Ad Valvas 1990-1991 - pagina 221

AD VALVAS 29 N OVEMBER 1990

I PAGINA 9

Tijdschriften Terroristische garnaal steekt Hoessein naar de Icroon

Hoe lang duurt de reis?

Hoe lang doet de modale student of medewerker van de VU over de thuisreis, als hij gebruik maakt van sneltram en/of trein? Dat hangt onder andere af van het tijdstip van de dag waarop de reis begonnen wordt. In de spits rijdt de tram acht keer per uur, overdag zes en 's avonds vier keer per uur. Bij aansluiting op een trem is het bovendien zaak een tram te kiezen die een zo kort mogelijke overstaptijd oplevert. Maar stel nu dat iemand om 17.00 uur precies bij de halte De Boelelaan staat. Hoe laat arriveert hij of zij dan, vanaf 2 december, op de volgende plaatsen? Europaplein (RAI): 17.04 Amstelstation: 17.09 Uilenstede:17.10 Waterlooplein:17.13 Leidseplein (met lijn 5):17.1S Centraal Station:17.16 Haarlem (via CS): 17.37 Utrecht CS (via Amstel):17.40 Leiden CS (via Zuid/WTC): 17.42 Den Haag CS (via Zuid/WTC): 18.05 Amersfoort (via CS): 18,06 Foto Bra -Ie Hollander

Gert van Maanen Twee toch wel erg vreemde beroe­ pen worden behandeld in de laatste Mens Wetenschap van dit jaar. Het omslagartikel is gewijd aan het ambacht grafdelver, terwijl verderop een artikel valt te lezen over de paleo­ patholoog, een 'dokter' voor uitgestor­ ven diersoorten. Om misverstanden te voorkomen: de beschreven grafdelvers behoren tot het insektengeslacht met de toepasse­ lijke naam Necrophorus ofwel de doodgravers. In Nederland zijn onge­ veer acht soorten van deze aaskevers werkzaam. Ze houden er vergeleken met de menselijke uitvaartwereld een nogal bijzondere werkwijze op na. Niet alleen wordt de ligplaats van de teraardebestelde door deze dieren te­ vens gebruikt als kraamkamer, maar de kevers deinzen er ook niet voor terug regelmatig een fUnk potje te vechten over wie het lijk mag begra­ ven. Bestaat de concurrentie tussen menselijke lijkbezorgers voornamelijk uit beloften om 'zorgen uit handen te nemen' en voor 'een ingetogen en plechtige begrafenis garant te staan', onder kever doodgravers gaat dat dus anders. Doodgravers zijn, hoe kan het an­ ders, nachtdieren. Na zonsondergang beklimmen ze een grasspriet of iets dergelijks om beter de kadavergeuren te kunnen opnemen. Eenmaal bij een dode mus of mol aangekomen barst de concurrentiestrijd in aUe hevigheid los. Doodgravers van één soort dulden de aanwezigheid van sexegenoten meestal niet. Rond de kadavers spelen zich verwoede gevechten af. Zowel de mannetjes als de vrouwtjes werpen zich op hun sexegenoten, omklem­ men elkaar en bijten flink van zich af. Doorgaans geeft een van de partijen het zonder al te veel schade op en blijft er bij een kadaver één mannetje en één vrouwtje van een soort over. Gezamenlijk wordt dan het kada­ ver, dat niet al te groot moet zijn, begraven en na 3 tot 10 uur verdwijnt het onder de grond. Na nog wat graaf­ en spitwerk ontstaat zo een grafkamer (crypte) die het dode dier volledig omhult. Het artikel in Mens Wetenschap Iaat zich niet uit over het ongetwijfeld macabere liefdespel dat dan volgt. Wel wordt de broedzorg van de dood­ gravers behandeld. Het vrouwtje dat de eieren bij het lijk gedeponeerd heeft, blijft tot na het uitkomen van de larven bij de grafkamer. Het vrouwtje voedt de bedelende jongeren, een on­ gebruikelijk tafereel in de insektenwe­

i.?.

^

De garnaalachtige amphipode houdt een klein schaaldiertje als gijzelaar gevangen op zijn rug reld, met voorverteerd voedsel afkom­ stig van het lijk. Daarna zoeken de larven hun weg naar de grafkamer, van waaruit ze na ongeveer twee we­ ken, volgevreten en als volgroeide ke­ ver naar buiten treden. Op zoek naar hun eerste teraardebestelling.

Nog een curieus beroep: een dokter voor dieren die al miljoenen jaren dood zijn. De Amerikaan Bruce M . Rothschild houdt zich als paleopatho­ loog bezig met ziekten die vallen af te leiden uit fossiele botten. Zijn specia­ lisme is gewrichtsreuma (artritis), en blijkens M ens Wetenschap had hij zijn hoop gevestigd op sporen van deze ziekte die in grote mate zouden zijn aan te treffen op dinosaurus­bot­ ten. De verwachting was dat deze enorm zware dieren hier flink van te lijden hadden, maar na de bestude­ ring van zo'n 10.000 exemplaren moest Rothschild concluderen dat deze ziekte juist erg zeldzaam was on­ der dinosauriërs. Succesvoller was hij bij de bestudering van een tijdgenoot van de dino's, de Maashagadis of Mo­ sasaurus. Bij deze tot tien meter lange zeehagedis, die wel wat lijkt op een krokodil, kon worden vastgesteld dat ze leden aan caissonziekte. Caisson­ ziekte komt voor bij duikers die na een verblijf m diep water te snel naar boven komen, waardoor stikstofbelle­ tjes de bloedcirculatie kimnen belem­ meren. Bij de Maashagedissen, en met name de diep duikende soorten, bleek veel bot reeds voor de dood te zijn

afgestorven, wat volgens de paleopa­ tholoog met grote zekerheid wijst op caissonziekte.

Hoe kun je nou beter een aanval voorkomen dan door een gijzelaar of 'gast' bij je te houden die in staat is 'chemische wapens' te produceren. De dierenwereld lijkt zelfs Saddam Hoessein naar de kroon te steken. In de Scientific American van novem­ ber wordt melding gemaakt van een garnaalachtig schaaldier (een amphi­ pode) ter grootte van een luciferkop die als 'gastheer' optreedt van een nog kleiner weekdiertje (een pteropode). Dit omdat de pteropode een schadelij­ ke stofje afscheidt dat roofvissen op een afstandje houdt. De onderzoekers zijn er met helemaal zeker van of er sprake is van een parasitaire relatie, waarbij alleen de amphipode voordeel heeft. Het lijkt er wel op dat de gegij­ zelde pteropode niet echt geniet van de rit op de rug van zijn 'kaper', want gedurende de soms wekenlange ge­ vangenschap voedt het diertje zich niet. Vissen die normaal gesproken een amphipode niet versmaden laten dit duo echter links liggen. Scientific American spreekt dan ook van een "terroristische garnaal die ter bescher­ mmg gijzelaars neemt".

Mens Wetenschap, winkelpnjs fl 8,50 Scientific Amencan, winkelpnjs fl 11,50

Advertentie

STUDIEBOEKEN HET HELE JAAR DOOR 6e verdieping: geneeskunde, verpleegkunde. Fysiotherapie, alternatieve geneesv/ijzen 5e verdiepins: modern antiquariaat 4e verdiepins: psychologie, pedagogiek, onderwijs, sociologie, politicologie, filosoFie, theologie, geschiedenis 3e verdieping: rechten 2e verdieping: economie, exacte v^etenschappen, informatica, techniek I e verdieping: taalkunde, woordenboeken, buitenlandse literatuur begane s^ond: literatuur, kunst, kinderboeken, informatief, hobby openingstiiden: maandss 13 00-t8.00, dinsdag 9.00-18.00, woensdag 9.00-18.00, donderdag 9 00-21.00, vrijdag 9.00-18.00 en zaterdag 10 00-17 00

Scheltema Holkema Vermeulen De sneltram, lijn 51, rijdt vanaf CS door de metrobuis naar het Amstelstation, en buigt daarna af naar de staüons RAI en Zuid/WTC, en rijdt vandaar tot ver in Amstelveen­Zuid door. Lijn 5 reed tot nu toe van CS naar Station Zuid. Deze lijn wordt doorgetrokken tot Amstelveen­Centrum en passeert dus voortaan ook de VU. NB, het volgende dient als ^en soort legenda:

boekverkopers Koningsplein 20 Amsterdam telefoon 020 52 31 411

tientallen boekenspeciaalxaken )n één pand

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen