Ad Valvas 1990-1991 - pagina 463

AD VALVAS 25 APRIL 1 9 9 1 |

PAGINA S

'Negeren moet je die Vuysje. Gewoon negeren' Verhitte gemoederen tijdens een debat over racisme in Nederland Koos Neuvel "Had dat niet wat eerder eerder ge­ kund?" Met ontluisterende nuchter­ heid reageert Herman Vuysje op de recente ontdekking van Stuart Hall: mensen verschillen van elkaar en dat is maar goed ook. In de voorafgaande drie kwartier had Hall op gepassio­ neerde wijze de ontwikkeling van het zwarte bewustzijn beschreven: hoe in de jaren zestig zwarten trots werden op hun huidskleur, zich geen min­ derwaardigheidscomplex lieten aan­ praten. Say it loud, I'm black and I'm proud, schetterde James Brown. De zwartheid van de huidskleur werd een waterdichte garantie voor morele oprechtheid tegenover de koioniaUs­ tische viezigheid die uit de poriën van de witte huid naar buiten droop. Deze bewustwording voltrok zich bij Stuart Hall, die in de jaren vijftig vanuit Jamaica naar Engeland was getrokken, ook persoonlijk. Maar in de jaren tachtig ontdekte hij dat die tweedelingen onhoudbaar zijn. Ook zwarten heb je in soorten en maten: ze verschillen in de kleur van hun huid, hun achtergrond, hun ervarin­ gen, hun morele gedrag. Hoewel ze zich allebei zwart noemen heeft de migrant uit Jamaica niet zo heel veel gemeenschappelijks met de migrant uit India. "Waarom moest dat zo lang duren? Zou er niet veel ellende voorkomen zijn wanneer dit verhaal tien of twin­ tig jaar geleden was gehouden?" Herman Vuysje laat zijn scepsis on­ verhuld blijken. In Nederland is ook nooit zoveel aanleiding geweest voor zwarte bewustwordingspolitiek. "An­ ders dan in Groot­Brittannié, heeft Nederland nooit een sterke racisti­ sche traditie gekend." Oei, dat had Vuysje niet moeten zeggen. Geloei, gesis en verstikte, verontwaardigde kreten rijzen op uit de zaal. "Nieuw flinks, nieuw flinks, hè", perst een man achter mij er woedend uit.

Schuldbekentenis Ik kijk om mij heen en zie hoe vlak bij me Philomena Essed zich op­ windt. Geen wonder: in haar boek Alledaags racisme had zij juist het omgekeerde beweerd. Nederland is voor Philomena Essed een door en door racistisch land. Het racisme wordt van generatie op generatie ge­ reproduceerd en wie maar goed kijkt, ziet dwars door alle vermommingen van liberale tolerantie heen, het ware gelaat van het witte superioriteitsge­ voel scherp afgetekend voor zich. Een zinnige bespreking van het racis­

Om de presentatie van zijn boek Het minimale zelf en andere opstellen luister bij te zetten was de vooraanstaande Brit­ se socioloog Stuart Hall een paar dagen in het land. In De Balie kruiste hij de degens met Nieuw Fllnks­ideoloog, de jour­ nalist Herman Vuysje over racisme en anti­ra­ cisme.

Stuart Hall in debat met de zaal. Geheel links Herman Vuysje me, schreef zij, is alleen mogelijk vanuit de onderkenning dat de sa­ menleving als geheel racistisch van aard is. Kortom: er worden schuldbe­ kentenissen gevraagd, wie niet eerst de algehele verdorvenheid heeft op­ gebiecht, moet de toegang tot de de­ battafel helaas ontzegd worden. Her­ man Vuysje weigert evenwel de anti­ racistische katechismus te prevelen. Exit Herman Vuyqe. De strenge Philomena Essed­lijn overheerst bij nagenoeg alle bezoe­ kers. Wanneer iedereen na afloop de zaal uitloopt komt de agressie pas goed los. Een kleine bloemlezing uit de commentaren: "Wat ging hij af hè, die Vuysje. Niet te geloven." "Negeren moet je zo iemand. Ge­ woon negeren!". "Ja wat wil je, hij is een anti­anti­racist". "Ze hadden hem nooit moeten uitnodigen, dit kun je van tevoren weten."

Huisjesmelker Wat zou die Vuysje misdaan hebben? Zijn commentaar op het verhaal van Hall klonk me niet onredelijk in de oren. Hij wees erop dat er in de loop der tijd een zekere verkramping tus­ sen blank en zwart is ontstaan. Zo­ maar ruziemaken met een zwarte is een heikele affaire geworden. Het ergste wat een blanke kan overkomen

Kuyper bladerde geagiteerd in een boek. Waar sloeg dat op om hem te passeren? De oorzaak van zijn opwinding was het verschijnen van de bundel Los van kerk, staat... en oude kluisters? Het Overpeinzingsinstituut van de VU had een dertigtal medewerkers en studenten gevraagd hun mening te geven over 'sens en nonsens' van een godsvruchtige universiteit in de jaren negentig. Iedereen die ook maar iets voorstelde op levensbeschouwelijk terrein had iets geschreven. De naam Kuyper kwam weliswaar regelmatig in het boekje voor, maar dan wel de Kuyper die al zeventig jaar geleden begraven was. Zijn achterkleinzoon, die nog springlevend was - ook al sukkelde hij dan een beetje door de naweeën van een griepje - was blijkbaar ontsnapt aan de aandacht van de samenstellers. Kuyper begon dan ook zeer vooringenomen te lezen. "Wat een geknoei!" bromde hij keer op keer. "En wat een verhullend taalgebruik!" De bijdragen stonden bol van woorden die tussen aanhalingstekens waren geschreven. Mensen die dat deden hadden geen ruggegraat, vond Kuyper. Ze durfden niet te zeggen waar het op stond. Alsof zijn overgrootvader ooit aanhalingstekens nodig had gehad om de noodzaak van het bestaan van de VU duidelijk te maken. Daarom hebben ze mij natuurlijk niet gevraagd, dacht Kuyper. Ze hebben liever mensen die de doelstelling van de VU in turbotaai herschrijven, zo stelde hij zichzelf gerust. Plotseling viel zijn oog op de naam Paulus Griffijn. Dat was de man die zijn vertrek bij filosofie had bewerkstelligd, en aan wie hij sindsdien gruwelijk de pest had. Wat had die Griffijn nu weer voor flauwekul opgeschreven in zijn godsdienstwaanzin? Is de godsvrucht aan de VU al niet afgekloven tot aan de pit? zo luidde de titel van zijn bijdrage. Wat een potsierlijke kerel is

is voor racist uitgemaakt te worden. En bij een beetje conflict hangt deze beschuldiging in de lucht. Door die angst konden een aantal problemen niet eens" benoemd wor­ den. Het feit dat onder jongeren uit etoische minderheden een hoge werkloosheid heerst en dat velen in de misdaad zitten, kon niet onder ogen gezien worden. Dat hardop te zeggen zou stigmatiserend en racis­ me­bevorderend werken. Het pro­ bleem werd aldus genegeerd, het ne­ men van maatregelen overbodig ge­ acht. De prijs daarvan is volgens Vuysje hoog: een hele generatie van jongeren uit etnische minderheden dreigt verloren te raken voor de ar­ beidsmarkt. Het verschil van de boodschap van Vuysje met die van Hall is niet eens zo groot. Ook Hall waarschuwt tegen simplistische morele schema's waar­ bij de blanken aan de verkeerde kant van de streep belanden terwijl de zwarten het monopolie op morele deugdzaamheid voor zich kunnen opeisen. Daarom heeft hij zo'n waar­ dering voor een film als My beautiful laundrette omdat daar nu eens niet alleen van die fijne positieve zwarte helden in figureren, maar er een on­ vervalste boef, een louche zwarte huisjesmelker, in te bewonderen vah.

Na afloop praat ik na met een redac­ teur van het anti­fascistische tijd­ schrift AFdruk en informeer wat nu eigenlijk zijn grieven tegen Vuysje zijn. Het grootste bezwaar, vertelt hij, is de eenzijdigheid. Niet dat Vuysje in alles ongelijk heeft, zeker, dat inwer­ ken op het schuldgevoel om wat zwarten in een ver imperialistisch verleden is aangedaan, komt ook hem de neus uit. Maar Vuysje had toch meer de andere kant van de me­ daille moeten benadrukken. Het er­ gerlijke is dat hij vooral de racisme­ bestrijders kritiseert maar het racisme zelf helemaal buiten schot laat.

Takenpakketje Dat is, denk ik een paar dagen later wanneer ik Het minimale z elf en an­ dere opstellen lees, ook het grootste verschil tussen Stuart Hall en Her­ man Vuysje. Stuart Hall presenteert zichzelf onmiskenbaar als een Linkse Intellectueel. Hij is echter geen link­ se intellectueel van het zelfgenoegza­ me soort, integendeel, hij zit boorde­ vol zelfkritiek: links heeft hier te wei­ nig aandacht voor gehad, links heeft daar verkeerde opvattingen over ge­ koesterd etc. Links krijgt een taken­ pakketje mee naar huis en moet beter zijn best doen. Ondanks alle kritiek stralen de op­

A. Kuyper Zn.

De belevenissen van een achterkleinkind (31)

dat toch, dacht Kuyper, en hij begon gretig te lezen. Wat zag hij daar nou? Griffijn wijdde een hele paragraaf aan het Centrum voor Ethische Vraagstukken. Waar bemoeide die vent zich mee! "Het College van Bestuur heeft het Centrum voor Ethische Vraagstukken gebouwd op rotte palen," las hij tot zijn ergernis. "De ethiek die er wordt beoefend heeft niets uitstaande met de christelijke traditie. Rector magnificus Lutterlof dacht dat het christelijk karakter van het Centrum gewaarborgd was door het benoemen van een nazaat van de onvolprezen Abraham Kuyper. Welk een grove fout hij daarmee heeft begaan, heeft hij dit jaar keer op keer aan den lijve ondervon-

Foto Bram de Ho llander

stellen van Stuart Hall een sterk fa­ milie­gevoel uit: de meester is streng maar uiteindelijk heeft hij toch het beste voor met zijn leergierige linkse kinderen. Het gaat erom dat wij hier met zijn allen betere strategieën vin­ den om hen daarginds, rechts, in het bijzonder de racisten, te bestrijden. Wie eerst maar de noodzaak van een anti­racistische politiek met kracht beklemtoond heeft, kan het zich ver­ volgens permitteren de gangbare ra­ cisme­bestrijding tot de grond toe af te breken. Zo iemand blijft een ge­ waardeerd lid van de familie. Herman Vuysje doet echter geen en­ kele poging om zich bij de familie ge­ liefd te maken. Hij is een buiten­ staander, hoogstens het zwarte schaap van de familie waar niemand iets mee te maken wil hebben. Met een sardonisch genoegen constateert hij dat enkele leden van de familie nu ideeën beginnen te verkondigen die hij zelf altijd al had. Zo iemand is een vervelende betweter die het moeizame leerproces van de familie verstoort. Zijn kritiek kan niet serieus genomen worden, hij draagt niet bij aan het wij­gevoel. Slechts verguizing^ is zijn deel. Stuart Hall, Het minimale zelf en andere opstel­ len. Uitgevenj SUA, ƒ 45,-

den. Onlangs nog heeft deze 'Judas' hem volkomen ten onrechte beschuldigd van steun aan de apartheid. En nog houdt hij hem de hand boven het hoofd. Het handhaven van deze ontaarde achterkleinzoon is symptomatisch voor de halfslachtige wijze waarop de VU omgaat met de christelijke doelstelling". Kuyper hield op met lezen. Waar haalde die Griffijn het lef vandaan?!! Hij rende de gang op in de richting van Griffijns kamer en begon te ijsberen voor diens deur. De telefoon rinkelde en Kuyper hoorde Griffijn iets onverstaanbaars zeggen. Even later hoorde hij niets meer. Hij maande zichzelf tot kalmte en klopte op de deur. Griffijn gaf geen antwoord. Kuyper begon nu wild te bonken op de deur. Het bleef volkomen stil. Hij rukte aan de deurknop. De deur zat op slot. Wat een lafbek! dacht Kuyper. Hij raakte buiten zinnen en keek radeloos om zich heen. Aan de overkant van de gang werd een kamer verbouwd. De deur stond open en er was verder niemand te zien. Kuyper raasde naar binnen. Daar vond hij precies wat hij nodig had. Hij zou die schoft! Met een gierend geluid sneed de motorzaag door het hout van de deur. Het zaagsel vloog Kuyper om de oren. Hij had bijna een perfecte cirkel uitgezaagd toen op Griffijns kamer opnieuw de telefoon overging. Kuyper trok de zaag terug en sloeg met zijn vlakke hand keihard tegen het stuk hout. Het vloog met een enorme knal tegen de muur. Kuyper zakte lichtjes door zijn knieën en stak hijgend zijn hoofd naar binnen. Niemand te zien! Luid en duidelijk klonk nu over de gang: "Dit is het antwoordapparaat van Paulus Griffijn. Op dit moment..."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen