Ad Valvas 1990-1991 - pagina 393

I i AD VALVAS 14 MAART 19911

I PAGINA 7

Geschikt voor alle leeftijden

11

Politicoloog doet boekje open over de filmkeuring Mark Plekker In opdracht van het ministerie van WVC heeft beleidsonderzoeker Van den Heuvel (vakgroep politicologie) samen met historicus drs. J. van den Burg in het boekje Film en over­ heidsbeleid de lotgevallen van de filmkeuring in Nederland opgete­ kend. In 1977 is de keuring voor volwasse­ nen afgeschaft. Alleen de jeugd wordt vanaf die datum door een film­ keuring voor ontsporing behoed. On­ zin, het is nergens voor nodig voor de jeugd nog een uitzondering te ma­ ken, zo meent Van den Heuvel. "De jeugd bestaat niet meer. Jongeren blijken onderling sterk te verschillen in hun opvattingen en denkbeelden, waarden en normen, levenswijze en leefstijl." Ook de praktijk van de filmkeuring sinds 1977 rechtvaardigt volgens Van den Heuvel het bestaan van de film­ keuring niet. Producenten boden films expres niet ter keuring aan om­ dat ze zo automatisch het keurmerk 'vanaf 16 jaar' kregen, iets wat meer publiek trekt dan de aanbeveling 'alle leeftijden.' Onlangs nog werd de film 'Kinder­ garten Cop' met kleuterjuf Arnold Schwarzenegger door de keuring "op twaalf jaar gezet", omdat in de film de jeugd op al te indringende wijze in aanraking komt met geweld. In de film wordt een jochie ontvoerd onder bedreiging van een pistool op zijn hoofd. "Vanaf twaalf jaar," luidde het oordeel. Veel reacties op zijn rapport heeft Van den Heuvel nog niet binnen. Ja, één, maar die is van de direkteur van de filmkeuring C. Crans zelf. Hij is woest over het onderzoeksrapport Film en overheidsbeleid omdat de au­ teurs het op zijn clubje hebben ge­ munt. "O ns rapport is volstrekt dode­ lijk voor de filmkeuring", erkent Van den Heuvel. "Wij hebben tien jaar filmkeuring onderzocht. Sinds de keuring in 1977 alleen nog voor de jeugd geldt, is er helemaal geen juris­ prudentie ontwikkeld. Het is ondui­ delijk welke criteria ten grondslag lig­ gen aan de keuring. Controle op na­ leving van de leeftijdsgrenzen is er niet. De filmkeuring is niet meer dan symbolisch en bovendien uit de tijd,"

is het harde oordeel van de hoogle­ raar politicologie.

Moeilijk punt Het verbaast Van den Heuvel enigs­ zins dat de politiek nog niet op zijn rapport heeft gereageerd. "Het is voor de politiek een moeilijk punt, denk ik. De VVD zal voor afschaffing van de filmkeuring voor jongeren zijn. De PvdA ook. Maar ik denk dat het CDA het er nog steeds moeilijk mee heeft. Uit die kring hoor ik ge­ luiden van mensen die met het be­ houd van de keuring de jeugd willen beschermen. Het CDA redeneert sterk vanuit, wat ze noemen, een ver­ antwoordelijkheid met de samenle­ ving. Maar het is de vraag of juist de overheid verantwoordelijk moet zijn voor de filmkeuring," meent Van den Heuvel. Het hele idee achter de filmkeuring, waarin een groep van vijftig doorsnee burgers bepaalt welke leeftijdseisen er aan een film worden gesteld, is volgens Van den Heuvel achterhaald. "Het is niet te ontkennen dat de sa­ menleving zich vanaf het tweede deel van de jaren zestig enorm heeft ont­ wikkeld. Er heeft een mentaliteits­ verandering plaatsgevonden. Je kan het niet meer maken als overheid om een elitair groepje uit te laten maken wat goed is voor de samenleving en wat niet. Zo werkt dat niet meer in onze maatschappij. De mensen zijn mondiger geworden en willen zelf bepalen wat goed voor ze is."

Bloot In kringen van de huidige filmkeur­ meesters wordt gezegd dat afschaf­ fing van de keuring ertoe zal leiden dat jongeren bloot gesteld worden aan allerlei schadelijke invloeden omdat de commercie geen grenzen stelt. "Dat beeld is populistisch en gechargeerd", meent Van den Heu­ vel. Het leeuwedeel van de films waar kinderen nu naar kijken, heeft in feite ook niet het leeftijdsstempel van de filmkeuring. "De jeugd kijkt televisie," zegt Van den Heuvel. "Ze komen niet vaak in de bioscoop en ze kijken niet zo veel video. In Neder­ land wordt het meest in gezinsver­ band naar programma's op televisie gekeken. Die zijn ook niet van een leeftijdsgrens voorzien."

"Direkteur filmkeuring na VU­rapportage in zak en as", kopte iiet Fries Dagbiad. De veroorza­ ker van dit ieed, profes­ sor J.H.J. van den Heu­ vel, is niet onder de in­ druk van het gejammer. "Ons onderzoek is in­ derdaad dodelijk", zegt hij.

^

*

'S >«*»

Van den Heuvel: ' D e jeugd best aat niet meer'

In tegenstelling tot de filmkeurders heeft Van den Heuvel er alle ver­ trouwen in dat Nederland niet zal ontsporen zonder filmkeuring voor jongeren. "Het is helemaal niet zo dat een samenleving zonder filmkeuring is overgeleverd aan alles wat vies en voos is. De samenleving heeft een ei­ gen regulerende kracht, daar moeten we meer op vertrouwen."

Geen porno Als eerste voorbeeld van die regule­ rende kracht noemt hij ­ "heel voor de hand liggend" ­ de talloze ouders en opvoeders die "heel goed weten wat goed is voor hun kinderen." Daarbij zenden ook de massamedia niet alles uit. "De omroepen houden veel tegen omdat het publiek dat an­

ders niet accepteert. Op de Neder­ landse televisie wordt bijvoorbeeld geen porno uitgezonden." "In ons rapport stellen we voor om dat deeltje van de samenleving op te geven, waarover de overheid nog meent te moeten bepalen hoe oud je voor een film moet zijn. Dan ga je veel volwassener om met een samen­ leving. De overheid is in dienst van de samenleving en niet als een in­ stantie die van alles van bovenaf pro­ beert te regelen. Die tijd is voorbij," meent Van den Heuvel. Hij ziet er dan ook niets in om, zoals direkteur Crans van de keuring wil, het terrein van de filmkeuring uit te breiden tot de videofilms om zo de videobranche te beteugelen. "Er loopt nu een experiment waarbij de

Foto Bram de Hollander

videotheken zelf waarheidsgetrouw moeten aangeven wat er op een vide­ otape staat. Je moet de film hierbij zien als een industrieel produkt. Net als op een jampotje moet worden aangegeven wat er in zit, moet dat ook voor een videoband. Daarnaast moet een leeftijdsindicatie worden gegeven. In de videotheek ligt ook een catalogus of een knipselmap waar een consument nog eens kan nalezen wat anderen over een film geschreven hebben." Deze overeen­ komst tussen de minister van WVC en de videobranche werkt heel behoor­ lijk meent Van den Heuvel. Weer een argument om de keurig af te schaffen, "omdat de consument zelf kan ontdekken wat er op een video­ band staat", aldus Van den Heuvel.

Videobranche

Oorlogsvolmng zit vol met dilemnna's 1 Frank van Kolfschooten Twee dagen na het begin van de Golfoorlog bracht Kees Sieben het manuscript van zijn proefschrift naar de drukker. Toen het van de persen rolde werd hij meteen bena­ derd door de media, die hongerden naar nieuwe deskundigen op het ge­ bied van de oorlog. Maar enkele uren later was hij al niet meer inte­ ressant: de oorlog was afgelopen. Vandaag promoveert Sieben onder vreedzame omstandigheden op het onderwerp Beheersing van militaire macht. Sieben onderzoekt in zijn proef­ schrift de verhoudmg tussen poli­ tiek, krijgsmacht en oorlog in het kernwapentijdperk. De mvoering van kernwapens heeft het gezicht van de oorlog definitief veranderd. Konden naties vroeger nog oorlogen beginnen om bepaalde politieke doelen te bereiken, sinds Hiroshima

1 moet iedere politicus zich afvragen

hoe groot het risico is dat de oorlog uit de hand loopt. Een nucleair slag­ veld laat zich immers door geen enkel politiek doel rechtvaardigen. Sinds 1945 staat de beheersing van de militaire organisaties dan ook centraal. Sieben onderscheidt twee benaderingen van het beheersings­ vraagstuk. De eerste is de centralisti­ sche, waarin de politiek in alle fasen van de oorlog het bevel in handen houdt. De generaals moeten in iede­ re fase van de strijd gehoorzamen aan hun presidenten. Deze benade­ ring won aan invloed door de komst van nucleaire wapens. De centralistische benadering is het meest geschikt om een oorlog in de hand te houden, maar het is een slechte manier om de landstrijd­ krachten te leiden. Die functione­ ren het beste in wat Sieben een evolutionaire bevelvoering noemt. De troepen op de lagere bevelsni­ veaus moeten beweeglijk zijn en

flexibel kunnen reageren op oor­ logshandelingen van de tegenstan­ der. Ze zijn kreupel als ze voortdu­ rend moeten overleggen met leger­ top en politici. Hierdoor wordt het controleren van de oorlog echter afhankelijk ge­ maakt van de zelfbeheersing van de lagere commandanten, en is de mo­ gelijkheid om de oorlog door politici te laten beheersen verdwenen. Sie­ ben spreekt hier van een dilemma. In de ene benadering is het leger stuurloos, en in de andere de poli­ tiek. Sieben heeft de Golfoorlog uiter­ aard met grote aandacht gevolgd, maar zijn tweedeling is er niet door op de proef gesteld. De geallieerden hebben de oorlog volgens hem dui­ delijk evolutionair benaderd: "Bush en zijn naaste adviseurs hebben al­ leen de beslissing genomen om die oorlog te voeren en de oorlog zelf hebben ze aan de generaals overge­ laten. Ze hebben alleen wat rand­

voorwaarden gesteld, bijvoorbeeld dat de troepen niet naar Bagdad mochten oprukken om Saddam Hoessein uit zijn machtspositie te verdrijven. Dit staat in tegenstelling tot bijvoorbeeld Vietnam waar de politiek zich wel voortdurend met de oorlogvoering bemoeide omdat ook de Sovjetunie daar directe be­ langen had." Voor het overige vindt Sieben de oorlog een "atypisch geval". Het di­ lemma dat hij schetst in zijn proef­ schrift is nauwelijks aan de orde geweest doordat de Irakezen hun luchtmacht niet hebben kunnen in­ zetten. "De Amerikaanse lucht­ macht had daardoor vrij spel en het was voor de Irakezen onmogelijk om hun landstrijdkrachten intact te houden. De Amerikanen hebben het economisch potentieel en de lo­ gistieke ondersteuning van de Irake­ zen kunnen uitschakelen. En er geldt: zonder logistiek geen oorlog."

De videobranche is er volgens Van den Heuvel niet op uit om louter vunzigheden in de schappen te zet­ ten. "Eind jaren zeventig ontstond er met de opkomst van de video een pornogolf. De bedrijfstak heeft zich zelf in de afgelopen jaren gereorgani­ seerd omdat de belangstelling van de mensen anders was." Volgens cijfers van de videotheken ligt het aandeel van de porno­ en geweldsvideoban­ den in het aanbod tussen de 7 en de 25 %. "Mensen bleken in overgrote mate geen porno te willen maar ge­ woon goeie films. De videotheken gingen dus zelf over naar de betere films. Het loopt niet allemaal zo fa­ taal af," meent Van den Heuvel. Als de minister en de Tweede Kamer de aanbevelingen uit het rapport overnemen, is het Nederlandse film­ en videobeleid internationaal be­ schouwd volgens Van den Heuvel "erg libertijns geworden". Maar hoe­ lang zal dat duren? Het eerste zede­ noffensief ligt al op de loer. "In Eu­ ropees verband zijn richtlijnen in de maak die veel restrictiever zijn dan wat we in Nederland hebben afge­ sproken," weet Van den Heuvel.

J van der Burg en J H j van den Heuvel, Film en overheidsbeleid, van censuur naar zelfregulering SDU uitgeverij, 's­Gravenhage 1991

1

1 ii

I <

I.S

V ! s

t

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen