel van de bevolking heeft gekozen voor een regering die bevriend is met de Amerikanen, hoewel ze sympathiseerden met de Sandinisten. Ze wilden dat er een einde zou komen aan de oorlog; dat er niet nog meer jongeren zouden sterven, en dat het economisch embargo, dat een hevige crisis heeft veroorzaakt, gestaakt zou worden." Van echt vrije verkiezingen was eigenlijk geen sprake, zegt Cardenal dan ook. "Zoals enkele Amerikaanse intellectuelen schreven: het Nicaraguaanse volk heeft gestemd met een pistool tegen haar hoofd".

Diplomaat Het levensverhaal van priester-dichter-politicus Ernesto Cardenal, geboren in 1925, hangt nauw samen met de geschiedenis van Nicaragua. Als jongeman studeerde hij letteren in Mexico en New York. In de vijftiger jaren hield hij zich voornamelijk bezig met literaire activiteiten - hij stichtte het poezie-tijdschrift El hilo azul - en af en toe met politiek. Vanwege dat laatste werd hij gevangen gezet en gemarteld. Later, op 32-jarige leeftijd, trad hij toe tot een klooster in de Verenigde Staten en volgde een priester-opleiding in Mexico en Colombia. Na zijn wijding tot priester werkte Cardenal elf jaar op een klein eiland in het reusachtige meer van Nicaragua. In een revolutionaire leefgemeenschap las hij het evangelie

"Niet voor mijzelf, maar voor fiet volk van Nicaragua." Met die woorden nam dinsdag de priester-dichter Ernesto Cardenal zijn eredoctoraat in de Letteren in ontvangst. Hij ziet zijn bul vooral als een erkenning van de elf jaar oude revolutie in zijn land. Acht jaar was Cardenal minister van cultuur in Nicaragua. Daarnaast bleef hij schrijven; gedichten waarin revolutie, mystiek en exacte wetenschappen in elkaar overvloeien. Een gesprek over zijn ministerschap, de pijnlijke verkiezingsnederlaag van de Sandinisten en zijn haat-liefde-verhouding tot de Amerikanen.

'Ik blijf hopen dat het economische en politieke systeem van de VS zal instorten' met boeren en vissers, en publiceerde hun eenvoudige commentaren in Evangeho en Solentiname. In 1977 werd de gemeenschap verwoest door de regeringstroepen van Somoza, nadat verzetsstrijders uit het dorp hadden meegedaan aan de gewapende opstand die dat jaar verhevigd werd ingezet. Cardenal ont-

wegens geldgebrek gesloten werd. De oorlog tegen de contra's had de staatskas geplunderd.

Zwarte gaten Ook zelf is Cardenal altijd een produktief schrijver geweest. Onlangs zag Cdntico Cósmico (Lied van de kosmos) het licht, een gedicht van

'Vóór de revolutie was cultuur een zaak van de elite. Tegenwoordig wordt het hele volk bediend' vluchtte het land en werd buitenlands woordvoerder en diplomaat voor de Sandinisten. Na het slagen van de revolutie in 1979 kwam hij terug in Managua om minister van cultuur te worden. Hij heeft die functie bekleed tot 1988, toen het ministerie

bijna zeshonderd pagina's waarin behalve bekende thema's als godsdienst, mystiek, kapitalisme en revolutie ook de exacte wetenschappen aan de orde komen. Een nieuw interessegebied? Cardenal: "Nee, dat is een belangstelling die ik van jongsaf heb gehad.

maar die zich de laatste tijd sterk heeft verdiept. De wetenschap interesseert mij vooral vanwege het poëtische. Ik haal er elementen uit voor mijn gedichten. Neem de astronomie: het mysterie van het heelal, het melkwegstelsel en al die miljoenen sterrenstelsels buiten het onze; de zwarte gaten; die afstanden in ruimte en tijd waar we ons geen voorstelling van kunnen maken... Aan de andere kant: de mysteries van de microkosmos, van het atoom en de subatomaire deeltjes. En in het midden van dat alles: de mens met zijn evolutie. De mens is uit het puur dierlijke stadium gekomen en vervult nu de rol van het geweten van het universum. Het universum dat hij als het zijne beschouwt, en waarvan hij houdt... Enfin, ik vind de begrippen uit de wetenschappelijke terminologie bijzonder poëtisch. Ze dienen als grondstof voor mijn gedichten." Tijdens zijn ministerschap zette Cardenal zich vooral in voor de culturele ontwikkeling van het volk en de be-

Foto Bram de Hollander

oefening van traditionele Nicaraguaanse cultuurvormen. Er is heel wat veranderd in die acht jaar, al is Cardenal niet helemaal tevreden: "Ik had meer willen bereiken, en als de militaire en economische agressie van de Verenigde Staten er niet was geweest, was dat ook gelukt. Maar goed, er is een aantal belangrijke dingen tot stand gebracht, zoals de oprichting van de talleres de poest'a (poeziewerkplaatsen, me) die ook hier in Nederland behoorlijk bekend zijn geworden. Verder bestaat er tegenwoordig in heel Nicaragua een nieuwe beweging in de schilderkunst, die zich nog steeds ontwikkelt. Ook de Nicaraguaanse volksnijverheid, die op sterven na dood was, hebben we nieuw leven ingeblazen. De folklore, de dans en de volksmuziek waren voor de revolutie volkomen miskend en vergeten. Die hebben we teruggehaald."

o l g

op

p a g i n a

8

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen