Ad Valvas 1990-1991 - pagina 407

AD VALVAS 21 MAART 19911

I PAGINA 5

Een kwestie van gezond verstand Prof. Wim van der Steen over de illusies en verdiensten van reguliere en alternatieve geneeskunde Erno Eskens

"Ik ken iemand die soms vrienden en familieleden magnetiseert, en die daar verder geen ruchtbaarheid aan geeft. Die heeft me een paar keer be­ handeld als ik last had van stijve en pijnlijke rugspieren. Daarbij werd ik niet aangeraakt, iets wat anderen die aanwezig waren kunnen bevestigen. Op ieder moment bleek ik goed te voelen boven welk deel van mijn rug zich de hand van de magnetiseur be­ vond. Zien kon ik de hand niet. In dat rugdeel voelde ik tintelingen. Er traden ook onwillekeurige spierbewe­ gingen op ('fladderen'). Na afloop van de behandeling was de pijn be­ duidend minder". In zijn vlot ge­ schreven boek Denken over genees­ kunde; een praktische filosofie voor de geneeskunde dat half april zal ver­ schijnen, beschrijft bioloog en filo­ soof prof. Wim van der Steen het voorval en trekt hij de conclusie dat niet alle alternatieve geneeskunde onzin is. Van der Steen is de enige overgeble­ ven hoogleraar 'Wijsbegeerte van de biologie' in Nederland. Hij bezet de bijzondere leerstoelen in Leiden en aan de biologische en filosofische fa­ culteiten van de VU. Daarnaast werkt hij ook voor het Instituut voor Ethiek van de VU, waar zijn boek gebruikt zal worden in het onderzoek naar de ethische kanten van de geneeskunde.

Half april zal het boek 'Denken over genees­ kunde; een praktische filosofie voor de ge­ zondheidszorg' verschij­ nen. In het boek, ge­ schreven door prof. Wim van der Steen, worden kritische kantte­ keningen geplaatst bij de wetenschappelijk­ heid van de reguliere geneeskunde. Daar­ naast bevat het curieu­ ze passages over de er­ varingen van Van der Steen met de alternatie­ ve geneeskunde.

degebouw. "Regelmatig ontdek ik dat vooronderstellingen die iedereen in een bepaald vakgebied voor zoete koek slikt, al jaren geleden in een an­ der vakgebied werden ontmanteld. Uit literatuur van experimentele psy­ chologen is bijvoorbeeld gebleken dat de diagnoses van internisten die al­ leen weten dat een patient buikpijn heeft, soms net zo goed zijn als die van internisten die ook beschikken over een stapel laboratoriumgege­ vens. Dat zou erop kunnen wijzen dat er overbodig laboratoriumonderzoek wordt gedaan." Conclusies worden er uit deze bevindingen niet getrokken. Ook hier kennen de internisten de li­ teratuur namelijk niet. Van der Steen geeft nog een voor­ beeld: "Onderzoek toonde aan dat huisvrouwen na een jaar training als psychotherapeut niet minder effec­ tief waren dan de gemiddelde profes­ sionele therapeut. Dergelijke onder­ zoeksresultaten", schrijft Van der Steen, "zouden implicaties dienen te hebben voor de opleiding van psy­ chotherapeuten." De opleidingen kunnen korter, maar het tegendeel geschiedt. Men wil de opleiding lan­ ger maken. Wederom kent men de li­ teratuur niet.

Verwaarlozing

Wollig Het boek richt echter zich in de eer­ ste plaats op studenten van hei WO en HBO en dat maakt de passages over de persoonlijke ervaringen van Van der Steen met magnetiseurs des te merkwaardiger. Waarom zulke er­ varingen in een leerboek voor stu­ denten? Van der Steen steekt nog eens een zware Van Nelle tussen zijn tanden en zegt: "Ja, toevallig liep ik in mijn privé­leven tegen dit materiaal op dat me als methodoloog tevreden stelde. Vandaar. Op zich ben ik best kritisch ten opzichte van de alternatieve ge­ neeskunde, hoor. Er zit natuurlijk veel wollige onzin in dat circuit. Het meeste onderzoek dat tot nu is ge­ daan, valt dan ook ongunstig uit voor de alternatieve geneeskunde", erkent de hoogleraar, "maar er is nog veel te weinig onderzoek gedaan. En ik kan toch niet om mijn eigen ervaringen heen." Patiënten moeten uit het aanbod van reguliere en alternatieve geneeswij­ zen zelf maar het hunne kiezen, vindt

Van der Steen. Blindvaren op de we­ tenschappelijke geneeskunde alleen, is niet verstandig. Zelfs de veelvuldig geprezen 'dubbel­blind'­methode waarmee medicijnen getoetst wor­ den, is namelijk verre van waterdicht. Bij deze 'dubbel­blind' methode we­ ten arts, noch patient of een voorge­ schreven medicijn een nepmedicijn is. Daardoor zou de objectiviteit van de toets worden gewaarborgd. Van der Steen heeft echter zijn be­ denkingen: "Er kleeft een groot aan­ tal beperkingen aan deze methode.

Medische stand Iemand die het echte medicijn krijgt kan bijvoorbeeld bijverschijnselen merken. Daardoor kan er alsnog een placebo­effect optreden. De patient denkt door het bijverschijnsel dat hij beter gaat worden en daardoor gaat

Kuyper kneep 'm als een ouwe dief. Hij had zojuist een brief van de Dienst Personeelszaken bij de post gevonden: dat voor­ spelde niet veel goeds. Snel scheurde hij hem open en las: "Hierbij nodigen wij u uit voor een functioneringsgesprek. Wij verwachten u a.s. donderdag om 14.00 uur op kamer 13A­22 van mevrouw Martini." De brief was ondertekend door perso­ neelsfunctionaris Harry Pappót. Die kerel herinnerde hij zich nog maar al te goed van de reorganisatie bij filosofie die had geleld tot zijn detachering bij het Centrum voor Ethische Vraagstukken. Kuyper vond het een vervelende man, omdat hij de onhebbelijke gewoonte had om voortdurend zijn handen te wringen als hij sprak. Hij las de twee zinnen nog eens over. Een functioneringsge­ sprek?! Wat moest dat? De schrik sloeg hem om het hart. Na­ tuurlijk zagen de bestuurders van de VU ook wel dat het Cen­ trum nog geen doorslaand succes was. Er had zich zelfs nog niet één student ingeschreven. Er waren wel wat passanten ge­ weest in de vorm van bejaarden, maar die hadden door hun hardhorendheid hun interesse al snel verloren en zich inge­ schreven bij de Open Universiteit, zodat ze samen in hun eigen tempo konden studeren in de recreatiezaal van hun bejaarden­ tehuis. Verder had Kuyper de syllabus nog steeds niet voltooid, en nog geen kant en klaar onderwijsprogramma voor als het proefjaar straks in september voorbij zou zijn en er naar ver­ wachting wel studenten zouden komen. Hij had zelfs zijn ka­ mer nog niet helemaal ingericht; de verhuisdozen waren pas nalf uitgepakt. Een panisch gevoel kwam nu over Kuyper. Natuurlijk wist Le­ onore Martini ook dat hij nog niet veel bijzonders had gepres­ teerd dit jaar, en zij moest hem samen met Pappót beoordelen. Kon hij bij slecht functioneren ontslagen worden? En wat wa­

W i m van der Steen: 'Er zit natuurlijk veel wollige onzin in dat circuit' Foto NICO Boink AVC/VU

hij zich beter voelen." Er is veel methodologische literatuur verschenen over de beperkingen van de dubbel­blind­methode, maar die wordt niet opgemerkt door de medi­ sche stand, heeft Van der Steen ge­ merkt. "Als ik medici ernaar vraag, dan blijken ze die literatuur vaak niet te kennen. In de vakliteratuur wordt er ook zelden naar verwezen." En omdat men de beperkingen van de dubbel­bUnd­methode niet inziet, lijkt het waarschijnlijk dat veel medi­

cijnen niet de werking hebben die de artsen er aan toeschrijven. Daardoor zou de volksgezondheid wel eens ge­ vaar kunnen lopen. "Er worden zo­ veel geneesmiddelen geslikt dat we redelijkerwijs mogen aannemen dat de volksgezondheid er ernstig door wordt geschaad," concludeert Van der Steen. Het komt vaker voor dat de medici hun literatuur niet lezen, zegt de hoogleraar op zijn kamer op de vier­ de etage van het wis­ natuurkun­

A. Kuyper Zn.

De belevenissen van een achterkleinkind (28)

ren zijn rechten? Hij had geen idee hoe hij zich het best kon opstellen tijdens zo'n gesprek. En dat terwijl het morgen al zou plaatsvinden. Met ingehouden haast beende Kuyper naar de VU­boekhan­ del, die zijn deuren gelukkig weer had geopend. Hij moest een of ander managementboek te pakken zien te krijgen met aan­ wijzingen voor het voeren van een functioneringsgesprek. De dame achter de kassa verwees hem naar een kast in de kelder: de zogenaamde 'Business Bibliotheek'. Deze bevatte allerlei boeken over het voeren van salarisonderhandelingen, de beste bedrijven om voor te werken in Nederland, tactieken voor lei­ dinggevenden en dergelijke. Op het plankje "Net verschenen"

'

I «

\

Hoewel de verwaarlozing van metho­ dologische literatuur door medici een groot probleem is, ziet Van der Steen nog een donkerder wolk aan het fir­ mament. "De balans tussen weten­ schap en gezond verstand in de ge­ neeskunde is verstoord. De reguliere geneeskunde is veel minder weten­ schappelijk is dan we denken." Sommige zaken kunnen beter aan het gezond verstand overgelaten wor­ den dan aan de wetenschap, omdat de wetenschap veel niet weet, zegt Van der Steen. "De mondigheid van patiënten kan groter worden, want soms kunnen patiënten met hun ge­ zond verstand beter een diagnose stellen dan de arts." Met hetzelfde gezond verstand moet ook gekeken worden naar de verdien­ sten van andere vormen van genees­ kunde. "Het komt erop aan met kaf en koren te scheiden, want zowel in de reguliere als in de alternatieve ge­ neeskunde wordt er namelijk te veel op een onkritische wijze geaccep­ teerd."

Denken over geneeskunde; een praktische filoso­ fie voor de gezondheidszorg door Wim van der Steen Uitg Lochem De Tijdstroom Half apnl te verknjgen voor ongeveer dertig gulden

viel zijn oog op een boek met de titel 'Slimme zetten'. Er ston­ den liefst 1600 tips in voor het oplossen van conflicten op het werk, het aannemen van topkrachten, efficient vergaderen, spreken in het openbaar, opslag vragen, en zie daar, ook tips voor het voeren van een beoordelingsgesprek met een proble­ matische medewerker. Kuyper kocht het boek direct, want hij had geen tijd te verliezen. Poets uw schoenen, wordt niet boos, luister intensief naar de kritiek, lever pittige zelfkritiek, vertel hoe u zich voelt, bedank de criticus, beloof beterschap. Kuyper repeteerde het lijstje hardop tot laat in de avond. Hij hoopte dat Leonore het boek nog niet had ontdekt, want voor haar stonden er acht stappen in om een slechte uitvoerder te ontslaan. "Maak het kort," zo luidde de laatste. Waren dat ook niet Van O ldenbarnevelts laatste woorden geweest voordat de beul hem had onthoofd? was de laatste gedachte van Kuyper voordat hij in slaap viel. Het was precies twee uur. Kuyper klopte zachtjes op de deur van Leonore Martini. Nadat ze 'Binnen!' had geroepen ging hij met lood in de schoenen haar kamer in. Ze was alleen. Per­ soneelsfunctionaris Pappót was nergens te zien. "Oh, ben jij het, grapjas!" zei Leonore. "Jij bent zo te zien ook helemaal versuft geraakt door het binnen zitten. Kom op, dan gaan we in de stad lekker op een terrasje zitten om het begin van de lente te vieren." "Maar, maar... dat functioneringsgesprek dan?" stotterde Kuy­ per. "Oh ja, dat is waar ook. Ik heb een of ander formulier gekre­ gen. Hier heb je het. Vul zelf maar in. Je denkt toch niet dat ik Abraham Kuyper ga voorschrijven wat ie moet doen?"

,. *'

%

.SI

i ïi

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen